Уселюб

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Уселюб
Касьцёл Сьв. Яна Хрысьціцеля
Касьцёл Сьв. Яна Хрысьціцеля
Вобласьць: Гарадзенская
Раён: Наваградзкі
Сельсавет: Уселюбскі
Насельніцтва: 593 (2008)
Тэлефонны код: +375 1597
Паштовы індэкс: 231414
Геаграфічныя каардынаты: 53°43′7″ пн. ш. 25°47′55″ у. д. / 53.71861° пн. ш. 25.79861° у. д. / 53.71861; 25.79861Каардынаты: 53°43′7″ пн. ш. 25°47′55″ у. д. / 53.71861° пн. ш. 25.79861° у. д. / 53.71861; 25.79861
Уселюб на мапе Беларусі
Уселюб
Уселюб
Уселюб
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Усе́люб[1] — вёска ў Беларусі, цэнтар сельсавету Наваградзкага раёну Гарадзенскай вобласьці. Насельніцтва 717 чал. (2000). Знаходзіцца за 15 км на поўнач ад Наваградку, на аўтамабільнай дарозе Наваградак — Іўе.

Уселюб — даўняе мястэчка гістарычнай Наваградчыны. Да нашага часу тут захаваўся адзін з найбольш старажытных касьцёлаў на тэрыторыі сучаснай Беларусі.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы пісьмовы ўспамін пра Ўселюб датуецца 1422 годам і зьмяшчаецца на пячатцы Яна Няміры[2]:

« + s(igillum) x iohan(n)is x de x wselub x »

У 1433 вялікі князь Жыгімонт Кейстутавіч пацьвердзіў наданьне маёнтку роду Неміровічаў.

Касьцёл, пач. XX ст.

У XV ст. тут заснавалі касьцёл. У 1-й палове XVI ст. маёнткам супольна валодалі Неміровічы і іх родзічы Шчыты, пазьней — ваявода полацкі С. Давойна. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (15651566) Уселюб увайшоў у склад Наваградзкага павету Наваградзкага ваяводзтва. Па сьмерці С. Давойны ў 1571 маёнтак перайшоў да ягонай удавы Б. Саламярэцкай, якая ў 1576 прадала яго Мікалаю Радзівілу «Рудому». У 15761642 касьцёл перарабілі на кальвінскі збор. З 1713 Уселюб знаходзіўся ў валоданьні А. Навасельскага, потым М. Ф. Радзівіла, у 1746 перайшоў да ягонага сына Альбрэхта, а ў 1790-я — да А. М. Пацея.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Уселюб апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Наваградзкім павеце. Станам на 1799 у мястэчку было 106 дамоў. Маёнтак перайшоў да графаў О’Руркаў і зрабіўся адным з асяродкаў «галяндзкага» (і «швайцарскага») сыраварства ў Наваградзкім павеце. У 1861 Уселюб зрабіўся цэнтрам воласьці. У 1884 тут збудавалі царкву. На 1886 у мястэчку было 108 двароў, існавалі валасная ўправа, 2 царквы, 2 капліцы, касьцёл, сынагога, 2 крамы, 2 заезныя дамы.

Згодна з Рыскай мірнай дамовай (1921) Уселюб апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе зрабіўся цэнтрам гміны[3] Наваградзкага павету.

У 1939 Уселюб увайшоў у БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 зрабіўся цэнтрам сельсавету. Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на 2000 тут было 198 двароў.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Інфраструктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Ува Ўселюбе працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, лякарня, амбуляторыя, клюб, пошта.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сядзіба О’Руркаў

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Старая сядзіба
  • Могілкі: старыя каталіцкія, габрэйскія
  • Сынагога (XIX ст.)
  • Сядзібна-паркавы комплекс О’Руркаў (XVIII ст.)
  • Царква Сьвятога Міхала Арханёла (1884)

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9. (pdf)
  2. ^ Przemysław Nowak, Piotr Pokora. Dokumenty strony polsko-litewskiej pokoju mełneńskiego z 1422 roku. — Poznań, 2004. S. 83.
  3. ^ Główny Urząd Statystyczny w Warszawie: Województwa centralne i wschodnie Rzeczypospolitej Polskiej — podział na gminy według stanu z dnia 1.IV 1933 roku. Książnica-Atlas. — Lwów, 1933.
  4. ^ Соркіна І. Мястэчкі Беларусі ў канцы ХVІІІ — першай палове ХІХ ст. — Вільня: ЕГУ, 2010. С. 413.
  5. ^ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom VII. Część I. Województwo Nowogródzkie / Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej. — Warszawa, 1923.
  6. ^ Вячаслаў Насевіч. Уселюб // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2003.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Уселюбсховішча мультымэдыйных матэрыялаў