Цукар

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

Цу́кар — крышталічны харчовы прадукт салодкага смаку. Мае ў сабе цукрозы 99,75 – 99,9%, Мінэральных элемэнтаў 0,03%. Энэргэтычная каштоўнасьць 100 г каля 400 ккал. Атрымліваюць з цукраносных культур, у Беларусі пераважна з цукровых буракоў (маюць 17 – 20% цукрозы).

[рэдагаваць] Выраб

Вырабляюць цукар-пясок, цукар-рафінад (прасаваны, літы, рафінаваны пясок), цукровую пудру. Выкарыстоўваюць як самастойны харчовы прадукт, сыравіну ў кандытарскай, хлебапякарнай, кансэрвавай, вінаробнай і іншых вытворчасьцях. На цукровых заводах цукровыя буракі мыюць, рэжуць на дробную стружку, зь якой гарачай вадой выдаляюць цукрозу. Атрыманы дыфузны сок апрацоўваюць нягашанай вапнай (дэфекацыя) і вуглякіслым газам (сатурацыя), фільтруюць, абясколерваюць сярністым газам (сульфітацыя), выпарваюць. Утвораны утфель (цукровы сіроп, сумесь крышталікаў цукрозы і міжкрыштальнага сіропу) цэнтрыфугуюць, прамываюць, высушваюць і атрымліваюць цукар-пясок, з якога шляхам ачышчэння (рафінацыі) вырабляюць цукар-рафінад.

[рэдагаваць] Гісторыя

Цукровы трысьнёг паходзіць з Бэнгаліі, адкуль праз Іран трапіў на Блізкі Ўсход. Каля 10 стагодзьдзя яго пачалі вырошчваць у Эгіпце, Бізантыйскай імпэрыі. Заходняя Эўропа пазнаёмілася з цукрам пад час крыжовых паходаў 11 – 12 стагодзьдзяў, але доўгі час яго асноўным вытворцам заставалася Асманская імпэрыя. Эўрапейцы пачалі інтэнсіўна вырошчваць цукар у амэрыканскіх калёніях з сярэдзіны 16 стагодзьдзя, але яшчэ вельмі доўга ён заставаўся прадметам раскошы, пра што сьведчыць польская прымаўка: “Кароль – вялікі пан, а цукру лыжкамі ня есьць”. Ст. Панятоўскаму, які праязджаў праз Кобрын у 1784 годзе, мясцовы яўрэйскі кагал паднёс у падарунак вялікую “галаву” цукру. Кошт 1 кг цукру ў Магілёве у 1697 годзе складаў каля 120 асмакаў, або эквівалент 8 – 10 дзённага заробку некваліфікаванага працаўніка, або 4 – 5 дзённага кваліфікаванага.

У Беларусі 17 – 18 стагодзьдзяў найбольш пашыранымі гатункамі былі «мелaса» — дрэнна ачышчаны карычневы цукар, лепшай ачысткі дробны «канар» з Канарскіх астравоў (самы дарагі) і «кандысброт» з Асманскай імпэрыі (ад г. Канды на в. Крыт) – грубакрышталізаваны, г.зв. «лядовы» (накшталт ледзянцоў). Нават большасьць шляхты ўжывала цукар адносна рэдка, трактуючы яго як аптэкарскі тавар (гл. Аптэчка прыемная). Значная частка цукру ішла на выраб канфітураў. Пад час магнацкіх баляваньняў цукар выкарыстоўваўся ў дэкаратыўных дэсэртах (Драганты).

Вытворчасьць цукру з буракоў распрацаваная прускімі хімікамі А.Марграфам і Фр.Ахардам у 2-й палове 18 стагодзьдзя. У 1801 годзе пабудаваная першая дасьледна-прамысловая цукраварня ў Прусіі, праз год – у Расейскай Імпэрыі, і затым імкліва па ўсёй Эўропе, якая пад час напалеонаўскіх войн зазнала дэфіцыт трысьняговага цукру. Першая цукраварня ў Беларусі пушчана ў 1830 годзе ў Моладаве (Іванаўскі раён).

Да пачатку 1860-х гадоў у Беларусі, галоўным чынам на поўдні, дзейнічала 33 цукраварні, найбуйнейшая ў Парэччы (Пінскі раён) і ў Беліцы пад Гомлем. У другой палове 19 стагодзьдзя яны не вытрымалі канкурэнцыі з танным украінскім цукрам, і да Першай сусьветнай вайны ніводнай зь іх не засталося, аднак сам цукар зрабіўся артыкулам першай патрэбы шырокіх пластоў насельніцтва, найперш у гарадах. Новая цукровая прамысловасьць у Беларусі створаная толькі пасьля Другой сусьветнай вайны. У сучаснай Беларусі дзейнічаюць 4 цукровыя заводы — ў Гарадзеі, Жабінцы, Скідалі і Слуцку.

Артыкул створаны з дапамогай матэрыялаў з: Алесь Белы, праект «Наша Ежа»

[рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі

 Цукар — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў