Ракаўскае прадмесьце

Забудова вуліцы Ракаўскай XIX — пачатку XX стст.

Ракаўскае прадмесьце — гістарычны раён Менску, разьмешчаны ўздоўж старадаўняга Ракаўскага шляху. Тут знаходзіліся вуніяцкая царква, кармеліцкі кляштар, Петрапаўлаўскі манастыр, ад якога захавалася Петрапаўлаўская царква. Падчас гітлераўскай акупацыі частка раёну ўваходзіла ў склад габрэйскага гета.

На захадзе ад Ракаўскага прадмесьця месьціца Раманаўская Слабада, на поўначы — Татарская Слабада (Пятніцкае прадмесьце), на ўсходзе — менскае Замчышча, на поўдні — цэнтральны раён Нізкі Рынак.

Гісторыя

Царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла, адноўленая ў першапачатковым выглядзе

Ракаўскае прадмесьце — адзін з найстарэйшых раёнаў Менску, які пачаў засяляцца ў XI ст. як гандлёва-рамесьніцкі пасад старажытнага места Полацкага княства. Паводле сьведчаньняў беларускага падарожніка і краязнаўцы Паўла Шпілеўскага яшчэ ў сярэдзіне XIX ст. менчукі адносілі Ракаўскае прадмесьце разам зь Нізкім Рынкам, Траецкая гарой і Пятніцкім (Татарскім) канцом да менскага Старога Места.

У пачатку XX ст. Ракаўскае прадмесьце ўваходзіла ў другую паліцэйскую частку места. Праз прамесьце праходзілі Ракаўская, Няміская (цяпер вул. Няміга), Няміска-Ракаўская (Віцебская) , Уваскрасенская (Вызваленьня).

У 1968—1973 менскія ўлады зьнесьлі большую і найбольш каштоўную частку гістарычнай забудовы былога прадмесьця ў сувязі з рэканструкцыяй Нямігі. Захаваліся некаторыя камяніцы, што не прымыкалі непасрэдна да колішняй Няміскай вуліцы.

Археалягічныя раскопкі

Археолягі выявілі старажытнае прадмесьце на тэрыторыі паміж вуліцамі Ракаўскай, Нямігай, Віцебскай і Вызваленьня. Пласт шэрага і цёмнашэрага колеру, насычаны рэшткамі драўлянай забудовы XVI—XIX стст. і прадметамі матэрыяльнай культуры, дасьледаваў у 1976, 1979, 1980 рр. Валянтын Собаль. Найвялікшая таўшчыня пласта ўздоўж вуліцы Няміга дасягала каля 4,5 м, паступова яна памяншаецца каля вуліцы Раманаўская Слабада да 1—1,5 м. У раёне вуліцаў Віцебскай, Ракаўскай і Вызваленьня таўшчыня пласта складае 0,5—2 м.

Тэрыторыя Ракаўскага прадмесьця, паводле археалягічных дасьледаваньняў, была заселеная ў XV ст. Знойдзеныя ганчарны горан і каробчатая кафля канца XVI ст., упрыгожаная расьлінавымі і геамэтрычнымі ўзорамі, кавалкі гліняных прэсформаў, пры дапамозе якіх выціскалі ўзор на вонкавай пласьціне кафлі. Сярод знаходак — побытавая кераміка XV—XVIII стст. Большая частка вырабаў пакрытая палівай зялёнага або карычневага колераў. Трапляюцца чорнаглянцаваныя міскі, талеркі, збаны, а таксама посуд, упрыгожаны ангобнай размалёўкай пад празрыстую зялёную паліву. Знойдзеныя абутак, жалезныя прылады, шкляны посуд, манэты Рэчы Паспалітай і Расейскай імпэрыі.

Старыя адрасы

Канец ХІХ — пачатак ХХ стст.

Перабудаваня ў псэўдарасейскім стылі Кацярынінская царква (здымак пач. XX ст.)

