Франц Кафка

Франц Кафка
па-нямецку: Franz Kafka
Франц Кафка, фотаздымак 1906 году
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся	3 ліпеня 1883, Прага
Памёр	3 чэрвеня 1924, Вена
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці	празаік, страхавы чыноўнік, кіраўнік фабрыкі
Гады творчасьці	1904—1924
Напрамак	мадэрнізм, літаратура абсурду, экзыстэнцыялізм
Жанр	прытча, раман, малая проза
Дэбют	першыя празаічныя накіды ў мюнхэнскім часопісе «Гіпэрыён», 1909
Значныя творы	Працэс Замак Пераўтварэньне
Творы ў Вікікрыніцах
Творы на сайце Knihi.com

Франца Кафка (па-нямецку: Franz Kafka; 3 ліпеня 1883, Прага — 3 чэрвеня 1924, Кірлінг, Вена) — адзін з асноўных нямецкамоўных пісьменьнікаў XX ст., большая частка працаў якога была апублікаваная пасьмяротна. Ягоныя творы, прасякнутыя абсурдам, страхам перад вонкавым сьветам і вышэйшым аўтарытэтам здольныя выклікаць у чытача адпаведныя трывожныя эмоцыі, — зьява ўнікальная ў сусьветнай літаратуры.

Жыцьцё

Фрац Кафка нарадзіўся ў габрэйскай сям’і, якая жыла ў праскім раёне Юзэфаў (былое гета гораду Прагі — тады ў складзе Аўстра-Вугорскай Імпэрыі). Франц быў першым дзіцём у сям’і Германа й Юліі Кафкаў (у дзявоцтве Леві). Сям’я Кафкі належала да сярэдняй клясы: бацька, сам будучы чацьвертым дзіцём у беднай правінцыйнай сям’і, пасьля прыезду ў Прагу адкрыў галянтэрыйную краму, маці была родам з забясьпечанай сям’і півавараў з Подэбрадаў. Сына, народжанага меней чым год пасьля шлюбу, назвалі Францам у гонар Імпэратара Франца Іосіфа. Франц Кафка меў двух братоў, Георга і Хайнрыха — яны памерлі ў год пасьля нараджэньня, а таксама тры сястры: Элі, Валі і Отлу (загінулі падчас ІІ сусьветнай вайны).

Прозьвішча «Кафка» па-чэску (kavka) азначае літаральна птушку каўку (галку). Выява гэтай птушкі была эмблемай фірмы Германа Кафкі.

З 1889 да 1893 Франц наведваў нямецкую (Deutsche Knabenschule), а не чэскую, пачатковую школу, што адлюстроўвала жаданьне яго бацькі пасунуцца вышэй па сацыяльнай лесьвіцы. Хаця большасьць насельніцтва Прагі ў тыя часы размаўляла па-чэску, мовай эліты была нямецкая. Франц свабодна валодаў чэскай, а таксама няблага ведаў францускую (адным зь яго ўлюбёных пісьменьнікаў был Флобэр). Будучы габрэям, ён аднак амаль не ведаў ідыш і стаў цікавіцца традыцыйнай культурай свайго народу толькі ў дваццаць гадоў, а іўрыт пачаў вывучаць толькі ў канцы жыцьця.

У 1901 Кафка скончыў гуманітарную гімназію на староўцы (Altstädter Gymnasium). У жніўні таго ж году распачаў навучаньне ў Карлавым унівэрсытэце Прагі. Прысьвяціўшы два тыдні хіміі, ён аднак перавёўся на факультэт права. У 1906 атрымаў ступень доктара права і распачаў стажыроўку ў судзе.

Менавіта падчас навучаньня ва ўнівэрсытэце Кафка пазнаёміўся са сваім лепшым сябрам, вядомым тады праскім пісьменьнікам жыдоўскага паходжаньня, Максам Бродам. Дзякуючы Броду большасьць твораў Кафкі і пабачыла сьвет.

З 1908 да 1922 Кафка працаваў у страхавой фірме ў Празе і меў шмат службовых падарожжаў па Чэхіі. У час, калі ён сышоў з працы, ён займаў добрааплачваемае становішча старэйшага інспэктара.

