Троцкае ваяводзтва

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка
Троцкае ваяводзтва
Troki-Pahonia. Трокі-Пагоня (1720).jpg
Герб
Агульныя зьвесткі
Краіна Вялікае Княства Літоўскае, Рэч Паспалітая
Адміністрацыйны цэнтар Трокі
Ваяводы Ваяводы троцкія
Кашталяны Кашталяны троцкія
Насельніцтва гл. Дэмаграфія
Плошча 31,2 тыс. км²
Час існаваньня 14131795
Месцазнаходжаньне Троцкаага ваяводзтва
Троцкае ваяводзтва на мапе
Ваяводзтва на мапе Рэчы Паспалітай

Тро́цкае ваяво́дзтва[а 1] — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў заходняй і паўночна-заходняй частцы Вялікага Княства Літоўскага і цэнтральнай частцы Рэчы Паспалітай. Плошча каля 31,2 тыс. км². Сталіца — места Трокі.

Найбуйнейшыя месты: Горадня, Коўна, Мерач і Панявеж.

Сымболіка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Герб ваяводзтва меў наступны выгляд: «белая Пагоня ў чырвоным полі».

Ваяводзкая харугва была чырвонага колеру з выяваю гербу Пагоня ў цэнтры, паветы мелі харугвы з Пагоняй у блакітным полі[1].

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гербы Троччыны, XV ст.

Утварылася згодна з пастановамі Гарадзельскай уніі (1413) замест скасаваных Гарадзенскага і Троцкага княстваў. Уводзіліся пасады ваяводы і кашталяна, якія паводле значнасьці лічыліся другімі па ўрадах ваяводы і кашталяна віленскіх.

У XV ст. у склад ваяводзтва ўваходзілі паўночная, цэнтральная і паўднёвая часткі сучаснай Летувы, прынёманскія землі Беларусі, Берасьцейская, і Новагародзкая землі, Падляшша, Кобрынскае княства, Пінскае княства, Давыд-Гарадоцкае княства, Тураўшчына. Гэтыя княствы, Берасьцейская і Новагародзкая землі, Падляшша і Ковенскі павет мелі самастойнае ад ваяводы кіраваньне[2] (паводле іншых зьвестак у ваенных і часткова падатковых адносінах Гарадзецкае, Клецкае, Кобрынскае, Пінскае княствы, Берасьцейскае, Ваўкавыскае, Гарадзенскае, Камянецкае, Новагародзкае, Слонімскае намесьніцтвы падпарадкоўваліся намесьніку, а з 1413 — ваяводу троцкаму[3]). На ўсходзе Беларусі ў Троцкае ваяводзтва ўваходзіла палова Бабруйскай воласьці.

У XVІ ст. са складу Троцкага вылучыліся Наваградзкае, Падляскае і Берасьцейскае ваяводзтвы. У 1791 паводле Кантытуцыі Рэчы Паспалітай утварыўся Мерацкі павет. У 1793 згодна з пастановаю Гарадзенскага сойму з Троцкага вылучылася Гарадзенскае ваяводзтва, у склад якога ўвайшлі Гарадзенскі і Мерацкі паветы.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) асноўная частка тэрыторыі ваяводзтва ўвайшла ў склад Віленскай губэрні, рэшта — у Слонімскую губэрню Расейскай імпэрыі[2].

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паводле люстрацыі 1775 року Троцкае ваяводзтва налічвала 55 614 дымоў[2]. Станам на 1790 рок насельніцтва складала каля 288 тыс. жыхароў.

Геаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Віленскае і Троцкае ваяводзтвы (Парыж, 1665)

На поўначы межавала з Курляндыяй, на захадзе — з Жамойцю, Прусіяй і Падляскім ваяводзтвам, на поўдні — з Падляскім і Берасьцейскім ваяводзтвамі, на ўсходзе — з Наваградзкім і Віленскім ваяводзтвамі[4].

Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Іншая вэрсія мапы Віленскага і Троцкага ваяводзтваў (Парыж, 1665)

Ваяводзтва падзялялася на чатыры паветы: Троцкі, Гарадзенскі, Ковенскі і Упіцкі.

Віленскае і Троцкае ваяводзтвы, Інфлянты, Курляндыя, Жамойць (1791)
Назва Цэнтар Плошча,
тыс. км²
Староствы
Троцкі павет Трокі 8,7 Троцкае (гродавае)
Алькеніцкае
Жыжморскае
Лазьдзейскае
Мерацкае
Неманойцкае
Ковенскі павет Коўна 6 Ковенскае (гродавае)
Ваўкавіскае
Віштынецкае
Дорсуніскае
Прэнскае
Гарадзенскі павет Горадня 11,7 Гарадзенскае (гродавае)
Васількоўскае
Прывальскае
Прыросьльскае
Філіпоўскае
Упіцкі павет Упіта 9,1 Упіцкае (гродавае)
Вабольніцкае
Гульбінскае
Жыдайчанскае
Сенгвейскае
Шадоўскае
Шыманскае

Ваяводзкі соймік праводзіўся ў Троках. Павятовыя соймікі праходзілі ў Троках, Панявежы, Горадні і Коўне, тамака ж склікалася паспалітае рушаньне.

Мясцовая шляхта абірала восем паслоў на Вальны сойм Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў, а таксама восем дэпутатаў на Галоўны Трыбунал.

Ураднікі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўныя артыкулы: ваяводы троцкія і кашталяны троцкія

У Сэнаце Рэчы Паспалітай Менскае ваяводзтва мела двух прадстаўнікоў — ваяводу і кашталяна. Згодна зь Люблінскай уніяй (1569) ваявода троцкі паводле значнасьці займаў месца ў сэнаце па каліскім, а кашталян — па серадзкім і перад лянчыскім. За ўвесь час існаваньня Троцкага ваяводзтва мела 42 ваяводы і 53 кашталяны[5].

Ваяводзкі мундзір складаўся з пурпуровага кунтуша зь зялёнымі адваротамі і белага жупана. Па-за вальным соймам троцкая шляхта ўжывала цёмна-сіні («гранатовы») кунтуш, жоўтыя («саламяныя») адвароты і жупан[2], у сваю чаргу Ўпіцкі павет — малінавы («кармазыновы») кунтуш, цёмна-сінія адвароты і «саламяны» жупан.

Паводле герархіі земскіх ураднікаў у Троцкім павеце наперадзе ішоў цівун, у астатніх паветах — маршалкі.

Заўвагі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ ст.-бел. Воеводство Троцкое; лац. Palatinatus Trocensis, польск. Województwo trockie

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Анатоль Грыцкевіч. Трокскае ваяводства // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. С. 520.
  2. ^ а б в г Анатоль Грыцкевіч. Троцкае ваяводства // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 668.
  3. ^ Вячаслаў Насевіч. Тэрыторыя, адміністрацыйны падзел // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 36.
  4. ^ Województwo trockie // Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў(пол.). Tom V: Kutowa Wola — Malczyce. — Warszawa, 1884. S. 338.
  5. ^ Województwo trockie // Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў(пол.). Tom XII: Szlurpkiszki — Warłynka. — Warszawa, 1892. S. 491.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]