Пінск

Пінск
Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьв. Панны Марыі
Герб Пінску
Першыя згадкі:	1097
Магдэбурскае права:	12 студзеня 1581
Вобласьць:	Берасьцейская
Раён:	Пінскі
Плошча:	47,36 км²
Насельніцтва (2009) • колькасьць: • шчыльнасьць:	130 355 2752
Тэлефонны код:	+375 165
Паштовы індэкс:	225700—225716 (з выняткамі), 225745
Аўтамабільны код:	1
Геаграфічныя каардынаты:	52°7′ пн. ш. 26°5′ у. д.
Пінск на мапе Беларусі Пінск
Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons
www.pinsk.gov.by

Пінск — места ў Беларусі, на сутоках рэчак Піна і Прыпяць. Адміністрацыйны цэнтар Пінскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Плошча 4736 га. Насельніцтва 130 355 чал. (2009). Знаходзіцца за 180 км на ўсход ад Берасьця. Вузел аўтамабільных дарог на Івацэвічы, Лунінец, Столін і Янаў. Чыгуначная станцыя на лініі Берасьце — Лунінец, рачны порт.

Пінск — даўняе магдэбурскае места, цэнтар гістарычнага рэгіёну. У наш час мае неафіцыйны статус сталіцы Палесься, тут налічваецца 44 гістарычна-культурныя каштоўнасьці, што знаходзяцца пад аховай дзяржавы.

Назва

Паводле распаўсюджанага меркаваньня, тапонім «Пінск» утварыўся ад назвы ракі Піна. Тым часам няма адназначнасьці датычна паходжаньня гідроніму: на думку беларускага географа В. Жучкевіча, ён утварыўся ад славянскай асновы «пін», сэнсавае значэньне якой — прыпынак, прыстань, вір у рацэ, гаць. Існуюць таксама і іншыя тэорыі, найбольш пашыраныя зь якіх: «Піна» ад «пена», што пляскалася на ўзьбярэжжы; «Піна» ад лацінскага «пінус» — «хвоя», хвоі ў вялікай колькасьці расьлі на берагах рэчкі.

У гістарычных крыніцах таксама згадваецца як Пиньск, Пинеск.

Гісторыя

Асноўны артыкул: Гісторыя Пінску

Тураўскае і Пінскае княствы

Першы пісьмовы ўспамін пра Пінск («Пінеск») зьмяшчаецца ў «Аповесьці мінулых часоў» і датуецца 1097. Узьнікненьне гораду ў XI ст. пацьвярджаюць археалягічныя зьвесткі. Да XII ст. ён уваходзіў у склад Тураўскага княства.

У 1174 Пінск зрабіўся сталіцай удзельнага княства. У летапісах згадваюцца князі пінскія: Яраслаў (1183) і Яраполк (1190). На той час горад меў гандлёвыя зьвязкі з Валыньню, Сярэднім Падняпроўем і Паўночным Прычарнамор’ем.

У XIII ст. Пінск зрабіўся цэнтрам Пінска-Тураўскай япархіі. Пад 1263 упершыню згадваецца праваслаўны храм пры манастыры ў прадмесьці Лешча — рэлігійным і асьветніцкім цэнтры Піншчыны.

Вялікае Княства Літоўскае

У пач. XIV ст. Пінскае княства далучылася да Вялікага Княства Літоўскага. Неўзабаве ў самім месьце збудавалі замак. З 1320 тут княжыў Нарымунт Гедымінавіч, які ў 1348 загінуў у бітве з крыжакамі. У 1396 будучы вялікі князь Жыгімонт Кейстутавіч заснаваў у Пінску касьцёл францішканаў. Станам на 1471 у месьце валадарыла княгіня Марыя — удава Сямёна Алелькавіча, які вёў свой род ад Ґедыміна. Вялікая колькасьць яе дароўных грамат дазваляюць спасылацца на першыя пісьмовыя ўспаміны вёсак Піншчыны.

У 1521 вялікі князь Жыгімонт Стары перадаў Пінск сваёй жонцы вялікай княгіні Боне, якая пачала актыўна праводзіць аграрныя пераўтварэньні на Палесьсі. У 1527 сцены Пінскага замка спынілі апошні набег татараў на Літву. З 1539 места зрабілася цэнтрам староства.

У сяр. XVI ст. у Пінску было 27 вуліцаў і 800 двароў, а таксама магутная сыстэма ўмацаваньняў. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) места зрабілася сталіцай павету Берасьцейскага ваяводзтва. 12 студзеня 1581 кароль і вялікі князь Стэфан Баторы надаў Пінску Магдэбурскае права (пацьвярджалася ў 1589, 1633, 1650, 1785 гадох) і герб: «у чырвоным полі шчыта залаты лук са стралой і нацягнутай цецівой». Неўзабаве тут збудавалі ратушу.