• Рог Кацярынінскай і Ракаўскай. Кацярынінская (Жоўтая) царква. Будавалася ў 1611—1613. Да загаду Кацярыны II 1795 року аб перайменаваньні называлася Петрапаўлаўскай. У 1870-я праводзілася рэканструкцыя яе на мэце падагнаць вонкавы выгляд храма ў адпаведнасьць з існымі расейскімі канонамі. Пасьля рэстаўрацыі (1972—1979) будынак займалі Архіў навукова-тэхнічнай дакумэнтацьгі і Архіў-музэй літаратуры і мастацтва рэспублікі (Ракаўская, 4). Ад 1992 року храм дзейнічае як царква Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла Беларускае Праваслаўнае Царквы.
• Няміская, 9, дом Шабада. Прадстаўніцтва акцыянэрнага таварыства мальцаўскіх машынабудаўнічых заводаў у Летуве-Беларусі. Будынак стаяў на левым баку сучаснай вуліцы Нямігі, прыблізна паміж пачаткам праспэкта Пераможцаў і канцом вуліцы Камсамольскай.
• Няміская, 14, дом Давідзон. Тытунёвая фабрыка купчыхі Р. М. Цукерман-Давідзон. Пабудаваная ў 1883 року. Выпускала махорку, нюхальны тытунь. Частка вырабаў прадавалася ва ўласнай крамцы. У 1913 року на прадпрыемтсве працавалі дынама-машына і газавы рухавік. Разьмяшчалася прадпрыемства ў раёне Нямігі, паміж сучаснымі праспэктам Пераможцаў і вуліцай Раманаўская Слабада.
• Рог Няміскай, 26, і Новараманаўскай. Начлежны прытулак для бедных прыезжых габрэяў. Будынак стаяў на рагу сучасных вуліц Нямігі і Рэвалюцыйнай.
• Рог Ракаўскай і Няміга-Ракаўскай, дом Дам’е. Шпалерная фабрыка І. С. Шыфрановіча. Саўладальнік — Ліфшыц. Заснаваная ў 1892 року. У 1898 року зьявіўся паравы кацёл (дагэтуль вытворчасьць была цалкам ручной). У 1906 року зьявіліся паравая машына (45 конскіх сілаў) і дынама-машына. У 1912 року паміж кампаньёнамі пачаліся грашовыя рознагалосьсі, і фабрыка спачатку трапіла ў рукі да Сыркінай, а праз рок — да Гельфанда. Цяпер у гэтым будынку разьмешчаны хлебазавод № 1 (Ракаўская, 25).
• Ракаўская, 8, дом Рубінштэйна. Другая мужчынская аднаклясная прыходзкая вучэльня. У 1901—1906 роках пры ім працавала мужчынская нядзельная школа, арганізаваная К. Ізмайловіч. Будынак зьбярогся (Ракаўская, 14).
• Ракаўская, 13, дом Чэрчыса. У 1905—1906 у глядзельнай зале будынка наладжваліся рэвалюцыйныя сходы. Будынак зьбярогся (Ракаўская, 17), рэстаўруецца.
• Ракаўская, 26, дом Поляка. Шпалерная фабрыка А. С. Эпштэйна. Уступіла ў дзеяньне у 1898 року. У крызавым 1901 року гаспадар спыніў выплаты ўласных пазыковых абавязацельстваў, але, дзякуючы нечай падтрымцы, здолеў выйсьці зь цяжкага становішча. Тады на прадпрыемстве дзейнічаў газавы рухавік. У 1909 року Эпштэйн разам з сынам стварылі суполку і ўзьвялі на Вялікай Татарскай вуліцы новы корпус для другой фабрыкі. Закупілі спэцыяльнае вытворчае абсталяваньне і паравую машыну. Але ў 1911 року на новай фабрыцы здарыўся пажар, пасьля чаго яна закрылася. У 1912 року ў старым будынку надбудавалі другі паверх, перанеслі туды частку ўцалелага пасьля пажару абсталяваньня. У савецкі пэрыяд на базе шпалерні Эпштэйна ўзьнікла шпалерная фабрыка імя В. Вароўскага (1924). Зараз старыя памяшканьні рэстаўрыруюцца (Ракаўская, 28—30). У тым жа будынку ад 1910 року знаходзілася і абутковая фабрыка «Праца» Г. I. Гольдбэрга, Ф. Я. Бэнцмана, Л. Н. Гурвіча. У 1913 року на ёй меўся электрарухавік магутнасьцю 40 конскіх сілаў. У красавіку 1905 року прайшоў рабочы страйк.
• Уваскрасенская. Талмуд-Тора (рэлігійная школа па вывучэньні законаў юдайскай веры і асноваў габрэйскай граматы). Разьмяшчалася ў некалькіх двухпавярховых камяніцах, мела сад і ўласны адасоблены двор. Захаванасьць будынкаў ня вызначаная.

