Пінск

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Пінск
трансьліт. Pinsk
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьв. Панны Марыі
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьв. Панны Марыі
Coat of Arms of Pinsk, Belarus.svg Flag of Pinsk.svg
Герб Пінску Сьцяг Пінску
Першыя згадкі: 1097
Магдэбурскае права: 12 студзеня 1581
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Берасьцейская
Раён: Пінскі
Плошча: 47,36 км² [1]
Насельніцтва (2009)
колькасьць: 130 355 чал.[2]
шчыльнасьць: 2752,43 чал./км²
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 165
Паштовыя індэксы: 225700—225716 (з выняткамі), 225745
Нумарны знак: 1
Геаграфічныя каардынаты: 52°7′ пн. ш. 26°5′ у. д. / 52.117° пн. ш. 26.083° у. д. / 52.117; 26.083Каардынаты: 52°7′ пн. ш. 26°5′ у. д. / 52.117° пн. ш. 26.083° у. д. / 52.117; 26.083
Пінск на мапе Беларусі ±
Пінск
Пінск
Пінск
Пінск
Пінск
Пінск
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
www.pinsk.gov.by

Пінск — места ў Беларусі, на сутоках рэчак Піна і Прыпяць. Адміністрацыйны цэнтар Пінскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Плошча 4736 га[1]. Насельніцтва 130 355[2] чал. (2009). Знаходзіцца за 180 км на ўсход ад Берасьця. Вузел аўтамабільных дарог на Івацэвічы, Лунінец, Столін і Янаў. Чыгуначная станцыя на лініі Берасьце — Лунінец, рачны порт.

Пінск — даўняе магдэбурскае места, цэнтар гістарычнага рэгіёну. У наш час мае неафіцыйны статус сталіцы Палесься, тут налічваецца 44 гістарычна-культурныя каштоўнасьці, што знаходзяцца пад аховай дзяржавы.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паводле распаўсюджанага меркаваньня, тапонім «Пінск» утварыўся ад назвы ракі Піна. Тым часам няма адназначнасьці датычна паходжаньня гідроніму: на думку беларускага географа В. Жучкевіча, ён утварыўся ад славянскай асновы «пін», сэнсавае значэньне якой — прыпынак, прыстань, вір у рацэ, гаць[3]. Існуюць таксама і іншыя тэорыі, найбольш пашыраныя зь якіх: «Піна» ад «пена», што пляскалася на ўзьбярэжжы; «Піна» ад лацінскага «пінус» — «хвоя», хвоі ў вялікай колькасьці расьлі на берагах рэчкі.

У гістарычных крыніцах таксама згадваецца як Пиньск[4], Пинеск[5].

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Гісторыя Пінску

Тураўскае і Пінскае княствы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы пісьмовы ўспамін пра Пінск («Пінеск») зьмяшчаецца ў «Аповесьці мінулых часоў» і датуецца 1097[6]. Узьнікненьне гораду ў XI ст. пацьвярджаюць археалягічныя зьвесткі. Да XII ст. ён уваходзіў у склад Тураўскага княства.

У 1174 Пінск зрабіўся сталіцай удзельнага княства. У летапісах згадваюцца князі пінскія: Яраслаў (1183) і Яраполк (1190). На той час горад меў гандлёвыя зьвязкі з Валыньню, Сярэднім Падняпроўем і Паўночным Прычарнамор’ем[6].

У XIII ст. Пінск зрабіўся цэнтрам Пінска-Тураўскай япархіі[7]. Пад 1263 упершыню згадваецца праваслаўны храм пры манастыры ў прадмесьці Лешча — рэлігійным і асьветніцкім цэнтры Піншчыны.

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У пач. XIV ст. Пінскае княства далучылася да Вялікага Княства Літоўскага. Неўзабаве ў самім месьце збудавалі замак. З 1320 тут княжыў Нарымунт Гедымінавіч, які ў 1348 загінуў у бітве з крыжакамі. У 1396 будучы вялікі князь Жыгімонт Кейстутавіч заснаваў у Пінску касьцёл францішканаў[8]. Станам на 1471 у месьце валадарыла княгіня Марыя — удава Сямёна Алелькавіча, які вёў свой род ад Ґедыміна. Вялікая колькасьць яе дароўных грамат дазваляюць спасылацца на першыя пісьмовыя ўспаміны вёсак Піншчыны[9].

