Скідаль

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Скідаль
Coat of Arms of Skidal, Belarus.jpg Flag of Skidal.png
Герб Скідаля Сьцяг Скідаля
Вобласьць: Гарадзенская
Раён: Гарадзенскі
Насельніцтва: 10 700 (2006)
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 15299
Паштовы індэкс: 231761
Геаграфічныя каардынаты: 53°35′10″ пн. ш. 24°15′07″ у. д. / 53.58611° пн. ш. 24.25194° у. д. / 53.58611; 24.25194Каардынаты: 53°35′10″ пн. ш. 24°15′07″ у. д. / 53.58611° пн. ш. 24.25194° у. д. / 53.58611; 24.25194
Скідаль на мапе Беларусі
Скідаль
Скідаль
Скідаль
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Скі́даль, Скі́дзель — места ў Беларусі, на рацэ Скідалька. Уваходзіць у склад Гарадзенскага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва 10,7 тыс. чал. (2006). Знаходзіцца за 30 км на паўднёвы ўсход ад Горадні; чыгуначная станцыя на лініі Горадня — Масты, на аўтамабільнай дарозе Горадня — Ліда.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Тапонім «Скідаль» мае балцкае (яцьвяскае[1]) паходжаньне і ўтварыўся ад слова «шчыт» з ужываньнем памяншальнага суфіксу «el». У сучаснай летувіскай мове ёсьць словы skydas — шчыт, skydelis — шчыток .

Мясцовая этымалёгія ад слова «скідаль» (складчына), на думку беларускага географа В. Жучкевіча, зьяўляецца сумнеўнай з тае прычыны, што падобныя назвы або іх эквіваленты адсутнічаюць у іншых рэгіёнах краіны[2].

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы пісьмовы ўспамін пра Скідаль як двор вялікіх князеў у складзе Гарадзенскага павету Троцкага ваяводзтва датуецца 9 сакавіка 1498: «дву пустовщинъ в Городенском повете подле Скидла на имя Покладовъщины а Пашковъщины»[3]. У 1516 паселішча перайло ў заставу старосту гарадзенскаму Юрыю Радзівілу[4].

Сядзіба. Н. Орда, XIX ст.

У 1588 Скідаль зрабіўся адміністрацыйна-гаспадарчым цэнтрам воласьці (3 войтаўствы, 13 сёлаў) у складзе Гарадзенскага староства. Паводле прывілею караля і вялікага князя Ўладзіслава Вазы (1644) тут дазвалялася праводзіць 2 кірмашы на рок, таргі 2 разы на тыдзень. Скідаль зрабіўся гандлёвым цэнтрам на шляху з Горадні ў Слонім. Пад 1783 паселішча згадваецца як мястэчка Гарадзенскай эканоміі, цэнтар ключу.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Скідаль апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, з 1801 у Гарадзенскай губэрні. Станам на 1833 тут было 218 будынкаў. На 1885 — гарбарная прамысловасьць, вінакурня, народная вучэльня (з 1860), 2 царквы, 4 крамы, аптэка. Паводле вынікаў перапісу (1897) — 482 будынкі (зь іх 77 цагляных), працавала лякарня.

Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) Скідаль апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе зрабіўся цэнтрам сельскай гміны Гарадзенскага павету Беластоцкага ваяводзтва. 17 верасьня 1939 у часе выправы савецкіх войскаў на Польшчу у мястэчку адбылася антыпольская дывэрсія, якая ў савецкай тэрміналёгіі значылася як «Скідальскае паўстаньне», і была першапачаткова падрыхтаваная мясцовымі габрэямі і беларусамі, якія ўчынілі напад на пастарункі польскай паліцыі. Бунт удалося здушыць па прыбыцьці аддзелаў Польскай арміі з Горадні.

У 1939 Скідаль увайшоў у БССР, дзе 15 студзеня 1940 атрымаў афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу і зрабіўся цэнтрам раёну1962 у Гарадзенскім раёне.). У Другую сусьветную вайну з 27 чэрвеня 1941 да 14 ліпеня 1944 мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. 30 студзеня 1974 паселішча атрымала статус места.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Скідалі працуюць 3 сярэднія, музычная і спартовая школы, 5 дашкольных установаў.

Мэдыцына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мэдычныя паслугі надае меская лякарня.

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічаюць 2 дамы культуры, 3 бібліятэкі.

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прадпрыемствы харчовай і будаўнічых матэрыялаў прамысловасьці.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічае музэй беларускага паэта Міхася Васілька. Спыніцца можна ў мескай гасьцініцы[8].

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Ешыбот (пач. ХХ ст.)
  • Касьцёл Сьвятога Язэпа (1870)
  • Парк пры былой сядзібе Антановічаў-Чацьвярцінскіх (1840-я), брама (1899) і гаспадарчыя пабудовы (XIX ст.)
  • Царква Сьвятога Міхала Арханёла (1851)
  • Чыгуначная станцыя (1-я пал. ХХ ст.)

У наш час у Скідалі збудавалі новы касьцёл (1990-я) і царкву (2005).

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Сядзіба Антановічаў-Чацьвярцінскіх (XIX ст.)
  • Царква Покрыва Прасьвятой Багародзіцы (1867—1870)

Цікавыя факты[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Скідзель. 500 год у гісторыі. — Гродна, 2008. С. 4.
  2. ^ Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. С. 345.
  3. ^ Скідзель. 500 год у гісторыі. — Гродна, 2008. С. 7.
  4. ^ Вольга Князева. Скідзель // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. С. 320.
  5. ^ Соркіна І. Мястэчкі Беларусі ў канцы ХVІІІ — першай палове ХІХ ст. — Вільня: ЕГУ, 2010. С. 412.
  6. ^ Skidel // Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў(пол.). Tom X: Rukszenice — Sochaczew. — Warszawa, 1889. S. 670.
  7. ^ Скидель // Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. В. П. Шишков. — М.: НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998. — 640 с.: ил. ISBN 5-85270-262-5.
  8. ^ Скидель // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Скідальсховішча мультымэдыйных матэрыялаў