Сучаснасьць

У цяперашні час пра існаваньне прадмесьця сьведчыць Ракаўская вуліца. Менскія ўлады распрацавалі дзяржаўную праграму па рэстаўрацыі старой забудовы, частка яе ўжо рэалізаваная.

Вуліцы і плошчы

Цяперашняя назва	Першапачатковая назва	Былыя назвы
Віцебская вуліца	Наваракаўская вуліца	Няміга-Ракаўская вуліца Няміска-Ракаўская вуліца Няміскі завулак
Вызваленьня вуліца	Уваскрасенская вуліца	Татарская вуліца Уваскрасенскі завулак Вялікая Татарская вуліца
Кальварыйская вуліца	Кальварыйская вуліца	Кальварыйска-Ракаўская вуліца Кальварыйскі тракт
Максіма Танка вуліца	Новая вуліца	Навакрасная вуліца Танкавая вуліца (1928—1998)
Мельнікайтэ вуліца	Высокая вуліца	Глухоўская вуліца (частка) Людамонцкі завулак (частка) Глухая вуліца Татарская Глухая вуліца Ратамская вуліца (да 1976)
Няміга вуліца	Няміская вуліца	Няміга-Школьная вуліца (частка) Няміга-Раманаўская вуліца (частка) Кацярынінская вуліца (частка, 1866—1926) Кастуся Каліноўскага вуліца (частка, 1926—1940-я)
Ракаўская вуліца	Ракаўская вуліца	Юраўская вуліца (частка) Новафранцішканская вуліца (частка) Астроўскага вуліца (1937—1993)
Шпалерная вуліца	Уваскрасенская вуліца	Уваскрасенскі завулак Вызваленьня вуліца
Юбілейная плошча	Юбілейная плошча	Плошча 25 Кастрычніка
Безыменны праезд да хлебазавода	Юрава-Завальная вуліца	Завальная вуліца
Не існуе	Няміска-Ракаўская вуліца

Літаратура

• Шыбека З.В., Шыбека С.Ф. Мінск: Старонкі жыцця дарэв. горада/ Пер. з рускай мовы М.Віжа; Прадмова С.М. Станюты. — Мн.: Полымя, 1994. — 341 с. [1] асобн. арк. карт.: іл. ISBN 5-345-00613-X.
• Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, П15 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1.
• Іван Сацукевіч. Тапанімія вуліцы і плошчаў Менска ў ХІХ — пачатку ХХ стст. // «Беларускі калегіюм», 4 чэрвеня 2008.
• Гісторыя Мінска. 1-е выданне. Мінск. БелЭн. 2006. — 696 с. ISBN 985-11-0344-6.
• Т. А. Карповiч. Культурнае жыццё Мiнска I паловы XIX стагоддзя. Мiнск, "Рыфтур", 2007. — 64 c. ISBN 978-985-6700-57-9
• Вячеслав Бондаренко. Названия минских улиц за последнее столетие: тенденции, загадки, парадоксы // «Минск старый и новый»

Вонкавыя спасылкі

• Шпацыраваньне па Ракаўскім прадмесьці^(рас.)
• Ракаўская вуліца^(рас.)