У 1521 вялікі князь Жыгімонт Стары перадаў Пінск сваёй жонцы вялікай княгіні Боне, якая пачала актыўна праводзіць аграрныя пераўтварэньні на Палесьсі. У 1527 сьцены Пінскага замка спынілі апошні набег татараў на Літву. З 1539 места зрабілася цэнтрам староства.

У сяр. XVI ст. у Пінску было 27 вуліцаў і 800 двароў, а таксама магутная сыстэма ўмацаваньняў[7]. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (15651566) места зрабілася сталіцай павету Берасьцейскага ваяводзтва. 12 студзеня 1581 кароль і вялікі князь Стэфан Баторы надаў Пінску Магдэбурскае права (пацьвярджалася ў 1589, 1633, 1650, 1785 гадох) і герб: «у чырвоным полі шчыта залаты лук са стралой і нацягнутай цецівой»[10]. Неўзабаве тут збудавалі ратушу.

Па складаньні Берасьцейскай уніі (1596) утварылася Турава-Пінская грэка-каталіцкая япархія. Цягам 16361675 у месьце ўзьвялі мураваныя езуіцкія касьцёл і калегіюм[11]. У 1648 на Запарожжы пачалося паўстаньне Хмяльніцкага, якое набыла характар рэлігійнай вайны. Хваляваньні дайшлі і да Пінску, але іхных удзельнікаў разам з казакамі разьбіў гетман польны Януш Радзівіл. У сяр. XVII ст. места было важным цэнтрам гандлю, тут праходзіў шлях з Балтыі да паўднёвых местаў Каралеўства Польскага.

У Трынаццацігадовую вайну (16541667) 5 кастрычніка 1655 маскоўскі ваявода Валконскі заняў Пінск, разрабаваў яго і спаліў разам з навакольнымі слабодамі[12]. Пазьней у 16601664 места неаднаразова трымала аблогу казацкіх і маскоўскіх загонаў, якія 25 чэрвеня 1660 зноў узялі яго штурмам[7].

У 1705 князь Міхал Вішнявецкі і ягоная жонка Кацярына заснавалі ў Пінску кляштар бэрнардынаў (праіснаваў да 1832 году). У Вялікую Паўночную вайну ў 1706 кароль Швэцыі Карл XII заняў места, разрабаваў і спаліў яго. Разбурэньні спазнаў і бастыённы замак у прадмесьці Каралін, збудаваны сьпярша для маршалка вялікага і перададзены пазьней князям Вішнявецкім. У 1710 у Пінску, Парахонску, Плешчыцах, Марозавічах, Лапаціне, Калбах спыняўся Васіль Тацішчаў — аўтар пяцітомавай «Гісторыі Расейскай», навуковец, дыплямат, асьветнік, падарожнік, дзяржаўны дзяяч XVIII стагодзьдзя. Таго ж году на Піншчыне на загад цара маскоўскага Пятра I ён зладзіў вытворчасьць 30 гарматаў і 7 суднаў.

Цягам 17291746 пры Пінскім езуіцкім калегіюме працавала друкарня. У 17501782 на паўночна-ўсходняй ускраіне прадмесьця Каралін айцы-камуністы збудавалі мураваны касьцёл, вядомы цяпер пад тытулам Караля Барамэя. У 1784 у Пінску спыняўся кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі, які прысутнічаў на цырымоніі закладкі Палаца Бутрымовічаў і наведаў таксама вёскі Лапаціна, Горнава і Альбрэхтова. У 1787 распачалася будова мураванага касьцёла пры кляштары дамініканаў. 1 ліпеня 1791 пачала працу Пінская генэральная кангрэгацыя, мэтай якой зьяўлялася ўтварэньне аўтакефальнай праваслаўнай царквы Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага. Аднак другі і трэці падзелы Рэчы Паспалітай не дазволілі зьдзейсьніцца гэтым плянам[13].

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Пінск апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе з 1795 атрымаў статус павятовага места Менскага намесьніцтва. У 1804 на землях абшарніка Рыдзеўскага знайшлі вялікі манэтны скарб.

У сяр. XIX ст. Пінск зрабіўся буйным цэнтрам гандлю, тут працавалі 2 гарбарні, завод апрацоўкі медзі, піваварня, тытунёвая фабрыка. млын. У 1857 у месьце адкрылася гімназія, пераўтвораная ў 1878 у рэальную вучэльню. У 1865 муж і жонка Фляросы заснавалі ў Пінску лякарню. У 1882 празь места прайшла паўднёвая лінія Палескіх чыгунак[12]. У 1885 распачалі працу суднарамонтны і мэханічны завод, у 1892 — запалкавая фабрыка «Прагрэс — Вулькан».

