Свабода (радыё)

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Радыё «Свабода»
Радыё «Свабодная Эўропа»/Радыё «Свабода»
Горад Прага
Краіна Чэхія
Частасьць 612 кілягэрц
Час вяшчаньня 6:00-8:00, 18:00-00:00
Зона вяшчаньня Паўночны захад Беларусі
Пачатак працы 1949 год
Замяніла Радыё Вызваленьне
Заснавальнік ЦРУ ЗША
Уласьнік Кангрэс ЗША
Кіраўнікі Джэфры Гедмін
Сайт www.svaboda.by
Twitter svaboda
Facebook svaboda.org
Вконтакте radiosvaboda
YouTube svabodavideo
Он-лайн-трансьляцыя akamai.com

Радыё «Свабодная Эўропа»/Радыё «Свабода» (анг. Radio Free Europe/Radio Liberty) — радыёстанцыя, якая фінансуецца Кангрэсам ЗША. Старшыня — Джэфры Гедмін[1].

Паводле сайту радыёстанцыі, місія Радыё «Свабода» — «падтрымка дэмакратычных каштоўнасьцяў і інстытутаў шляхам пашырэньня інфармацыі і ідэяў»[2].

Мінуўшчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Створана ў 1949 годзе ў Нью-Ёрку. У 1950 годзе сядзіба перамясьцілася ў Мюнхэн (Нямеччына). Улетку 1950 году пачалося вяшчаньне зь перасоўных радыёперадатчыкаў, уладкаваных у аўтафургонах, якія перамяшчаліся ўздоўж мяжы з Чэхаславакіяй — першыя перадачы былі на чэскай мове. Прыкладна праз год у Мюнхэне пад радыёстанцыю абсталявалі асобны будынак.

Радыё «Свабодная Эўропа» ўтварылі для вяшчаньня на краіны Усходняй Эўропы, якія пасьля 1945 году трапілі ў сфэру ўплыву СССР, а таксама на Летуву, Латвію ды Эстонію (ЗША не прызналі іх улучэньня ў склад СССР). Для астатніх 12 рэспублік СССР утварылі Радыё «Свабода». Беларуская служба Радыё «Вызваленьне» пачала вяшчаньне 20 траўня 1954 году[3]. У 1959 годзе адбылася зьмена назову радыёстанцыі з «Вызваленьне» на «Свабода»[4]. У 1973 годзе Радыё «Свабода» й Радыё «Свабодная Эўропа» вывелі з-пад фінансавай апекі Галоўнай разьведвальнай ўправы ЗША й перадалі пад кіраваньне адмыслова створанаму Камітэту міжнароднага радыёвяшчаньня. Ад таго часу фінансаваньне ажыцьцяўляецца адкрыта праз амэрыканскі Кангрэс[5]. 1 кастрычніка 1976 году «Свабодную Эўропу» й Камітэт Радыё «Свабода» злучылі ў адно прадпрыемства[6]. Пасьля ўсталяваньня дыпляматычных дачыненьняў між ЗША й КНР у 1979 годзе спынілі вяшчаньне на уйгурскай мове[7], а пазьней — і на карачаева-балкарскай[8]. 21 лютага 1981 году ў мюнхэнскім будынку радыёстанцыі адбыўся выбух, зладжаны на замову Аддзелу дзяржаўнае бясьпекі Румыніі групаю асобаў на чале з вэнэсуэльскім тэрарыстам Ільічом Рамірэсам Санчэсам зь мянушкай Шакал, які дагэтуль адбывае пажыцьцёвае зьняволеньне. У выніку выбуху некалькі чалавек было паранена, матэрыяльныя страты склалі некалькі мільёнаў даляраў[9].

30 лістапада 1988 году СССР спыніў радыёглушэньне[10]. У выніку скарачэньня ўрадавых выдаткаў амэрыканскім Кангрэсам і прэзыдэнтам Білам Клінтанам у 1993 годзе зачынілі вугорскую й аўганскую службы[11]. У студзені 1994 году вяшчаньне пашырылася на краіны былой Югаславіі — Босьнію, Сэрбію, Харватыю й Чарнагорыю. Улетку 1994 году Біл Клінтан прыняў прапанову прэзыдэнта Чэхіі Вацлава Гаўла й чэскага ўраду аб пераезьдзе радыёстанцыі зь Мюнхэну ў пусты будынак фэдэральнага чэхаславацкага парлямэнту ў цэнтры Прагі. У жніўні амэрыканскі Кангрэс зацьвердзіў пастанову аб пераезьдзе, што закончылі ў 1995 годзе, а таксама «Закон аб міжнародным радыёвяшчаньні», на падставе якога ўсе невайсковыя ўрадавыя службы міжнароднага вяшчаньня падпарадкавалі адмыслова створанай Радзе кіраўнікоў радыёвяшчаньня. У 1994 годзе таксама адчынілася прадстаўніцтва ў Менску, першаю кіраўніцаю якога стала Жана Літвіна[12]. Пасьля пераезду першыя перадачы з Прагі загучалі 1 красавіка 1995 году, а першая беларуская — 8 траўня[13].

