Тула

	Тула
	Тула
	; У цэнтры места
Герб Тулы	Сьцяг Тулы
Вобласьць:	Тульская
Плошча:	187,7 км²
Насельніцтва:	491 999 (2010)
Часавы пас:; • летні час:	UTC+3; UTC+4
Тэлефонны код:	+7 4872
Паштовы індэкс:	300000—300999
Аўтамабільны код:	71
Геаграфічныя каардынаты:	54°12′ пн. ш. 37°37′ у. д. / 54.2° пн. ш. 37.617° у. д.Каардынаты: 54°12′ пн. ш. 37°37′ у. д. / 54.2° пн. ш. 37.617° у. д.
	Тула на мапе Расеі Тула
	Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

Перайсьці да: навігацыі, пошук

Ту́ла — места ў Расеi, на рацэ Ўпа. Адміністрацыйны цэнтар Тульскай вобласьці. Насельніцтва 491 999 чал. (2010). Знаходзіцца за 193 км на поўдзень ад Масквы. Вузел чыгунак і аўтамабільных дарог.

У XV ст. места ўваходзіла ў склад Вялікага Княства Літоўскага і зьяўлялася найбольш усходнім пунктам дзяржавы за ўсю яе гісторыю^[1].

[рэдагаваць] Гісторыя

1146: першы меркаваны пісьмовы ўспамін пра Тулу ў Ніканаўскім летапісе.
1342—1361: у часы залатаардынскай царыцы Тайдулы горадам кіравалі баскакі.
1401: у Разанскім княстве.
1427: у складзе Вялікага Княства Літоўскага; цэнтар аднайменнай воласьці^[1].
1430/32: згадваецца як замак («Tula, Castrum») у сьпісе местаў, якія належылі вялікаму князю Сьвідрыгайлу.
1432: з пачаткам фэўдальнай вайны (1432—1439) Вялікае Княства Літоўскае страціла ўладу на Тулай.
1461/62: у складзе купленага князем Васілём III Цёмным масіву зямель, імаверна, трапіла да Масковіі.
1463, 1507: крымскія ханы Хаджы-Гірэй і Мэнглі-Гірэй перадавалі Тулу вялікім князям літоўскім (магчыма, намінальна)^[1].
1514—1520: на загад Васіля III у Туле збудавалі мураваную крэпасьць з мэтай умацаваньня маскоўскай улады ў рэгіёне.
XVI—XVII стст.: цэнтар павету Маскоўскай дзяржавы.
1605: у Туле знаходзіўся Дзьмітры-Самазванец I, якому прысягнула на вернасьць мясцовае насельніцтва і разанскія служылыя людзі^[1].
1607: вытрымала аблогу войска Васіля Шуйскага.
1654: у пачатку вайны Расеі з Рэччу Паспалітай маскоўскі цар Аляксей Міхайлавіч загадаў выслаць у Тулу частку палоннай дубровенскай шляхты^[1].
1797: цэнтар губэрні.
1941: 45 дзён знаходзілася ў нямецкай аблозе.

[рэдагаваць] Геаграфія

[рэдагаваць] Клімат

Лета цёплае, зіма халодная. Сярэдняя тэмпэратура студзеня — −9,8 °C, ліпеня — +18,3 °C.

[рэдагаваць] Насельніцтва

Дынаміка зьмяненьня колькасьці насельніцтва Тулы
Год	1990	1999	2001	2003	2005
Нарадзілася на 1000 чал.	10	5,9	7	7,8	7,6
Памерла 1000 чал.	12,9	18	19,2	20,2	19,3
Натуральны прырост (спад), на 1000 чал.	−2,9	−12,2	−12,2	−12,4	−11,7

1897 — 115 тыс. чал.
1923 — 124 тыс. чал.
1939 — 285 тыс. чал.
1959 — 351 тыс. чал.
1972 — 478 тыс. чал.^[2]
1993 — 539 тыс. чал.^[3]
2010 — 492 тыс. чал.