У пач. ХХ ст. у Пінску было 5 лякарань, 3 аптэкі, 3 царквы, мужчынскі манастыр, 2 касьцёлы, 2 сынагогі, паштова-тэлеграфную кантору, турэмны замак, 22 фабрыкі і заводы з 1100 працоўнымі. Станцыя Палескай чыгункі, суднаходзтва па Прыпяці. Акрамя грузавой прыстані, мелася параходная пасажырская зь лініямі Пінск — Кіеў, Пінск — Любяшоў, Пінск — Целяханы. У месьце працавалі Азова-Данскі камэрцыйны банк, рэстарацыя, тэатар, рэальная вучэльня, жаночая гімназія, 6 прыходзкіх школаў, 2 пачаткевыя вучэльні, 2 прыватныя гімназіі, 3 прыватныя пачатковыя навучальныя ўстановы, мужчынская духоўная вучэльня, кнігарні, фатаграфіі, крамы і розныя адміністрацыйныя ўстановы[14]. У сакавіку 1904 у Пінску зьявілася тэлефонная сетка (станам на 1910 яе паслугамі карысталіся 196 абанэнтаў). У лістападзе 1911 у месьце пачаліся першыя сэансы кінэматографу. Цягам 19121914 тут жыў і працаваў народны паэт Беларусі Якуб Колас.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Першую сусьветную вайну 15 верасьня 1915 Пінск занялі нямецкія войскі. 4 сакавіка 1918 урад УНР абвясьціў места часткай украінскай дзяржавы, адначасна ад 25 сакавіка таго ж году Пінск увайшоў у склад Беларускай Народнай Рэспублікай. Тэрыторыя Палесься была прадметам перамоваў паміж БНР і УНР[15].

1 студзеня 1919 Пінск занялі бальшавікі, якія, у адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, далучылі яго да БССР як цэнтар павету («падраёну») Берасьцейскага раёну[16]. 5 сакавіка 1919 адбылася бітва за Пінск паміж Палескай групай войска Польскай Рэспублікі і бальшавікамі, у выніку якой палякі здабылі места, а таксама цягнікі, вайсковыя склады, калёну пантонаў і ўзялі ў палон некалькі дзясяткаў жаўнераў[17]. У жніўні 1920 Пінск зноў занялі бальшавікі, якія ўтрымлівалі места да 26 верасьня 1920.

Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) Пінск апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе зрабіўся сталіцай павету Палескага ваяводзтва. 7 верасьня 1921 здарыўся вялікі пажар: агонь зьнішчыў практычна ўсю цэнтральную частку места. У 1924 у Пінску заснавалі краязнаўчы музэй (адкрыўся ў 1926 годзе). У 1936 у мескім парку «Лешча» прайшла вялікая сельскагаспадарчая выстава, напярэдадні якой выйшаў «Informator m. Pinska»[18].

У 1939 Пінск увайшоў у БССР, у кастрычніку таго ж году савецкія карныя ворганы расстралялі ці вывезьлі ў Катынь больш за 500 палякаў і беларусаў. Васіль Корж і ягоныя паплечнікі з НКВД бралі ўдзел у забойстве людзей. 4 сьнежня 1939 места зрабілася цэнтрам Пінскай вобласьці (існавала да 1 жніўня 1954). У Другую сусьветную вайну з 4 ліпеня 1941 да 14 ліпеня 1944 Пінск знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй.

10 жніўня 1946 распачаўся рух на першым аўтобусным маршруце. У 1953 у Пінску ўсталявалі першыя чатыры тэлефоны-аўтаматы. У 1956 камуністычныя ўлады злачынна зьнішчылі выбітны помнік архітэктуры барока — Касьцёл Сьв. Станіслава, Рынкавы пляц з гандлёвымі радамі, а таксама рэнэсансавую Вялікую сынагогу. У 1960 распачалася будова аўтамабільнай трасы Пінск — Столін, у 1965 — камбінату верхняга трыкатажу, вядомага цяпер як ААТ «Палесьсе».

17 студзеня 1987 у Пінску адкрыўся новы будынак аўтавакзалу, 5 красавіка таго ж году да новага Пінскага порту прычаліла першае судна. 7 лістапада 1989 у месьце адкрыўся новы будынак Цэнтральнай бібліятэкі. 15 жніўня 1992 выйшла першая тэлепраграма пінскага тэлеканалу «Вараг».

Геаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Пінск разьмяшчаецца ў зоне ўмерана кантынэнтальнага клімату[19]. Праз уплыў марскіх паветраных масаў тут мяккая зіма і ўмерана цёплае лета. Цыклёны, якія зьяўляюцца прычынай гэтага, перамяшчаюцца з Атлянтычнага акіяну з захаду на ўсход. Сярэдняя тэмпэратура студзеня складае −4,5 °C, ліпеня 18,5 °C. Гадавая колькасьць ападкаў — каля 630 мм. Колькасьць дзён з тэмпэратурай вышэйшай за нуль складае 253. У сярэднім назіраецца 165 дзён з ападкамі[20].

Nuvola apps kweather.svg Кліматычныя зьвесткі для Пінску Weather-rain-thunderstorm.svg
Паказьнік Сту Лют Сак Кра Тра Чэр Ліп Жні Вер Кас Ліс Сьн
Сярэдняя t, °C −4,5 −3 1,5 8 14 17 18,5 17,5 13,5 8 2,5 −1,5
Норма ападкаў, мм 40 30 30 40 60 70 80 75 50 40 50 45
Крыніца: Клімат Пінску(рас.) Метеоновости Праверана 15 кастрычніка 2011 г.

Пінск стаіць у вусьці ракі Піны, якая ўпадае ў Прыпяць і аддзяляе горад ад прылеглых балотаў. У старажытнасьці балоты зьяўляліся адзінай прыроднай абаронай ад захопнікаў. Раней Піна і Струмень (які палешукі завуць верхняй плыньню Прыпяці), зьліваліся насупраць старога замка. Рэчышча ракі ў межах Пінску зрэзанае, шырыня складае 35—55 мэтраў[21].

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Пінскія габрэі чытаюць Мішну. Фрагмэнт фотаработы «Пінскія партрэты»
  • XX стагодзьдзе: 1907 — 34 756 чал.[24]; 1910 — 36 409 чал., у тым ліку 26 626 габрэяў[25]; 1921 — 23,5 тыс. чал.; 1931 — 33,5 тыс. чал., зь іх 73,5% складалі габрэі, да 10% — «рускія»; палякі складалі некалькі адсоткаў і былі ў асноўным прыбылым элемэнтам — вайскоўцы, ксяндзы, службоўцы, настаўнікі[26]; 1939 — 35,9 тыс. чал.; 1959 — 41,5 тыс. чал.; 1974 — 77,1 тыс. чал.[27]; 1986 — 112,6 тыс. чал.; 1993 — 123 тыс. чал.[28]; 1995 — 130 тыс. чал.[29]; 1996 — 130 тыс. чал.; 1998 — 132,6 тыс. чал.[30].; 2000 — 132,6 тыс. чал.
  • XXI стагодзьдзе: 2006 — 129,9 тыс. чал.; 2007 — 131,0 тыс. чал.; 2008 — 130,8 тыс. чал.; 1 студзеня 2009 — 131,2 тыс. чал.[31]; 2009 — 130 355[2] (перапіс)

Паводле зьвестак перапісу 1999 сярод насельніцтва Пінску больш за 85% беларусаў, каля 9% расейцаў, каля 3,5% украінцаў, каля 1% палякаў, каля 0,15% габрэяў[32].

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Палескі дзяржаўны ўнівэрсытэт

У Пінску функцыянуюць 35 дзіцячых дашкольных установаў. Дзейнічаюць 3 пазашкольныя ўстановы: Мескі экалягічны цэнтар навучэнцаў, Цэнтар тэхнічнай і мастацкай творчасьці навучэнцаў, Цэнтар дзіцячага і юнацкага турызму.

У месьце працуюць 14 сярэдніх школаў і 3 гімназіі, 2 музычныя школы, дзіцячая харэаграфічная школа, школа выяўленчага мастацтва.

У Пінску працуюць 7 сярэдніх спэцыяльных навучальных установаў:

Атрыманьне вышэйшай адукацыі забясьпечвае Палескі дзяржаўны ўнівэрсытэт.

12 верасьня 2001 у Пінску адбылося адкрыцьцё Міждыяцэзіяльнай вышэйшай духоўнай сэмінарыі імя сьвятога Тамаша Аквінскага.

