Уладзімер Набокаў

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Уладзімер Набокаў
рас. Владимир Владимирович Набоков
Monument Nabokov Montreux 23.12.2006.jpg
Асабістыя зьвесткі
Імя пры нараджэньні Владимир Владимирович Набоков
Псэўданімы В. Сирин, Вивиан Дамор-Блок (Vivian Darkbloom)
Нарадзіўся 10 красавіка (22 красавіка) 1899
Санкт-Пецярбург, Расейская імпэрыя
Памёр 2 ліпеня 1977
Мантро, Швайцарыя
Грамадзянства Расейская імпэрыя
ЗША
Сужэнец Q4311259
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці празаік, паэт, драматург
Гады творчасьці 19211977
Напрамак мадэрнізм, постмадэрнізм
Жанр сатыра, антыўтопія, біяграфія
Подпіс
Wikisource-logo.svg Творы ў Вікікрыніцах
Nabokov Library

Уладзімер Уладзімеравіч Набокаў (па-расейску: Владимир Владимирович Набоков, па-ангельску: Vladimir Nabokov, таксама выступаў пад псэўданімам «Сирин»; 10 (22) красавіка 1899, Санкт-Пецярбург, Расейская імпэрыя — 2 ліпеня 1977, Мантро, Швайцарыя) — расейскі і амэрыканскі пісьменьнік. Першыя творы Набокава былі напісаныя на расейскай мове. Аднак сусьветная вядомасьць яго напаткала пераважна за ангельскамоўныя раманы. Вядомы таксама значным унёскам у лепідатэралёгію (разьдзел энтамалёгіі, прысьвечаны лускакрылым). Апроч таго стварыў і апублікаваў шэраг цікавых шахматных задачаў і крыжасловаў. Раман «Лаліта», напісаны на ангельскай мове, часьцяком узгадваецца як адзін з самых значных і ўплывовых узораў прозы дваццатага стагодзьдзя.

Жыцьцяпіс[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Уладзімер Набокаў нарадзіўся ў арыстакратычнай сям’і расейскага палітыка Ўладзімера Дзьмітрыевіча Набокава. Сям’я Набокава ў паўсядзённасьці карысталася трыма мовамі — расейскай, ангельскай, францускай. Такім парадкам, будучы пісьменьнік ад самага маленства быў трылінгвам.

У 1919 эміграваў з Расеі, жыў і навучаўся ў Кембрыджы, Бэрліне (19221937), Парыжы (да 1940). Пасьля жыў у ЗША (атрымаў грамадзянства ў 1945), а з 1960 у Швайцарыі.

Творчасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Помнік Уладзімеру Набокаву перад гатэлям «Montreux Palace», дзе літаратар правёў апошнія гады жыцьця

У раманах «Абарона Лужына» (19291930), «Дарунак» (1937), «Запрашэньне на страту» (антыўтопія; 19351936), «Пнін» (1957) — сутыкненьне духоўна адоранага самотніка з тужліва-прымітыўным «сярэднечалавечым» сьветам — «мяшчанскай цывілізацыяй», або сьветам «плюгкасьці», дзе ўладараць ілюзіі, фікцыі, раеньні, мікраці. Адылі Набокаў не застаецца на вузка сацыяльным узроўні, а сягае да распрацоўкі хутчэй мэтафізычнай тэмы стасунку розных «сьветаў»: сьвету рэчаіснага і сьвету пісьменьніцкага ўяўленьня, сьвету Бэрліну і сьвету згадак аб Расеі, сьвету звычайных людзей і сьвету шахматнага і г. д. Свабода спалучанасьці, узаемзьвязанасьці гэтых «сьветаў» надае творам пісьменьніка адценьне авангарднасьці. Так сама пачуцьцё навіны ісвабоды гэтым творам дае тое, што ў іх Набокаў распрацоўвае яскравыя моўныя прыёмы, удасканальвае ўласны стыль, дасягаючы адметнай выразнасьці, рэльефнасьці апісаньняў, якія здаюцца мімаплыннымі.

