Рось

Рось
Сядзіба Патоцкіх. Н. Орда, XIX ст.
Вобласьць:	Гарадзенская
Раён:	Ваўкавыскі
Пасялковы савет:	Роскі
Насельніцтва:	5,4 тыс. (2010)
Тэлефонны код:	+375 1512
Паштовы індэкс:	231912
Геаграфічныя каардынаты:	53°17′ пн. ш. 24°24′ у. д.
Рось на мапе Беларусі Рось
Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Рось — мястэчка ў Беларусі, на рацэ Рось. Цэнтар пассавету Ваўкавыскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва 5,4 тыс. чал. (2010). Знаходзіцца за 15 км ад Ваўкавыску, за 85 км ад Горадні, на аўтамабільнай дарозе Ваўкавыск — Горадня. Чыгуначная станцыя на лініі Масты — Ваўкавыск.

Гісторыя

Упершыню Рось згадваецца ў ХVІ ст., калі яна ўваходзіла ў склад Ваўкавыскага павету Наваградзкага ваяводзтва. Першым уладальнікам быў ваявода наваградзкі Аляксандар Хадкевіч, пазьней — ягоны сын Рыгор. У канцы XVI ст. паселішча атрымала статус мястэчка. Да 1617 ім валодаў Геранім Хадкевіч. Ягоны сын Ян Хадкевіч з жонкай Кацярынай з Сапегаў прадалі ў 1644 уладаньне Рось Яну Ракоўскаму, а нашчадкі апошняга ў 1644 — Юрыю Каралю Глябовічу. Па іх сьмерці Рось паводле спадчыны жаночай лініяй перайшла да Агінскіх (у 1674), пазьней — уладаньне Крыстыны Сапега, Мікалая Браніцкага, Патоцкіх. Станам на 1690 тут было 25 двароў, 2 карчмы.

Старая царква, пач. XX ст.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Рось апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі, у Слонімскай, пазьней Літоўскай губэрнях. З 1801 мястэчка як цэнтар воласьці Ваўкавыскага павету ўвайшло ў склад Гарадзенскай губэрні. Станам на 1836 тут было 43 двары, касьцёл, грэка-каталіцкая царква.

З пабудовай у 1886 Баранавіцка-Беластоцкай чыгункі ў Росі адкрылася чыгуначная станцыя. У кан. XIX ст. тут працавалі школа, 4 крамы, 2 шавецкія майстэрні, шкіпінарны завод, вадзяны млын, ваўначоска. У Першую сусьветную вайну ў 1915 мястэчка занялі нямецкія войскі.

Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) Рось апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе зрабілася цэнтрам гміны Ваўкавыскага павету.

У 1939 Рось увайшла ў БССР, у Ваўкавыскі раён Беластоцкай вобласьці. 15 студзеня 1940 статус паселішча панізілі да вёскі. У Другую сусьветную вайну з чэрвеня 1941 да 14 ліпеня 1944 Рось знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. 30 красавіка 1958 паселішча атрымала афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу.

Насельніцтва

• XIX стагодзьдзе: 1830 — 265 муж., зь іх шляхты 4, духоўнага стану 2, мяшчанаў-юдэяў 179, мяшчанаў-хрысьціянаў і сялянаў 80; 1836 — 573 чал.; 1878 — 794 чал. (380 муж. і 414 жан.), у тым ліку 434 юдэі.
• XX стагодзьдзе: 1999 — 7,3 тыс. чал.
• XXI стагодзьдзе: 1 студзеня 2004 — 7 тыс. чал.; 2006 — 6,2 тыс. чал.; 2008 — 6,1 тыс. чал.; 1 студзеня 2010 — 5,4 тыс. чал.

Інфраструктура

У Росі працуюць 2 сярэднія школы, дзіцячая школа мастацтваў, дашкольная ўстанова, лякарня, паліклініка, бібліятэка, дом культуры.

Эканоміка

Прадпрыемствы вытворчасьці будаўнічых матэрыялаў, харчовай прамысловасьці.

Турыстычная інфармацыя

Палац Патоцкіх у міжваенны час

Выдатныя мясьціны

• Гаспадарчы двор Патоцкіх (XIX ст.)
• Гістарычная забудова (канец ХІХ — пач. ХХ стст.; фрагмэнты)
• Капліца Сьвятога Стэфана (1903)
• Касьцёл Найсьвяцейшай Тройцы (1801)
• Могілкі: вайсковыя часоў 1-й сусьветнай вайны; габрэйскія
• Старажытныя шахты здабычы крамяню
• Сынагога (ХІХ ст.)
• Царква Сьвятой Тройцы (1909)

Страчаная спадчына

• Сядзібна-паркавы комплекс Патоцкіх (XVIII ст.)

Літаратура

• Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. ISBN 985-11-0214-8.
• Соркіна I. Мястэчкі Беларусі ў канцы ХVІІІ — першай палове ХІХ ст. — Вільня: ЕГУ, 2010.— 488 с. ISBN 978-9955-773-33-7.
• Roś // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom IX: Poźajście — Ruksze. — Warszawa, 1888. S. 747.

Вонкавыя спасылкі

 Рось — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• мяст. Рось на Radzima.org
• Гісторыя Росі