Франц Кафка

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Франц Кафка
па-нямецку: Franz Kafka
Франц Кафка, фотаздымак 1906 году
Франц Кафка, фотаздымак 1906 году
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся 3 ліпеня 1883
Прага
Памёр 3 чэрвеня 1924
Вена
Грамадзянства Аўстра-Вугоршчына, Чэхаславаччына
Бацькі Q127099
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці празаік, страхавы чыноўнік, кіраўнік фабрыкі
Гады творчасьці 19041924
Напрамак мадэрнізм, літаратура абсурду, экзыстэнцыялізм
Жанр прытча, раман, малая проза
Мова нямецкая
Дэбют першыя празаічныя накіды ў мюнхэнскім часопісе «Гіпэрыён», 1909
Значныя творы
Подпіс
Wikisource-logo.svg Творы ў Вікікрыніцах
Творы на сайце Knihi.com

Франц Ка́фка (па-нямецку: Franz Kafka; 3 ліпеня 1883, Прага — 3 чэрвеня 1924, Кірлінг, Вена) — адзін з асноўных нямецкамоўных пісьменьнікаў XX ст., большая частка працаў якога была апублікаваная пасьмяротна. Ягоныя творы, прасякнутыя абсурдам, страхам перад вонкавым сьветам і вышэйшым аўтарытэтам здольныя выклікаць у чытача адпаведныя трывожныя эмоцыі, — зьява ўнікальная ў сусьветнай літаратуры.

Жыцьцё[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Фрац Кафка нарадзіўся ў габрэйскай сям’і, якая жыла ў праскім раёне Юзэфаў (былое гета гораду Прагі — тады ў складзе Аўстра-Вугорскай Імпэрыі). Франц быў першым дзіцём у сям’і Германа й Юліі Кафкаў (у дзявоцтве Леві). Сям’я Кафкі належала да сярэдняй клясы: бацька, сам будучы чацьвертым дзіцём у беднай правінцыйнай сям’і, пасьля прыезду ў Прагу адкрыў галянтэрыйную краму, маці была родам з забясьпечанай сям’і півавараў з Подэбрадаў. Сына, народжанага меней чым год пасьля шлюбу, назвалі Францам у гонар Імпэратара Франца Іосіфа. Франц Кафка меў двух братоў, Георга і Хайнрыха — яны памерлі ў год пасьля нараджэньня, а таксама тры сястры: Элі, Валі і Отлу (загінулі падчас ІІ сусьветнай вайны).

Прозьвішча «Кафка» па-чэску (kavka) азначае літаральна птушку каўку (галку). Выява гэтай птушкі была эмблемай фірмы Германа Кафкі.

З 1889 да 1893 Франц наведваў нямецкую (Deutsche Knabenschule), а не чэскую, пачатковую школу, што адлюстроўвала жаданьне яго бацькі пасунуцца вышэй па сацыяльнай лесьвіцы. Хаця большасьць насельніцтва Прагі ў тыя часы размаўляла па-чэску, мовай эліты была нямецкая. Франц свабодна валодаў чэскай, а таксама няблага ведаў францускую (адным зь яго ўлюбёных пісьменьнікаў быў Флябэр). Будучы габрэям, ён аднак амаль не ведаў ідыш і стаў цікавіцца традыцыйнай культурай свайго народу толькі ў дваццаць гадоў, а іўрыт пачаў вывучаць толькі ў канцы жыцьця.

У 1901 Кафка скончыў гуманітарную гімназію на староўцы (Altstädter Gymnasium). У жніўні таго ж году распачаў навучаньне ў Карлавым унівэрсытэце Прагі. Прысьвяціўшы два тыдні хіміі, ён аднак перавёўся на факультэт права. У 1906 атрымаў ступень доктара права і распачаў стажыроўку ў судзе.

Менавіта падчас навучаньня ва ўнівэрсытэце Кафка пазнаёміўся са сваім лепшым сябрам, вядомым тады праскім пісьменьнікам жыдоўскага паходжаньня, Максам Бродам. Дзякуючы Броду большасьць твораў Кафкі і пабачыла сьвет.

З 1908 да 1922 Кафка працаваў у страхавой фірме ў Празе і меў шмат службовых падарожжаў па Чэхіі. У час, калі ён сышоў з працы, ён займаў добрааплачваемае становішча старэйшага інспэктара.

