Столін

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Столін
Coat of Arms of Stolin, Belarus.svg
Герб Століна
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Берасьцейская
Раён: Столінскі
Насельніцтва: 12 315 чал. (2011)
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 1655
Паштовы індэкс: 225501
Нумарны знак: 1
Геаграфічныя каардынаты: 51°53′25″ пн. ш. 26°50′46″ у. д. / 51.89028° пн. ш. 26.84611° у. д. / 51.89028; 26.84611Каардынаты: 51°53′25″ пн. ш. 26°50′46″ у. д. / 51.89028° пн. ш. 26.84611° у. д. / 51.89028; 26.84611
Столін на мапе Беларусі ±
Столін
Столін
Столін
Столін
Столін
Столін
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

Сто́лін — места ў Беларусі, на рацэ Гарынь. Адміністрацыйны цэнтар Столінскага раёну Берасьцейскай вобласьці. Насельніцтва 12,4 тыс. чал. (2009). Знаходзіцца за 245 км на ўсход ад Берасьця, за 7 км ад чыгуначнай станцыі Гарынь (лінія Лунінец — Сарны). Аўтамабільныя дарогі на Пінск і Давыд-Гарадок.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

На думку беларускага географа В. Жучкевіча, тапонім «Столін» утварыўся ад славянскага паняцьця «стольны, сталічны» (гэтак часам называлі галоўную сядзібу ці галоўнае паселішча таго або іншага фэўдала)[1].

Даўняе места знаходзілася на левым беразе рэчкі Капанец, у раёне сучаснага хлебнага заводу. У перакладзе са старажытнаіндыйскай мовы гэтае слова пазначае ўзвышэньне, земляны насып. На думку некаторых дасьледнікаў, разьмяшчэньне Століна на высокім абрывістым беразе ракі, магло абумовіць паходжаньне ягонай назвы.

Таксама існуе некалькі паданьняў пра паходжаньня тапоніму «Столін»:

  • Калісьці, у гэтай мясьціне існавала вялікае возера, у якім вылавілі аднойчы 100 ліноў. Адсюль і пайшла назва места — Столін.
  • На рацэ Гарынь стаялі 7 мястэчак, у якіх княжыла 12 братоў. Іхнае месца збору (паседжаньні, нарады), гэта значыць стол, за якім зьбіраліся браты-княжычы, знаходзіўся на месцы сучаснага Століна, адсюль і назва[2].

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы пісьмовы ўспамін пра Столін (сяло Стольна) зьмяшчаецца ў «Пісцовай кнізе Пінскага і Клецкага княстваў» і датуецца 1555. Цягам XVIXVIII стагодзьдзяў паселішча мела статус мястэчка і ўваходзіла ў склад Пінскага павету Берасьцейскага ваяводзтва. Мясьціна знаходзілася ў валоданьні Саламярецкіх, Вішнявецкіх, Пацеяў, Солтанаў, Скірмунтаў і іншых. Тут існаваў драўляны замак.

З пачаткам Трынаццацігадовай вайны (16541667) у верасьні 1655 казакі І. Залатарэнкі захапілі і спалілі Столін[3]. Пры вызваленьні войскамі Вялікага Княства Літоўскага Пагарыньня на подступах да мястэчка адбылася няўдалая для іх бітва. Па гэтых падзеях замак прыйшоў у заняпад[4].

У 1791 Столін зрабілася сталіцай Запінскага павету, аднак у выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) мястэчка апынулася ў складзе Расейскай імпэрыі. Новыя ўлады скасавалі Запінскі павет і панізілі статус паселішча да цэнтру воласьці Пінскага павету.

У 1816 у Століне адкрылася першая ў Беларусі школа ўзаемнага навучаньня, у якой вывучалі асновы аграноміі. У 1863 пачала дзейнічаць земская народная вучэльня. Станам на 1886 у мястэчку быў 121 двор (на 1897 — 250 двароў); дзейнічалі царква, сынагога, 4 габрэйскія малітоўныя дамы, капліца; існавалі валасная ўправа, земская народная вучэльня, конная паштовая станцыя, вінакурны і чайны заводы, карчма, 20 крамаў; насельніцтва займалася земляробствам і жывёлагадоўляй, рыбнай лоўляй, сплавам лесу.

Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) Столін апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе атрымаў статус места. У 1922 ён зрабіўся цэнтрам павету Палескага ваяводзтва.

У 1939 Столін увайшоў у БССР, дзе ў 1940 зрабіўся цэнтрам раёну Пінскай, з 1954 — Берасьцейскай вобласьці. У Другую сусьветную вайну з 12 ліпеня 1941 да 7 ліпеня 1944 места знаходзілася пад нямецкай акупацыяй.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Століне працуюць гімназія, 2 сярэднія, дзіцяча-юнацкая спартовая школы, школа мастацтваў, дом дзіцячай творчасьці, 4 дашкольныя ўстановы, аграрна-эканамічны каледж.

Мэдыцына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Ахову здароўя месьцічаў забясьпечвае тэрытарыяльнае мэдычнае аб’яднаньне.

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічаюць 2 бібліятэкі, дом культуры, дом рамёстваў.

Аглямэрацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Места Столін, вёскі Манькавічы, Белавуша і Рыбнікі прадстаўляюць сабой адну населеную аглямэрацыю ўздоўж шашы Р88 з насельніцтвам каля 19 тысячаў чалавек.

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прадпрыемствы харчовай прамысловасьці.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічае Столінскі краязнаўчы музэй. Спыніцца можна ў гатэлі «Гарынь».

У Століне знаходзіцца батанічны помнік прыроды дзяржаўнага значэньня — піхты каўкаскія[9].

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Вінакурня
  • Гістарычная забудова (кан. ХІХ — пач. ХХ стагодзьдзяў; фрагмэнты)
  • Ешыбот
  • Могілкі габрэйскія
  • Парк «Маньковічы» (1885, закладзены Радзівіламі; на паўночна-ўсходняй ускраіне места) — твор садова-паркавага мастацтва, абвешчаны батанічным помнікам прыроды дзяржаўнага значэньня
  • Сынагога (1792) — адзіны помнік сынагогальной архітэктуры XVIII стагодзьдзя ў Беларусі
  • Царква Ўшэсьця Гасподняга (1938)

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Касьцёл
  • Царква Ўсьпеньня Прасьвятой Багародзіцы (1823)

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месты-сябры[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Жучкевич В. А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. С. 362.
  2. ^ История на Столинский районный исполнительный комитет
  3. ^ Столін // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 636.
  4. ^ а б Столін // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. С. 425.
  5. ^ Stolin // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich(пол.). Tom XI: Sochaczew — Szlubowska Wola. — Warszawa, 1890. S. 361.
  6. ^ Столин // Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. В. П. Шишков. — М.: НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998. — 640 с.: ил. ISBN 5-85270-262-5.
  7. ^ Столін // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. С. 424.
  8. ^ Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 4, кн. 2. Брэсцкая вобласць / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2007. С. 555.
  9. ^ Столин // Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г. П. Пашков [и др.]; под общ. ред. И. И. Пирожника. — Мн., 2007.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Столінсховішча мультымэдыйных матэрыялаў