Скідаль

Скідаль
Герб Скідаля Сьцяг Скідаля
Вобласьць:	Гарадзенская
Раён:	Гарадзенскі
Насельніцтва:	10 700 (2006)
Часавы пас:	UTC+3
Тэлефонны код:	+375 15299
Паштовы індэкс:	231761
Геаграфічныя каардынаты:	53°35′10″ пн. ш. 24°15′07″ у. д.
Скідаль на мапе Беларусі Скідаль
Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Скі́даль, Скі́дзель — места ў Беларусі, на рацэ Скідалька. Уваходзіць у склад Гарадзенскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва 10,7 тыс. чал. (2006). Знаходзіцца за 30 км на паўднёвы усход ад Горадні; чыгуначная станцыя на лініі Горадня — Масты, на аўтамабільнай дарозе Горадня — Ліда.

Назва

Тапонім «Скідаль» мае балцкае (яцьвяскае) паходжаньне і ўтварыўся ад слова «шчыт» з ужываньнем памяншальнага суфіксу «el». У сучаснай летувіскай мове ёсьць словы skydas — шчыт, skydelis — шчыток .

Мясцовая этымалёгія ад слова «скідаль» (складчына), на думку беларускага географа В. Жучкевіча, зьяўляецца сумнеўнай з тае прычыны, што падобныя назвы або іх эквіваленты адсутнічаюць у іншых рэгіёнах краіны.

Гісторыя

Першы пісьмовы ўспамін пра Скідаль як двор вялікіх князеў у складзе Гарадзенскага павету Троцкага ваяводзтва датуецца 9 сакавіка 1498: «дву пустовщинъ в Городенском повете подле Скидла на имя Покладовъщины а Пашковъщины». У 1516 паселішча перайло ў заставу старосту гарадзенскаму Юрыю Радзівілу.

Сядзіба. Н. Орда, XIX ст.

У 1588 Скідаль зрабіўся адміністрацыйна-гаспадарчым цэнтрам воласьці (3 войтаўствы, 13 сёлаў) у складзе Гарадзенскага староства. Паводле прывілею караля і вялікага князя Ўладзіслава Вазы (1644) тут дазвалялася праводзіць 2 кірмашы на рок, таргі 2 разы на тыдзень. Скідаль зрабіўся гандлёвым цэнтрам на шляху з Горадні ў Слонім. Пад 1783 паселішча згадваецца як мястэчка Гарадзенскай эканоміі, цэнтар ключу.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Скідаль апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, з 1801 у Гарадзенскай губэрні. Станам на 1833 тут было 218 будынкаў. На 1885 — гарбарная прамысловасьць, вінакурня, народная вучэльня (з 1860), 2 царквы, 4 крамы, аптэка. Паводле вынікаў перапісу (1897) — 482 будынкі (зь іх 77 цагляных), працавала лякарня.

Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) Скідаль апынуўся у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе зрабіўся цэнтрам сельскай гміны Гарадзенскага павету Беластоцкага ваяводзтва. 17 верасьня 1939 у часе выправы савецкіх войскаў на Польшчу у мястэчку адбылася антыпольская дывэрсія, якая ў савецкай тэрміналёгіі значылася як «Скідальскае паўстаньне», і была першапачаткова падрыхтаваная мясцовымі габрэямі і беларусамі, якія ўчынілі напад на пастарункі польскай паліцыі. Бунт удалося здушыць па прыбыцьці аддзелаў Польскай арміі з Горадні.

У 1939 Скідаль увайшоў у БССР, дзе 15 студзеня 1940 атрымаў афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу і зрабіўся цэнтрам раёну (з 1962 у Гарадзенскім раёне.). У Другую сусьветную вайну з 27 чэрвеня 1941 да 14 ліпеня 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. 30 студзеня 1974 паселішча атрымала статус места.

• Места на старых здымках
• 

  Сядзіба

• 

  Царква

• 

  Сынагога

• 

  Вінакурня

Насельніцтва

• XIX стагодзьдзе: 1830 — 552 муж., зь іх шляхты 4, духоўнага стану 1, мяшчанаў-юдэяў 506, мяшчанаў-хрысьціянаў і сялянаў 41; 1833 — 1277 чал.; 1878 — 1525 чал., у тым ліку 1062 жыды; 1885 — 1531 чал.; 1897 — 2790 чал.
• XX стагодзьдзе: 1931 — 3815 чал.; 1973 — 8,6 тыс. чал.; 1991 — 11,1 тыс. чал.; 1999 — 11 460 чал.
• XXI стагодзьдзе: 2004 — 10,9 тыс. чал.; 2006 — 10,7 тыс. чал.

Адукацыя

У Скідалі працуюць 3 сярэднія, музычная і спартовая школы, 5 дашкольных установаў.

Мэдыцына

Мэдычныя паслугі надае меская лякарня.

Культура

Дзейнічаюць 2 дамы культуры, 3 бібліятэкі.

Эканоміка

Прадпрыемствы харчовай і будаўнічых матэрыялаў прамысловасьці.

Пералік прамысловых прадпрыемстваў Скідаля
ААТ «Скідальскі цукровы камбінат» ААТ «Гародняхлебапрадукт» Племптушкарэпрадуктар «Юбілейны»

Турыстычная інфармацыя

Дзейнічае музэй беларускага паэта Міхася Васілька. Спыніцца можна ў мескай гасьцініцы.

Выдатныя мясьціны

• Ешыбот (пач. ХХ ст.)
• Касьцёл Сьвятога Язэпа (1870)
• Парк пры былой сядзібе Антановічаў-Чацьвярцінскіх (1840-я), брама (1899) і гаспадарчыя пабудовы (XIX ст.)
• Царква Сьвятога Міхала Арханёла (1851)
• Чыгуначная станцыя (1-я пал. ХХ ст.)

У наш час у Скідалі збудавалі новы касьцёл (1990-я) і царкву (2005).

• 

  Новы касьцёл Сьвятога Язэпа.

• 

  Новая царква Сьвятых Новапакутнікаў і вызнаўцаў зямлі беларускай.

Страчаная спадчына

• Сядзіба Антановічаў-Чацьвярцінскіх (XIX ст.)
• Царква Покрыва Прасьвятой Багародзіцы (1867—1870)

Цікавыя факты

• У Скідалі да распаду СССР (1991) знаходзілася Гарадзенская штаб-кватэра Камуністычнай партыі Савецкага Саюзу

Літаратура

• Скідзель. 500 год у гісторыі / І. Барысаў, М. Дзелянкоўскі, А. Вашкевіч, Д. Люцік, Я. Лялевіч, С. Токць. — Гродна: Гродзенская абласная тыпаграфія, 2008. — 189, [2] c., [8] л. каляр. іл. ISBN 978-985-6835-39-4.
• Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. ISBN 985-11-0214-8.
• Соркіна I. Мястэчкі Беларусі ў канцы ХVІІІ — першай палове ХІХ ст. — Вільня: ЕГУ, 2010.— 488 с. ISBN 978-9955-773-33-7.
• Skidel // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom X: Rukszenice — Sochaczew. — Warszawa, 1889. S. 670.

Вонкавыя спасылкі

 Скідаль — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• м. Скідаль на Radzima.org
• Здымкі на Globus.tut.by^(рас.)