• Сымболіка гістарычнай Піншчыны
• 

  Пячатка князя пінскага Ф. Яраславіча, XVI ст.

• 

  Пячатка магістрату з гербам места, XVII ст.

• 

  Пячатка Пінскага земскага суду

• 

  Пячатка канцылярыі земскай каптуровай Пінскага павету

Па складаньні Берасьцейскай уніі (1596) утварылася Турава-Пінская грэка-каталіцкая япархія. Цягам 1636—1675 у месьце ўзьвялі мураваныя езуіцкія касьцёл і калегіюм. У 1648 на Запарожжы пачалося паўстаньне Хмяльніцкага, якое набыла характар рэлігійнай вайны. Хваляваньні дайшлі і да Пінску, але іхных удзельнікаў разам з казакамі разьбіў гетман польны Януш Радзівіл. У сяр. XVII ст. места было важным цэнтрам гандлю, тут праходзіў шлях з Балтыі да паўднёвых местаў Каралеўства Польскага.

У Трынаццацігадовую вайну (1654—1667) 5 кастрычніка 1655 маскоўскі ваявода Валконскі заняў Пінск, разрабаваў яго і спаліў разам з навакольнымі слабодамі. Пазьней у 1660—1664 места неаднаразова трымала аблогу казацкіх і маскоўскіх загонаў, якія 25 чэрвеня 1660 зноў узялі яго штурмам.

У 1705 князь Міхал Вішнявецкі і ягоная жонка Кацярына заснавалі ў Пінску кляштар бэрнардынаў (праіснаваў да 1832 году). У Вялікую Паўночную вайну ў 1706 кароль Швэцыі Карл XII заняў места, разрабаваў і спаліў яго. Разбурэньні спазнаў і бастыённы замак у прадмесьці Каралін, збудаваны сьпярша для маршалка вялікага і перададзены пазьней князям Вішнявецкім. У 1710 у Пінску, Парахонску, Плешчыцах, Марозавічах, Лапаціне, Калбах спыняўся Васіль Тацішчаў — аўтар пяцітомавай «Гісторыі Расейскай», навуковец, дыплямат, асьветнік, падарожнік, дзяржаўны дзяяч XVIII стагодзьдзя. Таго ж году на Піншчыне на загад цара маскоўскага Пятра I ён зладзіў вытворчасьць 30 гарматаў і 7 суднаў.

• Даўнія графічныя выявы места
• 

  Панарама

• 

  Краявід зь берагу Піны

• 

  Касьцёл і калегіюм езуітаў

• 

  Калегіюм езуітаў, абмерны рысунак

• 

  Калегіюм езуітаў з боку ракі

• 

  Крыж перад францішканскім касьцёлам

• 

  Лешча, царква

• 

  Места і ваколіцы

Цягам 1729—1746 пры Пінскім езуіцкім калегіюме працавала друкарня. У 1750—1782 на паўночна-ўсходняй ускраіне прадмесьця Каралін айцы-камуністы збудавалі мураваны касьцёл, вядомы цяпер пад тытулам Караля Барамэя. У 1784 у Пінску спыняўся кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі, які прысутнічаў на цырымоніі закладкі Палаца Бутрымовічаў і наведаў таксама вёскі Лапаціна, Горнава і Альбрэхтова. У 1787 распачалася будова мураванага касьцёла пры кляштары дамініканаў. 1 ліпеня 1791 пачала працу Пінская генэральная кангрэгацыя, мэтай якой зьяўлялася ўтварэньне аўтакефальнай праваслаўнай царквы Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага. Аднак другі і трэці падзелы Рэчы Паспалітай не дазволілі зьдзейсьніцца гэтым плянам.

Пад уладай Расейскай імпэрыі

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Пінск апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе з 1795 атрымаў статус павятовага места Менскага намесьніцтва. У 1804 на землях абшарніка Рыдзеўскага знайшлі вялікі манэтны скарб.

У сяр. XIX ст. Пінск зрабіўся буйным цэнтрам гандлю, тут працавалі 2 гарбарні, завод апрацоўкі медзі, піваварня, тытунёвая фабрыка. млын. У 1857 у месьце адкрылася гімназія, пераўтвораная ў 1878 у рэальную вучэльню. У 1865 муж і жонка Фляросы заснавалі ў Пінску лякарню. У 1882 празь места прайшла паўднёвая лінія Палескіх чыгунак. У 1885 распачалі працу суднарамонтны і мэханічны завод, у 1892 — запалкавая фабрыка «Прагрэс — Вулькан».

