Сымон Марцін Касакоўскі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Сымон Марцін Касакоўскі
Symon Marcin Kasakoŭski. Сымон Марцін Касакоўскі (J. Damiel, 1812).jpg
Сымон Марцін Касакоўскі
Slepowron.svg
Герб «Сьлепаўрон»
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся: 1741
Шылы Ковенскага павету
Памёр: 25 красавіка 1794
Вільня
Род: Касакоўскія
Бацькі: Дамінік Касакоўскі
Марыяна з Забелаў
Жонка: Тэрэза з Патоцкіх
Дзеці: Наталя

Сымон Марцін Касакоўскі[1] (1741, вёска Шылы Ковенскага павету — 25 красавіка 1794, Вільня) — дзяржаўны і вайсковы дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, генэрал-маёр расейскай арміі. Гетман польны (17921793) і апошні вялікі літоўскі1793).

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прадстаўнік шляхецкага роду Касакоўскіх гербу «Сьлепаўрон», сын Дамініка і Марыяны з Забелаў. Меў братоў: біскупа Юзэфа Казімера, кашталяна Антонія й ваяводу Міхала.

Навучаўся ў езуітаў у Коўні, працягваў адукацыю ва ўнівэрсытэце ў Караляўцы. Атрымаў пасаду падчашага ковенскага (1763), абіраўся паслом на соймы 1764 і 1766.

С. М. Касакоўскі, партрэт XVIII ст.

Далучыўся да Радамскай канфэдэрацыі, у 1767 быў сакратаром ейнай дыпляматычнай місіі ў Маскву. У 1768 далучыўся да Барскай канфэдэрацыі, выступаў супраць рэформаў, што прапаноўваў кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі, і ачоліў антырасейскія выступленьні ў Вялікім Княстве Літоўскім з тытулам генэральнага маршалка Вялікага Княства.

У лістападзе 1768 разьбіты каля вёсцы Высокая Руда непадалёк ад Кальварыі і адыйшоў з рэшткамі свайго войска ў Прусію, потым пераехаў у Дрэздэн. Шукаў падтрымкі ў Турэччыне. Прэтэндуючы на вяршэнства ў апазыцыйным руху, вёў барацьбу супраць Генэральнасьці Барскай канфэдэрацыі, якая выдала загад пра яго арышт.

У 1771 прыбыў у Жамойць агітаваць за новы ўздым паўстаньня. 3 сабраным войскам атрымаў некалькі перамогаў над урадавым І расейскім войскамі, празь Менск рушыў у Падняпроўе. Разьвіваючы посьпех, празь дзяржаўную граніцу ўварваўся ў Смаленскую губэрню Расеі. 14 верасьня 1771 атрымаў перамогу пад Старым Быхавам, потым рушыў у Амсьціслаўскае, Віцебскае і Полацкае ваяводзтвы, Жамойць, Мазовію.

У 1772 ваяваў у Польшчы, потым ў эміграцыі ў Аўстрыі, Францыі, Турэччыне. Вярнуўся ў канцы 1775 і зьмяніў палітычную арыентацыю на карысьць Расеі. Абіраўся паслом на сойм 1782, сябра Пастаяннай Рады ў 17861788. У 1790 уступіў у расейскую армію з чынам генэрал-маёра (пазьней генэрал-паручнік), ваяваў з туркамі на Балканах.

Варожа сустрэў Канстытуцыю 3 траўня (1791) і ў Пецярбургу арганізаваў інтэрвэнцыю супраць Рэчы Паспалітай. У вайну 1792 камандаваў калёнай, якая наступала з Полацку на Вільню. Удзельнічаў у стварэньні Генэральнай канфэдэрацыі Вялікага Княства Літоўскага ў падтрымку Таргавіцкай канфэдэрацыі, якая супрацьзаконна прызначыла яго гетманам польным літоўскім. Выступаў за адасабленьне Вялікага Княства ад Кароны, што мусіла ўмацаваць становішча кляну Касакоўскіх. Пад пагрозай новага падзелу Рэчы Паспалітай вылучыў плян далучэньня Вялікага Княства Літоўскага як удзельнага княства да Расейскай імпэрыі[2].

У часе паўстаньня Т. Касьцюшкі (1794) паўстанцкі суд прысудзіў С. М. Касакоўскага як здрадніка да сьмяротнай кары. Яго павесілі 25 красавіка 1794 у Вільні на вулічным слупе[3]. Пахавалі гетмана ў крыпце касьцёла Сьв. апостала Якуба ў Янаве.

У шлюбе з Тэрэзай Патоцкай меў дачку Наталю.

Крыніцы і заўвагі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Таксама Шыман Марцін Касакоўскі — Крыніца: Алег Дзярновіч. Плач па Вялікім Княстве // METRICIANA: Даследаванні і матэрыялы Метрыкі Вялікага Княства Літоўскага. Том ІІ. — Мн.: Athenaeum — Аддзел спецыяльных гістарычных навук ІГ НАНБ, 2003. — 260 с. (Athenæum VIIІ)
  2. ^ Валерый Пазднякоў. Касакоўскія // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 69.
  3. ^ Сяргей Дубавец. У гэты дзень быў павешаны Сымон Касакоўскі, які перайшоў на бок Расеі // «Радыё Свабода», 25 красавіка 2005.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]