Мэдыцына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мэдычныя паслугі насельніцтву Пінску надае шэраг спэцыялізаваных установаў аховы здароўя. У месьце дзейнічае УАЗ «Пінская цэнтральная паліклініка» (1 філія), УАЗ «Пінская цэнтральная лякарня» (1 філія), УАЗ «Дзіцячая лякарня» (1 філія), УАЗ «Міжраённы радзільны дом» (2 філіі), УАЗ «Стаматалягічная паліклініка» (1 філія).

У месьце маюцца філіі наступных установаў: «Міжраённы скурна-вэнэралягічны дыспансэр», «Міжраённы псыханэўралягічны дыспансэр», «Міжраённы супрацьсхотны дыспансэр», «Міжраённы наркалягічны дыспансэр», «Станцыя пераліваньня крыві», «Спэцыялізаваны дом дзіцяці», «Станцыя хуткай мэдычнай дапамогі»

Дзяржаўны санітарны нагляд у забесьпячэньні санітарна-эпідэмічнага дабрабыту насельніцтва ажыцьцяўляе ДУ «Пінскі занальны цэнтар гігіены і эпідэміялёгіі».

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Палескі драматычны тэатар

У Пінску дзейнічаюць мескі Дом культуры, Палац культуры «Трыкатажнік», Дом культуры ЗАТ «Пінскдрэў», дзяржаўны Музэй Беларускага Палесься, мескі парк культуры і адпачынку, Палескі драматычны тэатар, меская кінавідэасетка (кінатэатар «Перамога», відэатэка), кінавідэапракат, меская канцэртная заля. У месьце працуюць тэатар-студыя «Дыяген» і народны моладзевы тэатар «Візаві».

Дзейнічае цэнтралізаваная бібліятэчная сыстэма, у якую ўваходзяць: цэнтральная бібліятэка для дарослых, дзіцячая бібліятэка і 7 філіяў з агульным кніжным фондам у 600 тысячаў асобнікаў. У 1986 адкрылася дзіцячая бібліятэка, у фондах якой больш за 100 тысячаў кніг[33].

У месьце налічваецца больш за 100 калектываў мастацкай самадзейнасьці: харавыя, харэаграфічныя, тэатральныя, інструмэнтальныя, вакальныя, эстрадна-цыркавыя. 34 калектывы маюць званьне «народны» і «ўзорны». Дзейнічае 5 навучальных установаў, дзе навучаецца больш за 1,5 тысячы навучэнцаў, вучэльня мастацтваў, дзіцячыя музычныя школы №1, №2, дзіцячая харэаграфічная школа, дзіцячая школа выяўленчага мастацтва[34].

Раз у два-тры гады ў канцы вясны — пачатку лета ў Пінску праходзіць Міжнародны фэст фальклёру «Палескі карагод». У апошні месяц зімы ў месьце традыцыйна праходзяць творчыя сустрэчы пад агульнай назвай «Лютаўскія музычныя вечары». Раз на два рокі ў красавіку праходзіць традыцыйнае сьвята гітарнай музыкі «Каралеўская фіеста». Таксама раз на два гады ў траўні праходзіць музычнае сьвята «Віват, баян!» Улетку ці напачатку восені ў навакольлях Пінску праходзіць міжнародны мотафэст «Пінск»[35].

Спорт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Шахава-шашачны клюб

Пінск — адно з найлепшых спартовых местаў Беларусі, у 2009 годзе ён заняў 2 месца ў гэтай намінацыі.

У Пінску разьмяшчаецца Спэцыялізаваная дзіцяча-юнацкая школа алімпійскага рэзэрву ў вясьлярных відах спорту, выхаванцы якой — алімпійскія чэмпіёнкі 1996 году Тамара Давыдзенка, Яраслава Паўловіч. Тры чэмпіянаты Эўропы па мотаболе прымаў за апошнія паўтара дзесяцігодзьдзі спартовы комплекс БЕЛАСТТ.

Станам на 1 студзеня 2003 у Пінску было 128 спартовых збудаваньняў, у тым ліку 3 стадыёны з трыбунамі, 50 спартовых заляў, 2 басэйны, 11 міні-басэйнаў, 38 прыстасаваных памяшканьняў. У спартовых школах места займаліся каля 30 тыс. юных спартоўцаў па 15 відах спорту. Апроч таго, у месьце працуе шахава-шашачны клюб.

Спартовы комплекс «Хваля»[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Унівэрсальны спартовы комплекс «Хваля», які ўмясьціўся на плошчы 32740 м², аб’ядноўвае ў сабе футбольны стадыён з трыбунамі, мэдычна-аднаўленчы цэнтар, лёдавую арэну, басэйны і ўнівэрсальную спартовую залю. Адначасна наведваць яго могуць больш за 5000 чалавек. Спартовае збудаваньне ўяўляе сабою 2-3-павярховы комплекс з аб’ёмаў розных формаў і памераў.