Сэнсацыйны бэстсэлер «Лаліта» (1955) — твор, у якім спалучыліся эротыка і любоўная проза, сацыяльна-крытычнае апісаньне нораваў і папулярныя на той час тэмы. У рамане прыкметныя эстэтычная завостранасьць і пэўная філязофская глыбіня. Цэнтральнай праблемай твора ёсьць праблема эгаізму, які разбурае каханьне. Раман напісаны ад імя рафінаванага эўрапейца, навукоўца, які эміграваў у ЗША і мае хваравітую цягу да дзяўчынак-німфэтак.

Лірыка Набокава прасякнута матывамі настальгіі. Апавяданьні заключаюць ў сабе дзіўную лірычную моц і адлюстроўваюць у мініяцюры многія з тых праблемаў, якія раскрываюцца ў буйных творах пісьменьніка: тэма «іншага» сьвету, тэма мімалётнага перажываньня і г. д. Адны з самых выбітных апавяданьняў — «Вяртаньне Чорба», «Вясна ў Фіяльце», «Каляды», «Воблака, возера, вежа», «Terra Incognita», аповесьць «Шпег».

Набокаў пераклаў на ангельскую мову «Яўгенія Анегіна» Аляксандра Пушкіна і «Слова пра паход Ігараў».

Паэтыка стылёва вытанчанай прозы Набокава складаюць як рэалістычныя, гэтак і мадэрнісцкія, а часам нават постмадэрісцкія элемэнты: лінгвастылістычная гульня, усеагульнае парадыяваньне, фальшывыя галюцынацыі і інш. Пісьменьнікам іранічна ўпрымаліся кожныя праявы масавае псыхалёгіі і глябальных ідэяў (асабліва марксізма і фрайдызма). Апрычонаму літаратурнаму стылю Набокава была ўласьціва гульня ў шараду з рэмінісценцый і галаваломкі з зашыфраваных цытатаў.

Проза[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Раманы і аповесьці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Расейскамоўныя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • «Машачка» («Машенька») (1926)
  • «Кароль, дама, ніжнік» («Король, дама, валет») (19271928)
  • «Абарона Лужына» («Защита Лужина») (192930)
  • «Шпег» («Соглядатай») (1930) — аповесьць
  • «Вычын» («Подвиг») (1932)
  • «Камэра абскура» («Камера обскура») (1932)
  • «Роспач» («Отчаяние») (1936)
  • «Запрашэньне на страту» («Приглашение на казнь») (1938)
  • «Дарунак» («Дар») (19371938)
  • «Іншыя берагі» («Другие берега») (1954) — самарыс (аўтабіяграфія)
  • «Лаліта» («Лолита») (1967, аўтарскі расейскі пераклад)

Ангельскамоўныя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • «Праўдзівае жыцьцё Сэбастыяна Найта» (The Real Life of Sebastian Knight) (1941)
  • «Бэнкарты» (Bend Sinister) (1947)
  • «Лаліта» (Lolita) (1955)
  • «Пнін» (Pnin) (1957)
  • «Цьмяны агонь» (Pale Fire) (1962)
  • «Памяць, прамаўляй» (Speak, Memory. An Autobiography Revisited.) (1967) — самарыс
  • «Ада, або Уцехі жарсьці: сямейная кроніка» (Ada or Ardor: A Family Chronicle) (1969)
  • «Празрыстыя рэчы» (Transparent Things) (1972)
  • «Зірні на арлекінаў!» ( Look at the Harlequins!) (1974)

Экранізацыя твораў[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Апошні раман[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Апошні твор Набокава: «The Original of Laura» («Арыгінал Лауры»). За восем месяцаў да скону Ўладзімер Набокаў пісаў адному з сваіх карэспандэнтаў, што кніга The Original of Laura была «распачата ім да хваробы і закончана „ў галаве“, а не на паперы». Пісьменьнік пакінуў тэстамэнт, у якім наказаў зьнішчыць рукапіс пасьля сваёй сьмерці. Яго ўдава Вера Яўсееўна ня выканала апошні наказ мужа і завяшчала перад уласнай сьмерцю ў 1991 годзе зрабіць гэта свайму сыну. Сын пісьменьніка Дзьмітры Набокаў пасьля пэўных хістаньняў схіляецца да выкананьня волі сваіх бацькоў, таму зьмест няскончанага раману Ўладзімера Набокава практычна нікому невядомы.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Уладзімер Набокаўсховішча мультымэдыйных матэрыялаў