• Пінск: работы Напалеона Орды, 2-я пал. XIX ст.
• 

  Панарама

• 

  Прадмесьце Каралін

• 

  Руіны замка ў Караліне

• 

  Лешчанскі манастыр

У пач. ХХ ст. у Пінску было 5 лякарань, 3 аптэкі, 3 царквы, мужчынскі манастыр, 2 касьцёлы, 2 сынагогі, паштова-тэлеграфную кантору, турэмны замак, 22 фабрыкі і заводы з 1100 працоўнымі. Станцыя Палескай чыгункі, суднаходзтва па Прыпяці. Акрамя грузавой прыстані, мелася параходная пасажырская зь лініямі Пінск — Кіеў, Пінск — Любяшоў, Пінск — Целяханы. У месьце працавалі Азова-Данскі камэрцыйны банк, рэстарацыя, тэатар, рэальная вучэльня, жаночая гімназія, 6 прыходзкіх школаў, 2 пачаткевыя вучэльні, 2 прыватныя гімназіі, 3 прыватныя пачатковыя навучальныя ўстановы, мужчынская духоўная вучэльня, кнігарні, фатаграфіі, крамы і розныя адміністрацыйныя ўстановы. У сакавіку 1904 у Пінску зьявілася тэлефонная сетка (станам на 1910 яе паслугамі карысталіся 196 абанэнтаў). У лістападзе 1911 у месьце пачаліся першыя сэансы кінэматографу. Цягам 1912—1914 тут жыў і працаваў народны паэт Беларусі Якуб Колас.

Найноўшы час

У Першую сусьветную вайну 15 верасьня 1915 Пінск занялі нямецкія войскі. 4 сакавіка 1918 урад УНР абвясьціў места часткай украінскай дзяржавы, адначасна ад 25 сакавіка таго ж году Пінск увайшоў у склад Беларускай Народнай Рэспублікай. Тэрыторыя Палесься была прадметам перамоваў паміж БНР і УНР.

1 студзеня 1919 Пінск занялі бальшавікі, якія, у адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі, далучылі яго да БССР як цэнтар павету («падраёну») Берасьцейскага раёну. 5 сакавіка 1919 адбылася бітва за Пінск паміж Палескай групай войска Польскай Рэспублікі і бальшавікамі, у выніку якой палякі здабылі места, а таксама цягнікі, вайсковыя склады, калёну пантонаў і ўзялі ў палон некалькі дзясяткаў жаўнераў. У жніўні 1920 Пінск зноў занялі бальшавікі, якія ўтрымлівалі места да 26 верасьня 1920.

• Места на старых фатаздымках
• 

  Набярэжная Піны і кляштар францішканаў

• 

  Рынак

• 

  Касьцёл Сьв. Станіслава

• 

  Капліца на Рынку

• 

  Касьцёл Сьв. Дамініка

• 

  Касьцёл Сьв. Караля Барамэя

• 

  Сынагога Вялікая

• 

  Галоўная вуліца

Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) Пінск апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе зрабіўся сталіцай павету Палескага ваяводзтва. 7 верасьня 1921 здарыўся вялікі пажар: агонь зьнішчыў практычна ўсю цэнтральную частку места. У 1924 у Пінску заснавалі краязнаўчы музэй (адкрыўся ў 1926 годзе). У 1936 у мескім парку «Лешча» прайшла вялікая сельскагаспадарчая выстава, напярэдадні якой выйшаў «Informator m. Pinska».

У 1939 Пінск увайшоў у БССР, у кастрычніку таго ж году савецкія карныя ворганы расстралялі ці вывезьлі ў Катынь больш за 500 палякаў і беларусаў. Васіль Корж і ягоныя паплечнікі з НКВД бралі ўдзел у забойстве людзей. 4 сьнежня 1939 места зрабілася цэнтрам Пінскай вобласьці (існавала да 1 жніўня 1954). У Другую сусьветную вайну з 4 ліпеня 1941 да 14 ліпеня 1944 Пінск знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй.

10 жніўня 1946 распачаўся рух на першым аўтобусным маршруце. У 1953 у Пінску ўсталявалі першыя чатыры тэлефоны-аўтаматы. У 1956 камуністычныя ўлады злачынна зьнішчылі выбітны помнік архітэктуры барока — Касьцёл Сьв. Станіслава, Рынкавы пляц з гандлёвымі радамі, а таксама рэнэсансавую Вялікую сынагогу. У 1960 распачалася будова аўтамабільнай трасы Пінск — Столін, у 1965 — камбінату верхняга трыкатажу, вядомага цяпер як ААТ «Палесьсе».

17 студзеня 1987 у Пінску адкрыўся новы будынак аўтавакзалу, 5 красавіка таго ж году да новага Пінскага порту прычаліла першае судна. 7 лістапада 1989 у месьце адкрыўся новы будынак Цэнтральнай бібліятэкі. 15 жніўня 1992 выйшла першая тэлепраграма пінскага тэлеканалу «Вараг».

