Спадар

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку

Спада́р — ветлівая форма звароту да мужчыны ў беларускай мове (нароўні з «панам»[1]). Жаночая форма зваротку — спадарыня або спадарычна (да незамужняй), пры звароце да грамады — спадарства.

Этымалёгія слова «спадар», магчыма, узыходзіць да тэкстаў літоўскага (старабеларускага) пэрыяду разьвіцьця мовы.

Паводле Яна Станкевіча крывіцкае слова «спадар» адпавядае расейскайму «господин» і польскаму «pan», «спадарыня» — выразам «госпожа» і «pani» адпаведна, а «спадарычна» — «барышня» і «panna» адпаведна, і паходзіць ад аднаго з значэньняў слова «гаспадар» пры хуткім вымаўленьні і адпаду пачатковага «га».[2]

Паводле Лявона Луцкевіча, за польскім часам быў фэльетон «Дзівосы і сьмяхоты Янкі Станкеўчыка», дзе, сярод іншага, тлумачылася, што «спадар» — не ад выразу «спадаць галавою», а ад молі, якая «гаспадару» ў кітабе першы склад ад’ела.

Вялікалітоўскі паэт Андрэй Рымша пісаў:[3]


Зараз можеш познати, иж суть в дому зацным

Зъдавна славных Сапегов. Тые з предков своих

Заквитывали в цнотах, знать во лилиях троих,

При которых з оружъем конъный воин стоить

Знаком того, иж ся з них ни один не боить

Служить своим сподарем ку кождой потребе,

Не литуючи скарбов, ни самого себе.

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Аляксандра Анцэлевіч. Колькі крокаў ад «девушки» да «паненкі»? // «Народная газета» №146, 25 ліпеня 2007.
  2. ^ Я. Станкевіч. Маленькі маскоўска-беларускі (крывіцкі) слоўнічак фразэолёгічны і прыказкаў ды прывітаньні, зычэньні і інш. / Пасьляслоўе В. Вячоркі. 3-е выд. — Мн.: Навука і тэхніка, 1992. — 77 с. ISBN 5-343-01322-8. [1]
  3. ^ Славянамоўная паэзія Вялікага Княства Літоўскага XVI—XVIII стст / НАН Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; уклад., прадм. і камент. А. У. Бразгунова. — Мн., 2011. — С. 54. — 901 с — (Помнікі даўняга пісьменства Беларусі). — 400 экз. — ISBN 978-985-08-1291-9