Увод у эксплюатацыю лёдавай арэны «Хваля» адбыўся 29 снежня 2007. Унікальнасьць яе ў тым, што тут упершыню ў Беларусі выкарыстоўваюцца гнута-клееныя драўляныя аркі пад дахам. Асноўныя парамэтры арэны адпавядаюць эўрапейскім стандартам: шырыня лёдавага пакрыцьця — 29 м, даўжыня — 60 м. Агульная плошча — 8450 м², колькасьць гледачоў — звыш 600 чалавек.

Басэйны прызначаюцца ня толькі для студэнцкіх заняткаў, але і для ўсіх жыхароў Пінску. Пры неабходнасьці спаборніцтва могуць глядзець каля 500 чалавек. Стадыён мае сучаснае інжынэрнае абсталяваньне, яго трыбуны разьлічаны на больш за 3000 гледачоў.

Футбольны клюб «Хваля-Пінск»[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Пінску ёсьць уласны футбольны клюб «Хваля» (заснаваны ў 1987 годзе, зваўся «Камунальнік» (19891996), «Пінск-900» (19972005)). Хатнія гульні праводзіць на стадыёне «Хваля» (умяшчальнасьцю 3100 месцаў). Срэбны прызэр чэмпіянату Беларусі ў першай лізе, а таксама 4-разовы бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі. За 18 сэзонаў, праведзеных у чэмпіянатах і Кубках Беларусі, «Хваля» згуляла 497 матчаў: 238 перамогаў, 94 нічыі, 165 паразаў, розьніца мячоў 806:597 (станам на 1 студзеня 2009).

Мотабольны клюб «Аўтамабіліст»[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Найбольш тытуляваны клюб Беларусі, заснаваны ў 1979. 17-разовы чэмпіён Беларусі, 6-разовы срэбны прызэр, 16 разоў здабываў кубак Беларусі, срэбны прызэр чэмпіянату Ўсходне-Эўрref>Lech Wyszczelski. Wojna polsko-rosyjska 1919—1920. Wyd. 1. — Warszawa: Bellona, 2010. S. 65.апейскай лігі 2007 году, бронзавы прызэр 2006 году.

Забудова[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Архітэктурнае аблічча Пінску складвалася з XVI ст.: у гэты час існавалі Траецкі мост, 2 брамы, 14 цэркваў, 3 праваслаўныя манастыры (Лешчанскі, Варварынскі і Богаяўленскі) і 2 каталіцкія кляштары (францішканаў і дамініканаў). Цягам XVIIXVIII стст. сфармаваўся архітэктурны цэнтар места: тут збудавалі мураваныя езуіцкі касьцёл і калегіюм, дамініканскі і кармэліцкі кляштары, ратушу, палац Бутрымовічаў, кляштар бэрнардынаў, у прадмесьці Каралін — замак, касьцёл Караля Варамэя.

Аснову ўнутранага плянаваньня Пінску склалі мескія вуліцы, крыніцамі назваў якіх служылі асабістыя імёны князёў і месьцічаў, геаграфічныя назвы, прыродныя ўмовы мясцовасьці, рамесныя заняткі часткі мяшчанаў, нацыянальная прыналежнасьць жыхароў. Яшчэ з XVI ст. згадваюцца асобныя пінскія вуліцы: Вялікая Спаская, Замкавая, Вароўская і іншыя. Вуліцы выбрукоўваліся лесам, што было асабліва важна ва ўмовах вялікай забалочанасьці мескай тэрыторыі. Брукоўка на цэнтральных вуліцах Пінску зьявіліся ў канцы XIX ст. Да нашага часу ў месьце захавалася частка ягонага даўняга радыяльна-паўкольцавага плянаваньня.

Вуліцы ды пляцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Цяперашняя назва Першапачатковая назва Былыя назвы
Веры Харужай вуліца Касьцёльная вуліца (частка)
Горкага вуліца Замкавая вуліца (частка)
Перакопная (частка)
Дамініканская вуліца
Саборная вуліца
Заслонава вуліца Хведараўская вуліца
Леніна вуліца Вялікая Спаская вуліца Вялікая Францішканская вуліца
Вялікая Кіеўская вуліца
Ленінградзкая вуліца Старавіленскі тракт
Насырава вуліца Замкавая вуліца
Савецкая вуліца Бэрнардынская вуліца Турэмная вуліца
Чырвонафлёцкая вуліца Вароўская вуліца (частка)

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Пінску разьмяшчаюцца прадпрыемствы машынабудаўнічай, лёгкай, дрэваапрацоўчай, харчовай, будаўнічых матэрыялаў, мікрабіялягічнай прамысловасьці.

