Уладзімер Сьвятаславіч

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку

Уладзімер Сьвятаславіч (955960 — 15 ліпеня 1015, Бяростава, пад Кіевам), Володимѣръ, у вадохрышчы Васіль, вядомы таксама як Уладзімер Сьвяты, Уладзімер Чырвонае Сонейка — кіеўскі князь з 978 г. (па іншых дадзеных — з 980). Ініцыятар Вадохрышчы Русі. Кананізаваны Рускай праваслаўнай царквой як роўнаапостальны; дзень памяці — 15 ліпеня ст. ст. (у XX і XXI стагодзьдзях — 28 ліпеня н. ст.)

Да прыходу да ўлады[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сын князя Сьвятаслава Ігаравіча ад нараджэнкі горада Любеч па імі Малуша, ключницы княгіні Вольгі. Існуе позьні, магчыма, легендарны, аповяд аб тым, што Ўладзімер нарадзіўся ў вёсцы Будутино пад Псковам, куды цяжарную Малушу саслала ўгневаная Вольга. Па летапісах, ён быў трэцім па старшынстве (пасьля Яраполка Сьвятаславіча і Алега Сьвятаславіча), але высоўвалася таксама гіпотэза, што ён быў другім (старэй Алега), бо атрымаў ад бацькі пры ім сыходзе на вайну з Візантыяй у 970 году прэстыжны Ноўгарад, у то час як Алег здавольваўся Дрэўлянскай зямлёй з цэнтрам у Овруче.

Неўзабаве пасьля згубы Сьвятаслава ў пачатку 972 г. успыхнула міжусобная вайна паміж ім трыма сынамі. Храналёгія летапісу тут умоўная, але вядома, што на пачатковых этапах канфлікту Алег загінуў у барацьбе з кіеўскім князем Яраполкам, а наўгародзкі князь Уладзімер узяў які перайшоў на бок Кіева Полацак і сілком узяў у жонкі дачка мясцовага кіраўніка Рагнеду, просватанную за Яраполка; бацька Рагнеды, Рагвалод Полацкі, быў забіты. Нарэшце, Уладзімер пры дапамозе варагаў захапіў Кіеў і заняў пасад здрадліва забітага ў Радзіне пад Кіевам Яраполка. Паводле «Памяці і хвале князю Ўладзімеру» Якава Мниха, гэта здарылася 11 чэрвеня 978 г. Старажытнарускія летапісы даюць дату 980; з шэрагу храналягічных меркаваньняў падаецца больш верагодным, што дата 978 правільная, а дата 980 атрыманая пры другаснай расстаноўцы гадавой сеткі ў летапісы шляхам няправільнага пералічэньня.

Вадохрышча[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вадохрышча Русі летапіс лічыць вынікам сьвядомага «выбару вер» Уладзімерам: да яго двару нібы выклікаліся прапаведнікі ісламу, юдаізму, заходняга «лацінскага» хрысьціянства, пакуль Уладзімер пасьля гутаркі з «грэцкім філёзафам» не спыніўся на хрысьціянстве візантыйскага абраду. Нягледзячы на агіяграфічны трафарэт, у гэтым апавяданьні ёсьць і гістарычнае збожжа. Так, Уладзімер гаворыць «немцам»: «Ідзеце зноў, яка бацькі нашы гэтага не прияли сутнасьць» (гэта значыць ідзіце назад, бо нашы бацькі гэтага не прынялі). У гэтым трэба бачыць дасылку да падзей 960 году, калі германскі імпэратар прысылаў біскупа і сьвятароў Вользе; не прынятыя на Русі, яны «ледзьве выратаваліся». Аб гэтых кантактах Вольгі з імпэратарам вядома толькі з заходніх крыніц; такім чынам, указаньне летапісу на тое, што пры Ўладзімеру вяліся нейкія перамовы з заходнімі хрысьціянамі аб вадохрышчы Русі, пэўна. Зьвесткі аб амбасадзе ў Харэзм рускага кіраўніка Буладмира, які жадаў, каб яго краіна прыняла іслам, захаваліся ў арабскіх і пэрсыдзкіх крыніцах.

Непасрэдным штуршком да Вадохрышча стала патрабаваньне Ўладзімера даць яму ў жонкі сястру візантыйскіх імпэратараў Васіля II і Кастуся VIII Ганну ў абмен на падтрымку рускіх войскаў у барацьбе з узурпатарам Вардой Фокам. Імпэратары пагадзіліся, але запатрабавалі ад Уладзімера вадохрышча. Не атрымаўшы нявесты, угневаны Ўладзімер атакаваў візантыйскі горад у Крыму Херсонес (Корсунь) і толькі пасьля гэтага адбыўся шлюб.