Геаграфія

Пінск разьмяшчаецца ў зоне ўмерана кантынэнтальнага клімату. Праз уплыў марскіх паветраных масаў тут мяккая зіма і ўмерана цёплае лета. Цыклёны, якія зьяўляюцца прычынай гэтага, перамяшчаюцца з Атлянтычнага акіяну з захаду на ўсход. Сярэдняя тэмпэратура студзеня складае −4,5 °C, ліпеня 18,5 °C. Гадавая колькасьць ападкаў — каля 630 мм. Колькасьць дзён з тэмпэратурай вышэйшай за нуль складае 253. У сярэднім назіраецца 165 дзён з ападкамі.

Кліматычныя зьвесткі для Пінску
Паказьнік	Сту	Лют	Сак	Кра	Тра	Чэр	Ліп	Жні	Вер	Кас	Ліс	Сьн
Сярэдняя t, °C	−4,5	−3	1,5	8	14	17	18,5	17,5	13,5	8	2,5	−1,5
Норма ападкаў, мм	40	30	30	40	60	70	80	75	50	40	50	45
Крыніца: Клімат Пінску(рас.) Метеоновости Праверана 15 кастрычніка 2011 г.

Пінск стаіць у вусьці ракі Піны, якая ўпадае ў Прыпяць і аддзяляе горад ад прылеглых балотаў. У старажытнасьці балоты зьяўляліся адзінай прыроднай абаронай ад захопнікаў. Раней Піна і Струмень (які палешукі завуць верхняй плыньню Прыпяці), зьліваліся насупраць старога замка. Рэчышча ракі ў межах Пінску зрэзанае, шырыня складае 35—55 мэтраў.

Насельніцтва

• XVI стагодзьдзе: сяр. 1550 — каля 3,5 тыс. чал., 1600 — каля 5 тыс. чал.
• XVII стагодзьдзе: 1625 — каля 30 тыс. чал., 1650 — каля 10 тыс. чал.
• XVIII стагодзьдзе: 1794 — 3716 чал.
• XIX стагодзьдзе: 1825 — 4,2 тыс. чал.; 1841 — 6,8 тыс. чал.; 1860 — 8,6 тыс. чал.; 1861 — 11,3 тыс. чал.; 1870 — 18 тыс. чал.; 1887 — 22 967 чал. (11 847 муж. і 11 120 жан.), у тым ліку паводле стану: шляхты — 266 муж. і 275 жан., духоўнікаў праваслаўных — 49 муж. і 37 жан., духоўнікаў каталіцкіх — 3 чал., купцоў і ганаровых грамадзянаў — 208 муж. і 224 жан., мяшчанаў і цэхавых — 10 806 муж. 10 439 жан., вайскоўцаў — 325 муж., сялянаў — 190 муж. і 145 жан.; паводле веры: 2848 праваслаўных, 1082 каталікоў, 20 эвангелістаў, 19 017 юдэяў; 1897 — 28 028 чал. (13 649 муж. і 14 379 жан.); 1900 — 29,5 тыс. чал.

Пінскія габрэі чытаюць Мішну. Фрагмэнт фотаработы «Пінскія партрэты»

• XX стагодзьдзе: 1907 — 34 756 чал.; 1910 — 36 409 чал., у тым ліку 26 626 габрэяў; 1921 — 23,5 тыс. чал.; 1931 — 33,5 тыс. чал., зь іх 73,5% складалі габрэі, да 10% — «рускія»; палякі складалі некалькі адсоткаў і былі ў асноўным прыбылым элемэнтам — вайскоўцы, ксяндзы, службоўцы, настаўнікі; 1939 — 35,9 тыс. чал.; 1959 — 41,5 тыс. чал.; 1974 — 77,1 тыс. чал.; 1986 — 112,6 тыс. чал.; 1993 — 123 тыс. чал.; 1995 — 130 тыс. чал.; 1996 — 130 тыс. чал.; 1998 — 132,6 тыс. чал..; 2000 — 132,6 тыс. чал.
• XXI стагодзьдзе: 2006 — 129,9 тыс. чал.; 2007 — 131,0 тыс. чал.; 2008 — 130,8 тыс. чал.; 1 студзеня 2009 — 131,2 тыс. чал.; 2009 — 130 355 (перапіс)

Паводле зьвестак перапісу 1999 сярод насельніцтва Пінску больш за 85% беларусаў, каля 9% расейцаў, каля 3,5% украінцаў, каля 1% палякаў, каля 0,15% габрэяў.

Адукацыя

Палескі дзяржаўны ўнівэрсытэт

У Пінску функцыянуюць 35 дзіцячых дашкольных установаў. Дзейнічаюць 3 пазашкольныя установы: Мескі экалягічны цэнтар навучэнцаў, Цэнтар тэхнічнай і мастацкай творчасьці навучэнцаў, Цэнтар дзіцячага і юнацкага турызму.

У месьце працуюць 14 сярэдніх школаў і 3 гімназіі, 2 музычныя школы, дзіцячая харэаграфічная школа, школа выяўленчага мастацтва.