Транспарт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Пінск — значны чыгуначны, аўтамабільны, рачны транспартны вузел. Працуюць два аўтапаркі (пасажырскі і грузавы), некалькі аўтамабільных базаў. Эксплюатацыяй ракі Піны займаецца РУЭСП «Дняпроўска-Бускі водны шлях». У сфэры чыгуначнага транспарту працуе «Досьледны завод шляхавых машынаў».

Грамадзкі транспарт у Пінску — аўтобусы і маршрутныя таксі. Аўтобусная сетка Пінску адкрылася 10 жніўня 1946 і налічвае цяпер 21 маршрут. Рухомы склад — галоўным чынам аўтобусы МАЗ-105, МАЗ-107,МАЗ-103 і Ikarus-280. Прыгараднае і міжгароднае аўтобуснае злучэньне ажыцьцяўляецца зь аўтавакзалу. Аўтобусныя маршруты злучаюць Пінск зь Берасьцем, Горадняй, Менскам і іншымі вялікімі местамі Беларусі.

Чыгуначная станцыя «Пінск» адкрылася ў 1884 годзе. Чыгуначныя маршруты злучаюць Пінск з шматлікімі местамі Беларусі, Ўкраіны і Расеі. Цягнікі далёкага руху ходзяць празь Пінск да Менску, Смаленску, Масквы, Гомелю, Віцебску, Кіева, Сімфэропаля. Празь места праходзяць маршруты прымескіх цягнікоў: Берасьце — Лунінец, Драгічын — Лунінец і іншыя.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Калегіюм езуітаў

Пінск — пэрспэктыўны цэнтар турызму Беларусі міжнароднага значэньня[36]. У колішнім кляштары езуітаў працуе Музэй Беларускага Палесься.

Гатэлі: «Аэліта»; «Прыпяць»; «Спорт»; «Хваля»

Пінск зьяўляецца другім колькасьцю захаваных помнікаў архітэктуры ў Беларусі местам пасьля Горадні. Цягам стагодзьдзяў у Пінску ўзводзіліся грамадзянскія і сакральныя збудаваньні, у якіх ня толькі захоўваліся мясцовыя традыцыі і рысы Палескага дойлідзтва папярэдніх эпохаў, але і выкарыстоўваліся дасягненьні эўрапейскай архітэктуры.

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Касьцёлы Сьв. Дамініка і Сьв Станіслава, зьнішчаныя бальшавікамі
  • Гарадзішча (XI—XIII стст.)
  • Гістарычная забудова (XIX—XX стст.)
  • Калегіюм езуітаў (1635—1675)
  • Капліца (XVII ст.)
  • Касьцёл (1786; цяпер царква Сьвятой Барбары) і кляштар бэрнардынаў
  • Касьцёл ордэну камуністаў Сьвятога Караля Барамэя (1770—1782)
  • Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (1712—1730) і кляштар францішканаў (XVIII ст.)
  • Палац Бутрымовічаў (1784—1790)
  • Парк Лешчанскі (XVIII ст.)
  • Сынагога (1900)
  • Сядзіба Асмалоўскіх (XIX—XX стст.)

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Капліца Сьвятога Георгія (пач. XX ст.)
  • Касьцёл Маці Божай Балеснай (1820)
  • Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі (1635)
  • Касьцёл Сьвятога Дамініка (1787)
  • Кляштар бэрнардынаў (XVIII ст.)
  • Кляштар кармэлітаў (1734)
  • Кляштар марыявітак (XVIII ст.)
  • Манастыр і царква Яўленьня Гасподняга (1596)
  • Сынагога Вялікая (1506)
  • Царква Сьвятога Хведара (XII ст.)
  • Царква Сьвятога Мікалая (1823)

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месты-сябры[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. Сьцяг Украіны Ковель, Украіна
  2. Сьцяг Нямеччыны Альтэна, Нямеччына
  3. Сьцяг Баўгарыі Добрыч, Баўгарыя
  4. Сьцяг Польшчы Чэнстахова, Польшча
  5. Сьцяг Расеі Істра, Расея
  6. Сьцяг Расеі Балахна, Расея
  7. Сьцяг Расеі Таганрог, Расея

