Украінская мова

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Украінская мова
Українська мова
Ужываецца ў Украіне, Расеі, Беларусі, Польшчы, Славаччыне, Малдове, Канадзе, ЗША
Рэгіён Усходняя Эўропа
Колькасьць карыстальнікаў родная мова: каля 37 мільёнаў носьбітаў
другая мова: каля 15 мільёнаў носьбітаў
Клясыфікацыя

Індаэўрапейскія
 Славянскія
  Усходнеславянскія

   Украінская
Афіцыйны статус
Афіцыйная мова ў Украіне,
Прыднястроўі (Малдова)
Рэгулюецца Нацыянальная акадэмія навук Украіны
Код мовы
ISO 639-1 uk
ISO 639-2(B) ukr
ISO 639-2(T) ukr
SIL UKR
Map of Ukrainian dialects.png

Украінская мова (па-ўкраінску: українська мова) — усходнеславянская мова індаэўрапейскай моўнай сям’і. Украінская зьяўляецца роднай прыблізна для 37 млн чалавек, яшчэ каля 15 млн валодаюць ёй у якасьці другой мовы. Агульная колькасьць моўцаў у сьвеце складае па розных падліках ад 41[1] да 45 млн чалавек[2]. Носьбіты ўкраінскай, апроч Украіны, жывуць таксама ў Расеі, Беларусі, Польшчы, Славаччыне, Канадзе, ЗША і іншых краінах. Афіцыйная графіка — кірылічная.

Зьмест

Клясыфікацыя [рэдагаваць]

Украінская мова належыць да славянскай групы (а менавіта да яе ўсходнеславянскай падгрупы) індаэўрапейскай моўнай сям’і. Бліжэйшай да ўкраінскай зьяўляецца беларуская мова, бо абодзьве мовы паходзяць ад рускай мовы, і іхні падзел адбыўся вельмі нядаўна — у 1517 стагодзьдзях.

Гісторыя [рэдагаваць]

Даўнаўкраіская мова [рэдагаваць]

Стараўкраінскі пэрыяд [рэдагаваць]

У 14—18 стагодзьдзях на тэрыторыі сучасных Украіны ды навакольных земляў Малдовы ды Польшчы мела распаўсюджаньне стараўкраінская мова — мясцовы варыянт гістарычнай рускай мовы. Гэта была пісьмовая мова, на якой захаваўся шэраг літаратураных помнікаў. У стараўкраінскай мове зьявіліся элемэнты народнай, гутарковай мовы.

ХІХ стагодзьдзе [рэдагаваць]

Першае выданьне «Энэіды» Катлярэўскага

У 19 стагодзьдзі на ґрунце гутарковых дыялектаў (большасьцю, прыдняпроўскіх) украінская мова набыла амаль цяперашні выгляд. Гэтаму спрыяла творчасьць Івана Катлярэўскага й асабліва ягонай «Энэіды» (1798), а таксама творчасьць Тараса Шаўчэнкі. У той жа час, украінская мова ў асноўным прыгняталася ўладамі, асабліва ў Расейскай Імпэрыі. Так, паводле Валуеўскага цыркуляру ўся літаратура, напісаная па-ўкраінску, апроч мастацкай, была забароненая. Эмскі ўказ узмацніў забарону. Указ забараняў увоз на тэрыторыю Расейскай Імпэрыі замежных кнігаў, напісаных па-ўкраінску. Таксама было забаронена выдаваць па-ўкраінску арыгінальныя творы й перакладаць на ўкраінскую іншамоўныя выданьні, тэксты пад нотамі, тэатральныя выставы ды публічныя чытаньні.

ХХ стагодзьдзе ды сучаснасьць [рэдагаваць]

Лексыка [рэдагаваць]

Бліжэй за ўсё лексыка ўкраінскае мовы да беларускай (ад 75% да 84%[3] агульнай лексыкі), польскай (70%) і славацкай (68%). Ёсьць запазычаньні з латыні (магчыма празь нямецкую і/альбо польскую ці расейскую). У сучаснай мове назіраецца тэндэнцыя запазычваньня новых словаў з ангельскай (напрыклад, кампутарная тэрміналёгія).

Альфабэт [рэдагаваць]

па-ўкраінску: абетка

літара назва гучаньне ў беларускай мове
па-ўкраінску па-беларуску
Аа А А А
Бб Бе Бэ Б
Вв Ве Вэ В
Гг Ге Гэ Г
Ґґ Ґе Ґэ Ґ
Дд Де Дэ Д
Ее Е Э Э
Єє Є Йэ
Жж Же Жэ Ж
Зз Зе Зэ З
Іі І І І
Її Ї Йі
Ии И Ы Ы
Йй Йот і нескладовае Й
Кк Ка Ка К
Лл Ел Эл Л
Мм Ем Эм М
Нн Ен Эн Н
Оо О О О
Пп Пе Пэ П
Рр Ер Эр Р
Сс Ес Эс С
Тт Те Тэ Т
Уу У У у
Фф Еф Эф Ф
Хх Ха Ха Х
Цц Це Цэ Ц
Чч Ча Чэ Ч
Шш Ша Ша Ш
Щщ Ща Шч
ь М`який знак Мяккі знак ь
Юю Ю Ю Ю
Яя Я Я Я

Некаторыя фразы на ўкраінскай мове [рэдагаваць]

Фраза па-беларуску Фраза па-ўкраінску Вымаўленьне
Добрага дня До́брого дня
Да пабачэньня До поба́чення
Да сустрэчы До зу́стрічі
Дабранач (На) Добра́ніч
Я хацеў бы пазнаёміцца з вамі Я хоті́в би познайо́митися з ва́ми
Мяне зваць... Мене́ зва́ти...
Калі ласка... Будь ла́ска...
Вельмі прыемна Ве́льми приє́мно

Распаўсюджанасьць ўкраінскае мовы [рэдагаваць]

Адсотак тых, якія лічылі роднай мовай украінскую па выніках перапісу насельніцтва 2001 ва Ўкраіне. Зьвесткі па абласьцёх.

Паводле вынікаў апошняга (2001 рок) перапісу насельніцтва ва Ўкраіне ўкраінскую мову лічылі роднай 67,5% насельніцтва.[4] У прыватнасьці, украінскую мову прызналі роднай 85,2% украінцаў. У Беларусі ўкраінскую прызнаюць роднаю 1,2% насельніцтва (2009)[5]. Па колькасьці носьбітаў украінская мова займае прыблізна 22 месца сярод самых пашыраных моваў у сьвеце.[6]

Крыніцы [рэдагаваць]

Вонкавыя спасылкі [рэдагаваць]

Commons-logo.svg  Украінская мовасховішча мультымэдыйных матэрыялаў