У Пінску працуюць 7 сярэдніх спэцыяльных навучальных установаў:

• Пінскі дзяржаўны індустрыяльна-пэдагагічны каледж
• Пінскі дзяржаўны пэдагагічны каледж імя А. С. Пушкіна
• Пінскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж імя А. Я. Кляшчова
• Пінскі дзяржаўны мэдычны каледж
• Пінская вучэльня мастацтваў
• Пінскі сельскагаспадарчы каледж

Атрыманьне вышэйшай адукацыі забясьпечвае Палескі дзяржаўны ўнівэрсытэт.

12 верасьня 2001 у Пінску адбылося адкрыцьцё Міждыяцэзіяльнай вышэйшай духоўнай сэмінарыі імя сьвятога Тамаша Аквінскага.

Мэдыцына

Мэдычныя паслугі насельніцтву Пінску надае шэраг спэцыялізаваных установаў аховы здароўя. У месьце дзейнічае УАЗ «Пінская цэнтральная паліклініка» (1 філія), УАЗ «Пінская цэнтральная лякарня» (1 філія), УАЗ «Дзіцячая лякарня» (1 філія), УАЗ «Міжраённы радзільны дом» (2 філіі), УАЗ «Стаматалягічная паліклініка» (1 філія).

У месьце маюцца філіі наступных установаў: «Міжраённы скурна-вэнэралягічны дыспансэр», «Міжраённы псыханэўралягічны дыспансэр», «Міжраённы супрацьсхотны дыспансэр», «Міжраённы наркалягічны дыспансэр», «Станцыя пераліваньня крыві», «Спэцыялізаваны дом дзіцяці», «Станцыя хуткай мэдычнай дапамогі»

Дзяржаўны санітарны нагляд у забесьпячэньні санітарна-эпідэмічнага дабрабыту насельніцтва ажыцьцяўляе ДУ «Пінскі занальны цэнтар гігіены і эпідэміялёгіі».

Культура

Палескі драматычны тэатар

У Пінску дзейнічаюць мескі Дом культуры, Палац культуры «Трыкатажнік», Дом культуры ЗАТ «Пінскдрэў», дзяржаўны Музэй Беларускага Палесься, мескі парк культуры і адпачынку, Палескі драматычны тэатар, меская кінавідэасетка (кінатэатар «Перамога», відэатэка), кінавідэапракат, меская канцэртная заля. У месьце працуюць тэатар-студыя «Дыяген» і народны моладзевы тэатар «Візаві».

Дзейнічае цэнтралізаваная бібліятэчная сыстэма, у якую ўваходзяць: цэнтральная бібліятэка для дарослых, дзіцячая бібліятэка і 7 філіяў з агульным кніжным фондам у 600 тысячаў асобнікаў. У 1986 адкрылася дзіцячая бібліятэка, у фондах якой больш за 100 тысячаў кніг.

У месьце налічваецца больш за 100 калектываў мастацкай самадзейнасьці: харавыя, харэаграфічныя, тэатральныя, інструмэнтальныя, вакальныя, эстрадна-цыркавыя. 34 калектывы маюць званьне «народны» і «ўзорны». Дзейнічае 5 навучальных установаў, дзе навучаецца больш за 1,5 тысячы навучэнцаў, вучэльня мастацтваў, дзіцячыя музычныя школы №1, №2, дзіцячая харэаграфічная школа, дзіцячая школа выяўленчага мастацтва.

Раз у два-тры гады ў канцы вясны — пачатку лета ў Пінску праходзіць Міжнародны фэст фальклёру «Палескі карагод». У апошні месяц зімы ў месьце традыцыйна праходзяць творчыя сустрэчы пад агульнай назвай «Лютаўскія музычныя вечары». Раз на два рокі ў красавіку праходзіць традыцыйнае сьвята гітарнай музыкі «Каралеўская фіеста». Таксама раз на два гады ў траўні праходзіць музычнае сьвята «Віват, баян!» Улетку ці напачатку восені ў навакольлях Пінску праходзіць міжнародны мотафэст «Пінск».

Спорт

Шахава-шашачны клюб

Пінск — адно з найлепшых спартовых местаў Беларусі, у 2009 годзе ён заняў 2 месца ў гэтай намінацыі.

У Пінску разьмяшчаецца Спэцыялізаваная дзіцяча-юнацкая школа алімпійскага рэзэрву ў вясьлярных відах спорту, выхаванцы якой — алімпійскія чэмпіёнкі 1996 году Тамара Давыдзенка, Яраслава Паўловіч. Тры чэмпіянаты Эўропы па мотаболе прымаў за апошнія паўтара дзесяцігодзьдзі спартовы комплекс БЕЛАСТТ.