Магіла Франца Кафкі ў Празе

Да 35 гадоў Кафка жаў разам з бацькамі. Ён меў складаныя адносіны са сваім дэспатычным айцом і да канца жыцьця застаўся кавалерам. У пэрыяд паміж 1912 і 1917 ён заляцаўся да бэрлінскай сакратаркі Фэліцыі Баўэр, двойчы быў зь ёй заручаны і двойчы зрываў шлюб. Істотнай жанчынай у жыцьці Кафкі была Мілена Есэнская — чэская журналістка, пісьменьніца й перакладчыца ягоных твораў. Апошняй жанчынай Кафкі была Дора Дымант, жыдоўка з артадаксальнай сям’і з Пабяніцаў, якая зацікавіла яго вывучэньем Талмуда.

У 1922 праз прагрэсуючыя сухоты Кафка быў вымушаны сысьці з працы. У 1923 ён перабраўся ў Бэрлін, каб жыць разам з Дорай Дымант. У той час ён імкнуўся займацца толькі творчасьцю. Праз год Франц Кафка памёр у санаторыі Керлінг ля Вены, верагодна ад зьнясіленьня — болі ў горле не дазвалялі яму прымаць ежу, а унутраная тэрапія была ў той час няразьвітая. Яму было 40 год.

Творчасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы зборнік апавяданьняў і фрагмэнтаў прозы Кафкі быў выдадзены ў 1913 пад назвай Сузіраньне (Betrachtung). У той жа час паўстала першая глава няскочанага раману Амэрыка. Агулам, падчас жыцьця Кафка апублікаваў толькі чатыры зборнікі: вышэйзгаданае Сузіраньне, Вясковы доктар, Кары і Мастак голаду. Галоўныя яго творы — Амэрыка, Працэс і Замак — выйшлі з друку ўжо пасьля яго сьмерці і насуперак апошняму жаданьню (Кафка прасіў Макса Брода зьнішчыць рукапісы). Таксама пасьля сьмерці былі выдадзеныя дзёньнікі і ліставаньні Кафкі з Бродам, Фэліцыяй Баўэр і некаторымі іншымі асобамі. Броду ўдалося папулярызаваць творчасьць Кафкі на хвалі захапленьня экзыстэнцыялізмам у 40-ых і 50-ых гадах ХХ ст.

У сваіх аповесьцях Кафка стварыў мадэль сытуацыі, якую называюць кафкаўскай (у нямецкай мове існуе нават адмысловы прыметнік kafkaesk). Істотай кафкаўскай сытуацыі ёсьць канфлікт паняволенай самотнай адзінкі з вышэйшай інстанцыяй, ананімнай і недасяжнай[1].

Выбраныя творы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Помнік Францу Кафку ў Празе

Апавяданьні і фрагмэнты[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • 1913 — Прысуд (Das Urteil)
  • 1914 — У калёніі для зьняволеных (In der Strafkolonie)
  • 1914 — Перад законам (Vor dem Gesetz)
  • 1915 — Ператварэньне (Die Verwandlung)
  • 1917 — Рапарт для акадэміі (Ein Bericht für eine Akademie)
  • 1922 — Досьледы сабакі (Forschungen eines Hundes)

Раманы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • 1925 — Працэс (Der Prozess); няскончаны раман, паўставаў 1914—1915, выдадзены пасьля сьмерці
  • 1926 — Замак (Das Schloß); няскончаны раман, пачаў паўставаць у 1922, выдадзены пасьля сьмерці
  • 1927 — Амэрыка (Der Verschollene); няскончаны раман, пачаў паўставаць у 1912, выдадзены пасьля сьмерці

Беларускія пераклады[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Прысуд: Апавяданні і мініяцюры / Франц Кафка. Пераклад зь нямецкай Л.Баршчэўскага, прадмова П.Васючэнкі. — Мн.: Маст. літ., 1996. — 246 с — (Бібліятэка замежнай прозы).
  • Апавяданні // Крыніца, 1995, №6 (11).
  • Не спадзявайся! (Апавяданні) // Arche, 2011, №9.

Вядомым перакладчыкам твораў Франца Кафкі на беларускую мову зьяўляецца Лявон Баршчэўскі. Некалькі кароткіх твораў даступныя на сайце «Беларуская Палічка»[2].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Франц Кафкасховішча мультымэдыйных матэрыялаў