Вядомыя асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Будынак, у якім нарадзіўся Рышард Капусьцінскі

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б Государственный земельный кадастр Республики Беларусь(рас.) (па стане на 1 студзеня 2012 г.)
  2. ^ а б в Перепись населения — 2009. Брестская область(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  3. ^ Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. С. 290.
  4. ^ ПСРЛ. Т.1. — М., 1962. С. 258.
  5. ^ М. Н. Тихомиров. Список русских городов дальних и ближних // Исторические записки. Т. 40. — М., 1952.
  6. ^ а б Згадкі пра Пінск у летапісе(рас.) Гісторыя Пінску Праверана 14 кастрычніка 2011 г.
  7. ^ а б в г д Пінск // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 432.
  8. ^ Аляксандр Ярашэвіч. Пінскі кляштар францысканцаў // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 436.
  9. ^ Пісцовая кніга Пінскага і Клецкага княстваў // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1999. С. 508.
  10. ^ Пінск // Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998.
  11. ^ Пінскі езуіцкі калегіум // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 435.
  12. ^ а б Юлія Гаева. Пётр Лысенка. Пінск // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1999. С. 495.
  13. ^ Пінская кангрэгацыя // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 434.
  14. ^ Пінск // Целеш, В. Гарады Беларусі на старых паштоўках. — Мн.: Беларусь, 2001. С. 209.
  15. ^ Валянціна Лебедзева. Дыпламатычная місія БНР у перамовах з Украінай (1918 г.) // Беларускі Гістарычны Зборнік — Białoruskie Zeszyty Historyczne nr 15.
  16. ^ У якіх межах былі абвешчаныя Беларуская Народная Рэспубліка і БССР? // 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002.
  17. ^ Lech Wyszczelski. Wojna polsko-rosyjska 1919—1920. Wyd. 1. — Warszawa: Bellona, 2010. S. 65.
  18. ^ Informator m. Pinska. Rok 1936.
  19. ^ Т. М. Прокопович, Атлас географии Беларуси. — РУП «Белкартография», Минск, 2004. С. 14.
  20. ^ Т. М. Прокопович. Атлас географии Беларуси. — РУП «Белкартография», Минск, 2004. С. 16.
  21. ^ Апісаньне ракі Піна(рас.) FisherMenFromPinsk Праверана 15 кастрычніка 2011 г.
  22. ^ а б в г Pińsk // Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў(пол.). Tom VIII: Perepiatycha — Pożajście. — Warszawa, 1887. S. 174.
  23. ^ Пинск // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб, 1890—1907.
  24. ^ Pińsk // Napoleon Rouba. Przewodnik po Litwe i Białejrusi. — Wilno, 1909; — Gdańsk, 1995.
  25. ^ Наш Пинск исторический. — Пинск: Пинск-900, 1997.
  26. ^ Tadeusz Zienkiewicz. Rosyjskie zycie kulturalno-literackie w Pinsku 1918—1939 // Acta Polono-Ruthenica XII, 2007. S. 8.
  27. ^ Пинск // Большая советская энциклопедия, 3-е изд.: в 30 т. / Гл. ред. А.М. Прохоров. — М.: Сов. энциклопедия, 1969—1978.
  28. ^ Пинск // Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. В. П. Шишков. — М.: НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998. — 640 с.: ил. ISBN 5-85270-262-5.
  29. ^ Pinsk // Zaprudnik J. Historical dictionary of Belarus. — Lamham. — London: Scarecrow Press, 1998. P. 172.
  30. ^ Юлія Гаева. Пётр Лысенка. Пінск // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1999. С. 494.
  31. ^ У 14 гарадах Беларусі колькасьць насельніцтва перавышае 100 тыс. чалавек // «Наша Ніва», 26 сакавіка 2009 г.
  32. ^ Т. М. Прокопович. Атлас географии Беларуси. — Минск: РУП «Белкартография», 2004. С. 32.
  33. ^ Пинск — город для человека(рас.) Epinsk.net Праверана 15 кастрычніка 2011 г.
  34. ^ Пинск. Культура и искусство(рас.) Pinsk-city.info Праверана 15 кастрычніка 2011 г.
  35. ^ Столица Белорусского Полесья(рас.) Interfax.by Праверана 15 кастрычніка 2011 г.
  36. ^ Пинск // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Пінсксховішча мультымэдыйных матэрыялаў