Станам на 1 студзеня 2003 у Пінску было 128 спартовых збудаваньняў, у тым ліку 3 стадыёны з трыбунамі, 50 спартовых заляў, 2 басэйны, 11 міні-басэйнаў, 38 прыстасаваных памяшканьняў. У спартовых школах места займаліся каля 30 тыс. юных спартоўцаў па 15 відах спорту. Апроч таго, у месьце працуе шахава-шашачны клюб.

Спартовы комплекс «Хваля»

Унівэрсальны спартовы комплекс «Хваля», які ўмясьціўся на плошчы 32740 м², аб’ядноўвае ў сабе футбольны стадыён з трыбунамі, мэдычна-аднаўленчы цэнтар, лёдавую арэну, басэйны і ўнівэрсальную спартовую залю. Адначасна наведваць яго могуць больш за 5000 чалавек. Спартовае збудаваньне ўяўляе сабою 2-3-павярховы комплекс з аб’ёмаў розных формаў і памераў.

Увод у эксплюатацыю лёдавай арэны «Хваля» адбыўся 29 снежня 2007. Унікальнасьць яе ў тым, што тут упершыню ў Беларусі выкарыстоўваюцца гнута-клееныя драўляныя аркі пад дахам. Асноўныя парамэтры арэны адпавядаюць эўрапейскім стандартам: шырыня лёдавага пакрыцьця — 29 м, даўжыня — 60 м. Агульная плошча — 8450 м², колькасьць гледачоў — звыш 600 чалавек.

Басэйны прызначаюцца ня толькі для студэнцкіх заняткаў, але і для ўсіх жыхароў Пінску. Пры неабходнасьці спаборніцтва могуць глядзець каля 500 чалавек. Стадыён мае сучаснае інжынэрнае абсталяваньне, яго трыбуны разьлічаны на больш за 3000 гледачоў.

Футбольны клюб «Хваля-Пінск»

У Пінску ёсьць уласны футбольны клюб «Хваля» (заснаваны ў 1987 годзе, зваўся «Камунальнік» (1989—1996), «Пінск-900» (1997—2005)). Хатнія гульні праводзіць на стадыёне «Хваля» (умяшчальнасьцю 3100 месцаў). Срэбны прызэр чэмпіянату Беларусі ў першай лізе, а таксама 4-разовы бронзавы прызэр чэмпіянату Беларусі. За 18 сэзонаў, праведзеных у чэмпіянатах і Кубках Беларусі, «Хваля» згуляла 497 матчаў: 238 перамогаў, 94 нічыі, 165 паразаў, розьніца мячоў 806:597 (станам на 1 студзеня 2009).

Мотабольны клюб «Аўтамабіліст»

Найбольш тытуляваны клюб Беларусі, заснаваны ў 1979. 17-разовы чэмпіён Беларусі, 6-разовы срэбны прызэр, 16 разоў здабываў кубак Беларусі, срэбны прызэр чэмпіянату Ўсходне-Эўрапейскай лігі 2007 году, бронзавы прызэр 2006 году.

Забудова

Архітэктурнае аблічча Пінску складвалася з XVI ст.: у гэты час існавалі Траецкі мост, 2 брамы, 14 цэркваў, 3 праваслаўныя манастыры (Лешчанскі, Варварынскі і Богаяўленскі) і 2 каталіцкія кляштары (францішканаў і дамініканаў). Цягам XVII—XVIII стст. сфармаваўся архітэктурны цэнтар места: тут збудавалі мураваныя езуіцкі касьцёл і калегіюм, дамініканскі і кармэліцкі кляштары, ратушу, палац Бутрымовічаў, кляштар бэрнардынаў, у прадмесьці Каралін — замак, касьцёл Караля Варамэя.

Аснову ўнутранага плянаваньня Пінску склалі мескія вуліцы, крыніцамі назваў якіх служылі асабістыя імёны князёў і месьцічаў, геаграфічныя назвы, прыродныя ўмовы мясцовасьці, рамесныя заняткі часткі мяшчанаў, нацыянальная прыналежнасьць жыхароў. Яшчэ з XVI ст. згадваюцца асобныя пінскія вуліцы: Вялікая Спаская, Замкавая, Вароўская і іншыя. Вуліцы выбрукоўваліся лесам, што было асабліва важна ва ўмовах вялікай забалочанасьці мескай тэрыторыі. Брукоўка на цэнтральных вуліцах Пінску зьявіліся ў канцы XIX ст. Да нашага часу ў месьце захавалася частка ягонага даўняга радыяльна-паўкольцавага плянаваньня.

