Украінская мова
| Украінская мова Українська мова |
|
| Ужываецца ў | Украіне, Расеі, Беларусі, Польшчы, Славаччыне, Малдове, Канадзе, ЗША |
|---|---|
| Рэгіён | Усходняя Эўропа |
| Колькасьць карыстальнікаў | родная мова: каля 37 мільёнаў носьбітаў другая мова: каля 15 мільёнаў носьбітаў |
| Клясыфікацыя | Украінская |
| Афіцыйны статус | |
| Афіцыйная мова ў | Украіне, Прыднястроўі (Малдова) |
| Рэгулюецца | Нацыянальная акадэмія навук Украіны |
| Код мовы | |
| ISO 639-1 | uk |
| ISO 639-2(B) | ukr |
| ISO 639-2(T) | ukr |
| SIL | UKR |
 |
|
Украінская мова (па-ўкраінску: українська мова) — усходнеславянская мова індаэўрапейскай моўнай сям’і. Украінская зьяўляецца роднай прыблізна для 37 млн чалавек, яшчэ каля 15 млн валодаюць ёй у якасьці другой мовы. Агульная колькасьць моўцаў у сьвеце складае па розных падліках ад 41[1] да 45 млн чалавек[2]. Носьбіты ўкраінскай, апроч Украіны, жывуць таксама ў Расеі, Беларусі, Польшчы, Славаччыне, Канадзе, ЗША і іншых краінах. Афіцыйная графіка — кірылічная.
Зьмест |
Клясыфікацыя [рэдагаваць]
Украінская мова належыць да славянскай групы (а менавіта да яе ўсходнеславянскай падгрупы) індаэўрапейскай моўнай сям’і. Бліжэйшай да ўкраінскай зьяўляецца беларуская мова, бо абодзьве мовы паходзяць ад рускай мовы, і іхні падзел адбыўся вельмі нядаўна — у 15—17 стагодзьдзях.
Гісторыя [рэдагаваць]
Даўнаўкраіская мова [рэдагаваць]
Стараўкраінскі пэрыяд [рэдагаваць]
У 14—18 стагодзьдзях на тэрыторыі сучасных Украіны ды навакольных земляў Малдовы ды Польшчы мела распаўсюджаньне стараўкраінская мова — мясцовы варыянт гістарычнай рускай мовы. Гэта была пісьмовая мова, на якой захаваўся шэраг літаратураных помнікаў. У стараўкраінскай мове зьявіліся элемэнты народнай, гутарковай мовы.
ХІХ стагодзьдзе [рэдагаваць]
У 19 стагодзьдзі на ґрунце гутарковых дыялектаў (большасьцю, прыдняпроўскіх) украінская мова набыла амаль цяперашні выгляд. Гэтаму спрыяла творчасьць Івана Катлярэўскага й асабліва ягонай «Энэіды» (1798), а таксама творчасьць Тараса Шаўчэнкі. У той жа час, украінская мова ў асноўным прыгняталася ўладамі, асабліва ў Расейскай Імпэрыі. Так, паводле Валуеўскага цыркуляру ўся літаратура, напісаная па-ўкраінску, апроч мастацкай, была забароненая. Эмскі ўказ узмацніў забарону. Указ забараняў увоз на тэрыторыю Расейскай Імпэрыі замежных кнігаў, напісаных па-ўкраінску. Таксама было забаронена выдаваць па-ўкраінску арыгінальныя творы й перакладаць на ўкраінскую іншамоўныя выданьні, тэксты пад нотамі, тэатральныя выставы ды публічныя чытаньні.
ХХ стагодзьдзе ды сучаснасьць [рэдагаваць]
Лексыка [рэдагаваць]
Бліжэй за ўсё лексыка ўкраінскае мовы да беларускай (ад 75% да 84%[3] агульнай лексыкі), польскай (70%) і славацкай (68%). Ёсьць запазычаньні з латыні (магчыма празь нямецкую і/альбо польскую ці расейскую). У сучаснай мове назіраецца тэндэнцыя запазычваньня новых словаў з ангельскай (напрыклад, кампутарная тэрміналёгія).