Магіла Франца Кафкі ў Празе

Да 35 гадоў Кафка жаў разам з бацькамі. Ён меў складаныя адносіны са сваім дэспатычным айцом і да канца жыцьця застаўся кавалерам. У пэрыяд паміж 1912 і 1917 ён заляцаўся да бэрлінскай сакратаркі Фэліцыі Баўэр, двойчы быў зь ёй заручаны і двойчы зрываў шлюб. Істотнай жанчынай у жыцьці Кафкі была Мілена Есэнская — чэская журналістка, пісьменьніца й перакладчыца ягоных твораў. Апошняй жанчынай Кафкі была Дора Дымант, жыдоўка з артадаксальнай сям’і з Пабяніцаў, якая зацікавіла яго вывучэньем Талмуда.

У 1922 праз прагрэсуючыя сухоты Кафка быў вымушаны сысьці з працы. У 1923 ён перабраўся ў Бэрлін, каб жыць разам з Дорай Дымант. У той час ён імкнуўся займацца толькі творчасьцю. Праз год Франц Кафка памёр у санаторыі Керлінг ля Вены, верагодна ад зьнясіленьня — болі ў горле не дазвалялі яму прымаць ежу, а унутраная тэрапія была ў той час няразьвітая. Яму было 40 год.

Творчасьць

Першы зборнік апавяданьняў і фрагмэнтаў прозы Кафкі быў выдадзены ў 1913 пад назвай Сузіраньне (Betrachtung). У той жа час паўстала першая глава няскочанага раману Амэрыка. Агулам, падчас жыцьця Кафка апублікаваў толькі чатыры зборнікі: вышэйзгаданае Сузіраньне, Вясковы доктар, Кары і Мастак голаду. Галоўныя яго творы – Амэрыка, Працэс і Замак – выйшлі з друку ўжо пасьля яго сьмерці і насуперак апошняму жаданьню (Кафка прасіў Макса Брода зьнішчыць рукапісы). Таксама пасьля сьмерці былі выдадзеныя дзёньнікі і ліставаньні Кафкі з Бродам, Фэліцыяй Баўэр і некаторымі іншымі асобамі. Броду ўдалося папулярызаваць творчасьць Кафкі на хвалі захапленьня экзыстэнцыялізмам у 40-ых і 50-ых гадах ХХ ст.

У сваіх аповесьцях Кафка стварыў мадэль сытуацыі, якую называюць кафкаўскай (у нямецкай мове існуе нават адмысловы прыметнік kafkaesk). Істотай кафкаўскай сытуацыі ёсьць канфлікт паняволенай самотнай адзінкі з вышэйшай інстанцыяй, ананімнай і недасяжнай.

Выбраныя творы

Помнік Францу Кафку ў Празе

Апавяданьні і фрагмэнты

• 1913 — Прысуд (Das Urteil)
• 1914 — У калёніі для зьняволеных (In der Strafkolonie)
• 1914 — Перад законам (Vor dem Gesetz)
• 1915 — Ператварэньне (Die Verwandlung)
• 1917 — Рапарт для акадэміі (Ein Bericht für eine Akademie)
• 1922 — Досьледы сабакі (Forschungen eines Hundes)

Раманы

• 1925 — Працэс (Der Prozess); няскончаны раман, паўставаў 1914-1915, выдадзены пасьля сьмерці
• 1926 — Замак (Das Schloß); няскончаны раман, пачаў паўставаць у 1922, выдадзены пасьля сьмерці
• 1927 — Амэрыка (Der Verschollene); няскончаны раман, пачаў паўставаць у 1912, выдадзены пасьля сьмерці

Беларускія пераклады

• Прысуд: Апавяданні і мініяцюры / Франц Кафка. Пераклад зь нямецкай Л.Баршчэўскага, прадмова П.Васючэнкі. - Мн.: Маст. літ., 1996. - 246 с. – (Бібліятэка замежнай прозы).
• Апавяданні // Крыніца, 1995, №6 (11).
• Не спадзявайся! (Апавяданні) // Arche, 2011, №9.

Вядомым перакладчыкам твораў Франца Кафкі на беларускую мову зьяўляецца Лявон Баршчэўскі. Некалькі кароткіх твораў даступныя на сайце «Беларуская Палічка».

Вонкавыя спасылкі

 Франц Кафка — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• The Kafka Project
• Творы Франца Кафкі ў перакладзе Лявона Баршчэўскага