Вуліцы ды пляцы

Цяперашняя назва	Першапачатковая назва	Былыя назвы
Веры Харужай вуліца	Касьцёльная вуліца (частка)
Горкага вуліца	Замкавая вуліца (частка) Перакопная (частка)	Дамініканская вуліца Саборная вуліца
Заслонава вуліца	Хведараўская вуліца
Леніна вуліца	Вялікая Спаская вуліца	Вялікая Францішканская вуліца Вялікая Кіеўская вуліца
Ленінградзкая вуліца	Старавіленскі тракт
Насырава вуліца	Замкавая вуліца
Савецкая вуліца	Бэрнардынская вуліца	Турэмная вуліца
Чырвонафлоцкая вуліца	Вароўская вуліца (частка)

Эканоміка

У Пінску разьмяшчаюцца прадпрыемствы машынабудаўнічай, лёгкай, дрэваапрацоўчай, харчовай, будаўнічых матэрыялаў, мікрабіялягічнай прамысловасьці.

Пералік прамысловых прадпрыемстваў Пінску

ЗАТ «Пінскдрэў» ААТ «Пінскі завод штучных скураў» Пінскі камбінат хлебапрадуктаў ААТ «Камбінат будаўнічай індустрыі» РУВП «Фабрыка мастацкіх вырабаў „Крыніца Палесься“» РУП «Энзім» ЗАТ «Амкадор-Пінск» РУВП «Завод „Камэртон“» КУП «Пінская рэгіянальная друкарня» ААТ «Досьледна-мэханічны завод» ААТ «Пінема» Замежнае гандлёва-вытворчае прыватнае ўнітарнае прадпрыемства «СТЭНЛЕС» СП «Дынама Програм Тэкстыль» ААТ «Палесьсеагракамплект» ААТ «Пінскі завод сродкаў малога мэханізаваньня» РУП «Пінскі ордэны „Знак пашаны“ суднабудаўнічы-суднарамонтны завод» Філія «Пінскі хлебазавод» РУВП «Берасьцехлебпрам» ААТ «Гідрасельмаш» ААТ «Пінскі малочны камбінат» ААТ «Палесьсе» КВУП «Пінскі мясакамбінат» ЗАТ «Фрэгат»

Транспарт

Пінск — значны чыгуначны, аўтамабільны, рачны транспартны вузел. Працуюць два аўтапаркі (пасажырскі і грузавы), некалькі аўтамабільных базаў. Эксплюатацыяй ракі Піны займаецца РУЭСП «Дняпроўска-Бускі водны шлях». У сфэры чыгуначнага транспарту працуе «Досьледны завод шляхавых машынаў».

Грамадзкі транспарт у Пінску — аўтобусы і маршрутныя таксі. Аўтобусная сетка Пінску адкрылася 10 жніўня 1946 і налічвае цяпер 21 маршрут. Рухомы склад — галоўным чынам аўтобусы МАЗ-105, МАЗ-107,МАЗ-103 і Ikarus-280. Прыгараднае і міжгароднае аўтобуснае злучэньне ажыцьцяўляецца зь аўтавакзалу. Аўтобусня маршруты злучаюць Пінск зь Берасьцем, Горадняй, Менскам і іншымі вялікімі местамі Беларусі.

Чыгуначная станцыя «Пінск» адкрылася ў 1884 годзе. Чыгуначныя маршруты злучаюць Пінск з шматлікімі местамі Беларусі, Ўкраіны і Расеі. Цягнікі далёкага руху ходзяць празь Пінск да Менску, Смаленску, Масквы, Гомелю, Віцебску, Кіева, Сімфэропаля. Празь места праходзяць маршруты прымескіх цягнікоў: Берасьце — Лунінец, Драгічын — Лунінец і іншыя.

Турыстычная інфармацыя

Калегіюм езуітаў

Пінск — пэрспэктыўны цэнтар турызму Беларусі міжнароднага значэньня. У колішнім кляштары езуітаў працуе Музэй Беларускага Палесься.

Гатэлі: «Аэліта»; «Прыпяць»; «Спорт»; «Хваля»

Пінск зьяўляецца другім колькасьцю захаваных помнікаў архітэктуры ў Беларусі местам пасьля Горадні. Цягам стагодзьдзяў у Пінску ўзводзіліся грамадзянскія і сакральныя збудаваньні, у якіх ня толькі захоўваліся мясцовыя традыцыі і рысы Палескага дойлідзтва папярэдніх эпохаў, але і выкарыстоўваліся дасягненьні эўрапейскай архітэктуры.

Выдатныя мясьціны

Касьцёлы Сьв. Дамініка і Сьв Станіслава, зьнішчаныя бальшавікамі

• Гарадзішча (XI—XIII стст.)
• Гістарычная забудова (XIX—XX стст.)
• Калегіюм езуітаў (1635—1675)
• Капліца (XVII ст.)
• Касьцёл (1786; цяпер царква Cьвятой Барбары) і кляштар бэрнардынаў
• Касьцёл ордэну камуністаў Cьвятога Караля Барамэя (1770—1782)
• Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (1712—1730) і кляштар францішканаў (XVIII ст.)
• Палац Бутрымовічаў (1784—1790)
• Парк Лешчанскі (XVIII ст.)
• Сынагога (1900)
• Сядзіба Асмалоўскіх (XIX—XX стст.)