Альфабэт [рэдагаваць]
па-ўкраінску: абетка
| літара | назва | гучаньне ў беларускай мове | |
|---|---|---|---|
| па-ўкраінску | па-беларуску | ||
| Аа | А | А | А |
| Бб | Бе | Бэ | Б |
| Вв | Ве | Вэ | В |
| Гг | Ге | Гэ | Г |
| Ґґ | Ґе | Ґэ | Ґ |
| Дд | Де | Дэ | Д |
| Ее | Е | Э | Э |
| Єє | Є | Йэ | |
| Жж | Же | Жэ | Ж |
| Зз | Зе | Зэ | З |
| Іі | І | І | І |
| Її | Ї | Йі | |
| Ии | И | Ы | Ы |
| Йй | Йот | і нескладовае | Й |
| Кк | Ка | Ка | К |
| Лл | Ел | Эл | Л |
| Мм | Ем | Эм | М |
| Нн | Ен | Эн | Н |
| Оо | О | О | О |
| Пп | Пе | Пэ | П |
| Рр | Ер | Эр | Р |
| Сс | Ес | Эс | С |
| Тт | Те | Тэ | Т |
| Уу | У | У | у |
| Фф | Еф | Эф | Ф |
| Хх | Ха | Ха | Х |
| Цц | Це | Цэ | Ц |
| Чч | Ча | Чэ | Ч |
| Шш | Ша | Ша | Ш |
| Щщ | Ща | Шч | |
| ь | М`який знак | Мяккі знак | ь |
| Юю | Ю | Ю | Ю |
| Яя | Я | Я | Я |
Некаторыя фразы на ўкраінскай мове [рэдагаваць]
| Фраза па-беларуску | Фраза па-ўкраінску | Вымаўленьне |
| Добрага дня | До́брого дня | |
| Да пабачэньня | До поба́чення | |
| Да сустрэчы | До зу́стрічі | |
| Дабранач | (На) Добра́ніч | |
| Я хацеў бы пазнаёміцца з вамі | Я хоті́в би познайо́митися з ва́ми | |
| Мяне зваць... | Мене́ зва́ти... | |
| Калі ласка... | Будь ла́ска... | |
| Вельмі прыемна | Ве́льми приє́мно |
Распаўсюджанасьць ўкраінскае мовы [рэдагаваць]
Паводле вынікаў апошняга (2001 рок) перапісу насельніцтва ва Ўкраіне ўкраінскую мову лічылі роднай 67,5% насельніцтва.[4] У прыватнасьці, украінскую мову прызналі роднай 85,2% украінцаў. У Беларусі ўкраінскую прызнаюць роднаю 1,2% насельніцтва (2009)[5]. Па колькасьці носьбітаў украінская мова займае прыблізна 22 месца сярод самых пашыраных моваў у сьвеце.[6]
Крыніцы [рэдагаваць]
- ^ "The 50 Most Widely Spoken Languages (1996)"Ethnologue, 13th Edition, Barbara F. Grimes, 1996
- ^ "Українська мова" Пра украінскую мову на сайце МЗС Украіны (укр.)
- ^ «Мови Європи: відстані між мовами за словниковим складом.» Схема, якая паказвае ў адсотках адрозненьне паміж эўрапэйскімі мовамі (укр.)
- ^ Моўны склад насельніцтва — афіцыйная старонка перапісу 2001
- ^ «24. Подавляющее большинство жителей Белоруссии владеет белорусским языком»(рас.)
- ^ «Мови світу, за ранґом демографічної потужності»(укр.)
Вонкавыя спасылкі [рэдагаваць]
Украінская мова — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
 |
Вікіпэдыя мае вэрсію на ўкраінскай мове |
 |
У Вікікнігах можна знайсьці дадатковыя матэрыялы па тэме артыкула: |
| Дыялекты ўкраінскай мовы | |
|---|---|
| Паўночныя | Усходнепалескі • Сярэднепалескі • Заходнепалескі |
| Паўднёва-усходнія | Дыялект сярэдняй Наддняпраншчыны • Слабажанскі дыялект • Стэпавы ( ў тым ліку Кубанскі) |
| Паўднёва-заходнія | Лемкаўскі • Надсянскі Закарпацкі • Букавінскі • Гуцульскі дыялект • Бойкаўскі • Валынскі • Падольскі дыялект • Львоўская «ґвара» • Канадзкі варыянт украінскай мовы |
| Мікрамовы (Наконт таго, ці ёсьць гэта дыялекты ўкраінскай мовы, ці асобныя мовы, ці яны зьяўляюцца дыялектамі іншых моваў, адзінай думкі сярод навукоўцаў няма) |
Русінская мова • Палеская мікрамова |
|
|||||||||||||||||
