Уроцлаў

	Уроцлаў
	Wrocław
Герб Уроцлава	Сьцяг Уроцлава
Першыя згадкі:	9 стагодзьдзе
Ваяводзтва:	Ніжнесылескае
Плошча:	292,82 км²
Насельніцтва; • колькасьць:; • шчыльнасьць:	; 683 700; 2163,77
Тэлефонны код:	+48 71
Паштовы індэкс:	ад 50-041 да 54-612
Геаграфічныя каардынаты:	51°07′ пн. ш. 17°02′ у. д. / 51.117° пн. ш. 17.033° у. д.Каардынаты: 51°07′ пн. ш. 17°02′ у. д. / 51.117° пн. ш. 17.033° у. д.
	Уроцлаў на мапе Польшчы Уроцлаў
	Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

	Гэтая старонка патрабуе перакладу. Вы можаце дапамагчы Вікіпэдыі, адрэдагаваўшы яе. (дапамога)

Уроцлаў (па-польску: Wrocław, па-лацінску: Wratislavia ці Vratislavia, па-чэску: Vratislav, па-нямецку: Breslau) — гістарычная сталіца Сылезіі, адзін з найбольшых (чацьверты па колькасьці насельніцтва) і найстарэйшых гарадоў Польшчы, разьмешчаны па абодвух берагах Одры, на нізіне Сылезіі.

На цяперашні момант Уроцлаў зьяўляецца сталіцай Ніжнесылескага ваяводзтва, горадам-паветам і сталіцай Уроцлаўскага гарадзкога павету, які складаецца з 9 навакольных гмінаў.

Зьмест

1 Гісторыя
2 Культура
- 2.1 Музэі
- 2.2 Тэатры
3 Адукацыя й навука
- 3.1 Вышэйшыя дзяржаўныя навучальныя ўстановы
- 3.2 Вышэйшыя недзяржаўныя навучальныя ўстановы
4 Знакамітасьці
- 4.1 Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі
5 Архітэктура і ўрбаністыка
- 5.1 Найвядомейшыя мясьціны
6 Транспарт
7 Гаспадарка
8 Гарады-пабрацімы
9 Фотаздымкі
10 Глядзіце таксама
11 Вонкавыя спасылкі

Гісторыя [рэдагаваць]

Уроцлаў

Першы раз згадваецца ў 1000 годзе ў сувязі з закладаньнем біскупства, але славянскае паселішча на Тлумскай высьпе існавала паўтары стагодзьдзі раней. З канца X стагодзьдзя знаходзіўся пад панаваньнем Пястаў. У 1261 годзе атрымаў Магдэбурскае права, у 1335 годзе горад патрапіў пад уладу Чэскага каралеўства, пазьней (па кароткім часе пад акупацыяй Вугоршчыны) разам з Чэскім каралеўствам далучаны да Манархіі Габсбургаў. У 1741 з большасьцю тэрыторыі Сылезіі здабыты Прусіяй. Пасьля другой сусьветнай вайны Ўроцлаў паводле Патсдамскай канфэрэнцыі далучыўся да Польшчы.

Культура [рэдагаваць]

Музэі [рэдагаваць]

Muzeum Narodowe we Wrocławiu
- Panorama Racławicka
- Etnograficzne
Muzeum Miejskie we Wrocławiu
- Archeologiczne
- Historyczne
- Militariów
- Sztuki Medalierskiej
- Sztuki Mieszczańskiej
- Sztuki Cmentarnej
Akademii Sztuk Pięknych
Muzeum Archidiecezjalne we Wrocławiu|Archidiecezji Wrocławskiej
Muzeum Architektury we Wrocławiu
Geologiczne
Mineralogiczne (Uniwersytetu Wrocławskiego)
Poczty i Telekomunikacji
Przyrodnicze (Uniwersytetu Wrocławskiego)

Тэатры [рэдагаваць]

Ad Spectatores (Scena w Starym Spichlerzu)
Gest (Teatr Mimu Politechniki Wrocławskiej)
Filharmonia
Impart (Centrum Sztuki WOK)
K2
Kalambur
Kameralny
Opera Wrocławska
Teatr Laboratorium (obecnie Centrum Badania Twórczości Jerzego Grotowskiego)
Teatr Polski ze scenami: Teatr Kameralny, Scena na Dworcu Świebodzkim
Muzyczny (Operetka Wrocławska)
Teatr Formy
Teatr Państwowy Wyższej szkoły Teatralnej
Teatr Lalek
Teatr Współczesny
Teatr Pantomimy (Dyrekcja)

Адукацыя й навука [рэдагаваць]

Вышэйшыя дзяржаўныя навучальныя ўстановы [рэдагаваць]

Uniwersytet Wrocławski (www)
Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu|Uniwersytet Przyrodniczy (www)
Politechnika Wrocławska (www)
Akademia Medyczna im. Piastów Śląskich (www)
Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu (www)
Akademia Sztuk Pięknych (www)
Akademia Wychowania Fizycznego we Wrocławiu|Akademia Wychowania Fizycznego (www)
Akademia Muzyczna im. K. Lipińskiego (www)
Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Lądowych (www)