Страчаная спадчына

• Капліца Cьвятога Георгія (пач. XX ст.)
• Касьцёл Маці Божай Балеснай (1820)
• Касьцёл Найсьвяцейшай Панны Марыі (1635)
• Касьцёл Cьвятога Дамініка (1787)
• Кляштар бэрнардынаў (XVIII ст.)
• Кляштар кармэлітаў (1734)
• Кляштар марыявітак (XVIII ст.)
• Манастыр і царква Яўленьня Гасподняга (1596)
• Сынагога Вялікая (1506)
• Царква Cьвятога Хведара (XII ст.)
• Царква Cьвятога Мікалая (1823)

Галерэя

• Сакральныя збудаваньні
• 

  Калегіюм езуітаў

• 

  Касьцёл Унебаўзяцьця Найсьв. Панны Марыі

• 

  Касьцёл і кляштар францішканаў

• 

  Кляштар францішканаў, бакавая брама

• 

  Кляштар францішканаў, вежа-званіца

• 

  Былы касьцёл бэрнардынаў

• 

  Кляштар бэрнардынаў

• 

  Касьцёл Сьв. Караля Барамея

• Іншыя выдатныя мясьціны
• 

  Панарама места

• 

  Цэнтральны пляц

• 

  Палац Бутрымовічаў

• 

  Палац, паркавы фасад

• 

  Колішняя Вялікая Францішканская

• 

  Колішняя Вялікая Францішканская у бок прадмесьця Каралін

• 

  Прадмесьце Каралін

• 

  Каралін, даўнія камяніцы

Месты-сябры

1. Ковель, Украіна
2. Альтэна, Нямеччына
3. Добрыч, Баўгарыя
4. Чэнстахова, Польшча
5. Істра, Расея
6. Балахна, Расея

Вядомыя асобы

Будынак, у якім нарадзіўся Рышард Капусьцінскі

• Мацей Бутрымовіч (1745—1814) — падстароста і мечнік Пінскага павету, удзельнік Чатырохгадовага Сойму
• Хаім Вайцман (1874—1952) — навуковец-хімік, адзін зь лідэраў сіянісцкага руху, 1-ы прэзыдэнт Дзяржавы Ізраіль; нарадзіўся ў паселішчы Моталь (Матылі) пад Пінскам і вучыўся ў Пінску
• Вольга Гаварцова (нар. 1988) — беларуская тэнісістка
• Ян Жаўтоўскі (1867—1959) — беларускі савецкі архітэктар
• Андрэй Кандрацюк (нар. 1936) — польскі рэжысэр, сцэнарыст і кінаапэратар
• Рышард Капусьцінскі (1932—2007) — сусьветна вядомы рэпартэр, пісьменьнік, паэт
• Аляксандар Качан (нар. 1971) — беларускі і расейскі кінасцэнарыст
• Якуб Колас (1882—1956) — беларускі грамадзкі дзяяч, пісьменьнік, паэт і перакладнік; у 1912—1914 працаваў настаўнікам у 3-й прыходзкай вучэльні ў Пінску, таксама сустрэў тут і ажаніўся на Марыі Каменскай
• Ісак Лур'е (1890— пасьля 1933) — беларускі дзяяч габрэйскага паходжаньня
• Антоні Машынскі (1800—1893) — гісторык і пісьменьнік
• Голда Мэір (1898—1978) — дзяржаўны дзяяч і дыплямат Ізраіля; яе дзяцінства прайшло ў Пінску
• Адам Нарушэвіч (1733—1796) — філёляг, гісторык, перакладнік, паэт і пісьменьнік
• Напалеон Орда (1807—1883) — беларускі мастак і кампазытар
• Хелена Скірмунт (1827—1874) — скульптар і мастак
• Рышард Тадэвуш Стахоўскі (нар. 1937) — псыхоляг, доктар гуманітарных навук, прафэсар Унівэрсытэту імя Адама Міцкевіча
• Яўген Шатохін (1947—2012) — беларускі мастак

Літаратура

• Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1999. — 592 с.: іл. ISBN 985-11-0141-9.
• Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 788 с.: іл. ISBN 985-11-0378-0.
• Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998.— 287 с. ISBN 985-07-0131-5.
• Pińsk // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom VIII: Perepiatycha — Pożajście. — Warszawa, 1887. S. 167—183.
• Наш Пинск исторический. — Пинск: «Пинск-900», 1997. — 48 с.

Вонкавыя спасылкі

 Пінск — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• Пінск Radzima.org Праверана 15 кастрычніка 2011 г.
• Пінскі гарвыканкам^(рас.) Праверана 15 кастрычніка 2011 г.
• Навіны Пінску^(рас.) Праверана 15 кастрычніка 2011 г.
• Пінск^(рас.). Регионы Брестской области. Праверана 15 кастрычніка 2011 г.