[рэдагаваць] Эканоміка

Чорная мэталюргія, машынабудаваньне і мэталаапрацоўка (ВА: мэталаапрацоўчых заводаў, «Тульскі камбайнавый завод»; заводы: машынабудаўнічы, горнага і транспартнага машынабудаваньня, зброевы, «Штамп» — мотаролеры, самавары і інш.), хімічная (хімічнага валакна, плястмасы і інш.), лёгкая, харчовая прамысловасьць, вытворчасьць будматэрыялаў і музычных прыладаў.

[рэдагаваць] Выдатныя мясьціны

Касьцёл Сьв. Апп. Пятра і Паўла

Крэмль (XVI ст.)
Благавешчанкая царква (1692)
Усьпенская царква (1762—1764)
Царква Сьвв. Флёра і Ляўра (1772—1796)
Усіхсьвяцкі катэдральны сабор (1776—1800)
Царква Сьв. Дзімітрыя Салунскага (1795—1801)
Богаяўленскі сабор (1855—1862)
Шчаглоўскі манастыр (1860—1889)

У месьце знаходзіцца адзіны ў Тульскай вобласьці каталіцкі касьцёл — Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (1896).

[рэдагаваць] Галерэя

Крэмль
Благавешчанская царква
Усьпенская царква
Богаяўленскі сабор
Шчаглоўскі манастыр
Катэдральны сабор Усіх Сьвятых
Царква Сьвв. Флёра і Ляўра
Царква Сьв. Дзімітрыя Салунскага

[рэдагаваць] Месты-сябры

[рэдагаваць] Вядомыя асобы

Эдуард Загарульскі (нар. 1928) — беларускі археоляг, гісторык.

[рэдагаваць] Глядзіце таксама

Тульскі трамвай

[рэдагаваць] Крыніцы

^ ^a ^b ^c ^d ^e Генадзь Шабанін, Аляксандр Шэкаў. Тула // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 3: Дадатак А — Я. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. С. 401
^ Тула // Историческая энциклопедия. В 16 т. — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1973—1982.
^ Тула // Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. В. П. Шишков. — М.: НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998. — 640 с.: ил. ISBN 5-85270-262-5.

[рэдагаваць] Літаратура

Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 3: Дадатак А — Я. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — 690 с.: іл. ISBN 978-985-11-0487-7
Tuła // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XII: Szlurpkiszki — Warłynka. — Warszawa, 1892. S. 617—619

[рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі

Тула — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

[evkl-0] Генадзь Шабанін, Аляксандр Шэкаў. Тула // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 3: Дадатак А — Я. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. С. 401

[1] Тула // Историческая энциклопедия. В 16 т. — М.: Издательство «Советская энциклопедия», 1973—1982.

[2] Тула // Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. В. П. Шишков. — М.: НИ «Большая Российская энциклопедия», 1998. — 640 с.: ил. ISBN 5-85270-262-5.

[1]

[2]

[3]

Тула

Зьмест

[рэдагаваць] Гісторыя

[рэдагаваць] Геаграфія

[рэдагаваць] Клімат

[рэдагаваць] Насельніцтва

[рэдагаваць] Эканоміка

[рэдагаваць] Выдатныя мясьціны

[рэдагаваць] Галерэя

[рэдагаваць] Месты-сябры

[рэдагаваць] Вядомыя асобы

[рэдагаваць] Глядзіце таксама

[рэдагаваць] Крыніцы

[рэдагаваць] Літаратура

[рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі

Асабістыя прылады

Прасторы назваў

Варыянты

Прагляды

Дзеяньні

Пошук

Навігацыя

Удзел

Інструмэнты

На іншых мовах

п • а • р Гарады-героі

Адэса · Керч · Кіеў · Ленінград · Масква · Менск · Мурманск · Наварасейск · Севастопаль · Смаленск · Сталінград · Тула · Берасьцейская крэпасьць (крэпасьць-герой)