Вышэйшыя недзяржаўныя навучальныя ўстановы [рэдагаваць]

Dolnośląska Szkoła Wyższa Edukacji TWP
Dolnośląska Wyższa Szkoła Służb Publicznych "Asesor"
Ewangelikalna Szkoła Teologiczna (dawniej Biblijne Seminarium Teologiczne)
Metropolitalne Wyższe Seminarium Duchowne we Wrocławiu
Międzynarodowa Wyższa Szkoła Logistyki i Transportu
Papieski Wydział Teologiczny
Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej
Szkoła Wyższa Rzemiosł Artystycznych i Zarządzania
Wyższa Szkoła Bankowa
Wyższa Szkoła Filologiczna
Wyższa Szkoła Fizjoterapii
Wyższa Szkoła Handlowa
Wyższa Szkoła Humanistyczna
Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania "Copernicus"
Wyższa Szkoła Informatyki Stosowanej
Wyższa Szkoła Zarządzania "Edukacja"
Wyższa Szkoła Zarządzania i Finansów
Wyższa Szkoła Zarządzania i Bankowości w Poznaniu, Filia we Wrocławiu

Знакамітасьці [рэдагаваць]

Ляўрэаты Нобэлеўскай прэміі [рэдагаваць]

Theodor Mommsen^(анг.) (1902)
Philipp Lenard^(анг.) (1905)
Eduard Buchner^(анг.) (1907)
Paul Ehrlich^(анг.) (1908)
Gerhart Hauptmann^(анг.) (1912)
Fritz Haber^(анг.) (1918)
Friedrich Bergius^(анг.) (1931)
Otto Stern^(анг.) (1943)
Max Born^(анг.) (1954)
Reinhard Selten^(анг.) (1994)

Архітэктура і ўрбаністыка [рэдагаваць]

Уроцлаў па-за зруйнаваньнем 1940-х гадоў (70% будынкаў зьнішчана) захаваў шмат пабудоваў у арыгінальным стане, адрэстаўраваных, ці адбудаваных пасьля вайны. Да архітэктурных асаблівасьцяў належаць: гатычная Ратуша на Рынку, гатычныя касьцёлы: Уроцлаўская Архікатэдра, Сьвятога Крыжа, касьцёл Найвышэйшай дзевы Марыі на Пяску; аб’яднаньне галоўных будынкаў Унівэрсытэту Ўроцлаўскага ў стылі барока з заляй Леапальдына; нэагатычны будынак Цэнтральнага вакзалу; мадэрнісцкая Hala Ludowa (архітэктар — Макс Бэрг). Акрамя таго ў горадзе існуе больш за 8000 старажытных здабыткаў. Уроцлаў зьяўляецца найбольшым архітэктырным носьбітам Польшчы. Тыя гмахі прэзэнтуюць стылі ад барока, клясыцызму, гістарызму да мадэрнізму.

Найвядомейшыя мясьціны [рэдагаваць]

выспы одранскія:
- Купа Мяшчанская
- Выспа Тумская (раней асобная выспа)
- Выспа Пяску
- Салодкая выспа
- Вялікая выспа
Стары горад
- Рынак
- пляц Сольны
- Новы Тарг
- вуліца Сьвідніцка
Батанічны сад
Парк Шчытніцкі зь Японскім садам
Заапарк (створаны ў 1865 годзе — найбольшы ў Польшчы, каля 7100 жывёл)
Старыя жыдоўскія могілкі

Транспарт [рэдагаваць]

Праз Уроцлаў праходзяць трасы 261, 67, 40. Структура сеткі гарадзкіх дарог моцна арыентавана на цэнтар гораду, мае прамяністы выгляд. Да канца XX стагодзьдзя сума даўжынь усіх мастоў складала 2500 мэтраў. З 1980-х гадоў паступова будуецца колавая дарога вакол цэнтру. На сёньняшні дзень на тэрыторыі гораду адбываюцца велізарныя пабудовы новых трас, якія вызваляць увесь горад ад корак.

Гаспадарка [рэдагаваць]

На ўроцлаўскіх прадпрыемствах вырабляюцца аўтобусы, вагоны, электратэхніка, хімічныя вырабы. Колькі год дынамічна разьвіваецца сэктар IT, таксама шмат замежных прадпрыемстваў (Siemens, LG (LG Philips + 6 podwykonawców + LG Electronics), Volvo, HP, QAD, Bombardier Transportation, Whirpool, 3M, Bosch, Wabco, Fagor etc.). Siemens, дарэчы, пераносіць свой інфармацыйны цэнтар ва Ўроцлаў. Вялікае фармацэўтычнае асяродзьдзе: US Pharmacia, Hasco-Lek, Galena, 3M, Labor, S-Lab, Herbapol.