У 1990-я гг., пасьля палітычных зьменаў ва Ўсходняй Эўропе, зачынілі таксама польскую, чэскую й славацкую службы. Адначасна пачалося вяшчаньне на Іран ды Ірак.

З 2000-х гадоў у этэр выходзяць перадачы на больш як 20 мовах. Вяшчаньне вядзецца на кароткіх хвалях, праз спадарожнікі й сеціва. Перадачы таксама рэтрансьлююцца ў многіх краінах мясцовымі радыёстанцыямі. На сядзібе ў Празе працуе 550 супрацоўнікаў. Прадстаўніцтвы працуюць у 19 краінах[14].

Кіраўнікі беларускай службы:

Перадачы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Частасьці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сярэднія хвалі: 612 кілягэрцаў а 6:00-8:00 і 18:00-0:00. Кароткія хвалі: 6075 і 6105 кілягэрцаў а 6:00-8:00, 6120 і 11890 кілягэрцаў а 18:00-20:00, 5930 кілягэрцаў а 20:00-0:00. Спадарожнік «Хот Бёрд(en)» 8: арбітальнае(be) разьмяшчэньне — 13° усходняй даўгаты, палярызацыя хваляў(en) — вэртыкальная, частасьць — 12,226 гігагэрцаў, папераджальнае выпраўленьне памылак(en) — 3/4, новая знакавая хуткасьць(en) — 27,5 мэгазнакаў/сэк., распазнавальнік пакета відэа і спасылкі на гадзіньнік перадачы — HB1-8:4260 і HB9-28:4360, хуткасьць дадзеных(en) — 192 кілябіт/сэк., кадаваньне(be) — MPEG2(en).

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Алесь Дашчынскі. Гедмін моцна расчараваны, як беларуская ўлада ставіцца да Курапатаў // Радыё «Свабода». 21 траўня 2009
  2. ^ Місія Радыё Свабода
  3. ^ Свабодзе — 55! // Радыё «Свабода». 18 траўня 2009
  4. ^ Сяргей Шупа. Радыё Свабода год за годам: 1959 // Радыё «Свабода». 6 ліпеня 2009
  5. ^ Сяргей Шупа. Радыё Свабода год за годам: 1973 // Радыё «Свабода». 20 ліпеня 2009
  6. ^ Сяргей Шупа. Радыё Свабода год за годам: 1976 // Радыё «Свабода». 23 ліпеня 2009
  7. ^ Сяргей Шупа. Радыё Свабода год за годам: 1979 // Радыё «Свабода». 26 ліпеня 2009
  8. ^ Сяргей Шупа. Радыё Свабода год за годам: 1982 // Радыё «Свабода». 29 ліпеня 2009
  9. ^ Сяргей Шупа. Радыё Свабода год за годам: 1981 // Радыё «Свабода». 28 ліпеня 2009
  10. ^ Сяргей Шупа. Радыё Свабода год за годам: 1988 // Радыё «Свабода». 4 жніўня 2009
  11. ^ Сяргей Шупа. Радыё Свабода год за годам: 1993 // Радыё «Свабода». 9 жніўня 2009
  12. ^ Сяргей Шупа. Радыё Свабода год за годам: 1994 // Радыё «Свабода». 10 жніўня 2009
  13. ^ Сяргей Шупа. Радыё Свабода год за годам: 1995 // Радыё «Свабода». 11 жніўня 2009
  14. ^ Вольга Грынявіцкая. Джэф Гэдмін: «Калі ўлады баяцца Радыё Свабода, то гэта выглядае, што яны баяцца свайго народа…» // Народная воля. №79-80 (3005-3006) 26 траўня 2009
  15. ^ http://www.svaboda.mobi/a/25380334.html

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]