Дэталі храналёгіі — на якім менавіта этапе апісваемых падзей Уладзімер прыняў вадохрышча, ці адбылося гэта ў Кіеве або ў Корсуне, ці адначасова жагнаўся Ўладзімер і яго народ — былі няясныя ўжо ў поры складаньня «Аповесьці часовых гадоў» у пачатку XII у. Тым больш дыскусійны гэтае пытаньне ў сучаснай гістарыяграфіі. Звычайна датай Вадохрышчы Русі лічаць 988 год, але аргумэнтированно прапаноўваліся таксама і іншыя даты — практычна ўсе гады ў дыяпазоне ад 987 да 992 г. У вадохрышчы Ўладзімер прыняў імя Васіль (у гонар візантыйскага імпэратара Васіля II, відавочна, які выконваў роля завочнага крыжавога бацькі, паводле практыкі палітычных вадохрышчаў таго часу).

У Кіеве вадохрышча народа прайшло параўнальна мірна, у то час як у Ноўгарадзе суправаджалася паўстаньнямі язычнікаў і карнымі акцыямі (дадзеныя некаторых летапісаў аб тым, што хаты упорствующих язычнікаў былі спаленыя, пацьвярджаюцца археалягічна). У Растоўска-Суздальскай зямлі, дзе мясцовыя славянскія і фіна-вугорскія плямёны былі не цалкам падпарадкаваныя палітычна, хрысьціяне заставаліся меншасьцю, відаць, і пасьля Ўладзімера (аж да XIII стагодзьдзі паганства панавала ў вяціч).

Вадохрышча суправаджалася ўстановай царкоўнай іерархіі. Русь стала адной зь мітраполій (Кіеўскай) Канстанцінопальскага патрыярхата, дыяцэзія была створаная яшчэ як мінімум у Ноўгарадзе (а па некаторых дадзеных — таксама ў Белгарадзе Кіеўскім, не бэрсаць з сучасным Белгарадам, Переяславле і Чарнігаве). Пры дапамозе нямецкага місіянера Бруна Кверфуртского ў 1008 году была заснаваная дыяцэзія ў печенегов, відаць, недаўгавечная.

Разам з праваслаўнымі місіянерамі на Русь надзвычай рана пранікалі і прыхільнікі розных візантыйскіх ерасяў, у прыватнасьці, богомильства. З знойдзенага ў 2000 году Наўгародзкага кодэкса вынікае, што ў 999 году нейкі манах Исаакий быў пастаўлены попом у богомильской (або околобогомильской) суполцы ў такім падаленым кутку Русі, як Суздаль.

Зьнешняя палітыка хрысьціянскага пэрыяду[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Русь пасьля Вадохрышча працягвае актыўную зьнешнюю палітыку, асноўнымі яе супернікамі выступаюць Польшча Баляслава I Адважнага (з якім Уладзімер неўзабаве пагадзіўся) і печенеги, вайна зь якімі працягвалася асоба актыўна ў 990-е гады. Успаміны аб печенеской вайне ўжо стагодзьдзе праз прынялі эпічныя формы (легенда аб Белгарадзкім кісялі, аб Мікіту Кожемяке і інш.). Для абароны ад печенегов быў пабудаваны шэраг крэпасьцяў па паўднёвай мяжы кіеўскай Русі, а таксама суцэльная сьцяна (частакол) на земляным насыпе.

Культурная палітыка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Поры Ўладзімера адзначаныя пачаткам кніжнай адукаванасьці на Русі — што зьвязана з Вадохрышчам; дзяцей сілком бралі зь сем’яў і адпраўлялі ў школы. Настаўнікамі выступалі ня столькі візантыйцы, колькі балгары, у тым ліку якія вучыліся на Афоне. Праз пакаленьне на Русі вырасьлі ўжо выдатныя майстра слова і знатакі літаратуры, такія, як адзін зь першых рускіх пісьменьнікаў мітрапаліт Іларыён. Пры Ўладзімеру пачынаецца маштабнае каменнае будаўніцтва на Русі, хоць першыя якія захаваліся пабудовы ставяцца ўжо да часу Яраслава.

Апошнія гады[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У апошнія гады жыцьця Ўладзімер, верагодна, зьбіраўся зьмяніць прынцып атрыманьня пасада ў спадчыну і адпісваць уладу каханаму сыну Барысу. Ва ўсякім разе, двое старэйшых зь якія заставаліся ў жывых яго сыноў — Сьвятаполк тураўскі і Яраслаў наўгародзкі — амаль адначасова паўсталі супраць бацькі ў 1014 году. Завастрыўшы старэйшага, Сьвятаполка, пад варту, Уладзімер рыхтаваўся да вайны з Яраславам, калі раптам захварэў і сканаў у загараднай рэзыдэнцыі Берестове 15 ліпеня 1015.

Пахаваны ў Дзесяціннай царкве ў Кіеве; мармуровыя саркафагі Ўладзімера і яго жонкі стаялі пасярэдзіне храма. Дзесяцінная царква разбураная манголамі ў 1240 г. У XVII стагодзьдзі ў Кіеве былі выяўленыя старыя саркафагі, прынятыя мітрапалітам Пятром Магілай за пахаваньні Ўладзімера і Ганны. Рэшткі, вынятыя з гэтага пахаваньня, да цяперашняга часу таксама згубленыя. Сучасныя дасьледнікі сур’ёзна сумняваюцца ў тым, што гэта сапраўды былі ракі Ўладзімера і Ганны Кіеўскіх.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Уладзімер Сьвятаславічсховішча мультымэдыйных матэрыялаў