Цэрэра (карлікавая плянэта)
Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.
|
|
Гэты артыкул патрабуе ўдакладненьня артаграфіі. |
|---|
|
||||||||||||||||||||||||
Цэрэ́ра (1 Ceres) — карлікавая плянэта астэроіднага тыпу. Цэрэра была адкрытая ўвечар 1 студзеня 1801 года італьянскім астраномам Джузэпэ Пьяцы. Гэта самае масіўнае нябеснае цела пояса астэроідаў і па памерах пераўзыходзіць шматлікія буйныя спадарожнікі плянэт-гігантаў. Доўгі час Цэрэра разглядалася як паўнавартасная плянэта Сонечнай сыстэмы, пасьля яна была класіфікаваная як астэроід, а па выніках удакладненьня паняцця плянэта Міжнародным астранамічным зьвязам 24 жніўня 2006 года на XXVI Генеральнай Асамблеі МАЗ была аднесеная да карлікавых плянэт.
Зьмест |
[рэдагаваць] Арбіта
Арбіта Цэрэры ляжыць паміж арбітамі Марса і Юпітэра і вельмі «плянэтавобразная»: слабаэліптычна (эксцэнтрысытэт 0,08) і мае ўмераны (10°) нахіл да плоскасьці экліптыкі. Вялікая паўвось арбіты складае 2,76 а. а., адлегласьці ў пэрыгеліі і афеліі — 2,54, 2,98 а. а. адпаведна. Пэрыяд звароту вакол Сонцы — 4,6 гады.
[рэдагаваць] Фізычныя характарыстыкі
Цэрэра мае форму сфероіда памерамі 975×909 км. Яе маса роўная 9,5×1020 кг, што складае амаль трэць ўсёй масы пояса астэроідаў, але ў той жа час больш за ў 6000 раз саступае масе Зямлі. Значная маса Цэрэры прывяла да таго, што пад дзеяньнем уласнай гравітацыі гэтае нябеснае цела, як і шматлікія іншыя плянэтоіды, набыла форму, блізкую да сферычнай.
Аднак, на гэтым яе эвалюцыя не скончылася і, у адрозненьне ад большасьці астэроідаў, на Цэрэры пачалася дыферэнцыяцыя ўнутранай структуры — цяжэйшыя пароды апускаліся да цэнтра, лягчэйшыя паднімаліся да паверхні. Такім чынам сфармавалася каменнае ядро і мантыя з вадзянога лёду. Судзячы па нізкай шчыльнасьці Цэрэры, яна ўтрымоўвае значную колькасьць лёду, да 20—30 % па масе, што эквівалентна ледзяной мантыі таўшчынёй 60—100 км. На пачатковым этапе існаваньня ядро Цэрэры магло разагравацца за кошт радыёактыўнага распаду і, магчыма, нейкая частка ледзяной мантыі знаходзілася ў вадкім стане. Па ўсёй бачнасьці, значная частка паверхні і цяпер пакрытая лёдам або нейкай разнавіднасьцю ледзянога рэгаліту. Па аналогіі з ледзянымі спадарожнікамі Юпітэра і Сатурна можна выказаць здагадку, што пад дзеяньнем УФ выпраменьваньні Cолнца частка вады дысацыіруе і ўтварае звышразрэджаную «атмасферу» Цэрэры. Таксама застаецца адкрытым пытаньне аб наяўнасьці на Цэрэре цяпер або ў мінулым крыавулканізма.
Аб вонкавым абліччы Цэрэры вядома не так ужо і шмат. На зямным небасхіле яна паўстае слабой зорачкай усяго толькі 7-й велічыні. Бачны дыск Цэрэры вельмі малы, таму першыя падрабязнасьці атрымалася разглядзець толькі ў канцы XX стагодзьдзя з дапамогай тэлескопа «Хабл». На паверхні Цэрэры адрозныя некалькі сьветлых і цёмных структур, меркавана кратэраў. Па сачэньні за імі атрымалася вылічыць сапраўдны перыяд кручэньня Цэрэры (9,07 гадзіны) і нахіл восі кручэньня да плоскасьці арбіты (меней 4°). Самая яркая структура (гл. выяву справа) у гонар першаадкрывальніка Цэрэры атрымала назву «Пьяці». Магчыма, гэта кратэр, які агаліў ледзяную мантыю або нават крыавулкан. Назіраньні ў ІЧ дыяпазоне паказалі, што сярэдняя тэмпература паверхні складае 167 К, у пэрыгеліі яна можа дасягаць 240 К (−33 °C). Радыётэлескопам у Арэсіба некалькі разоў праводзілася радыёлакацыя Цэреры. Па характары адлюстраваньня радыёхваль было ўсталявана, што паверхня Цэрэры даволі гладкая, мабыць, за кошт высокай эластычнасьці ледзяной мантыі. Спадарожнікаў у Цэрэры не выяўлена. Прынамсі пакуль, назіраньні «Хабла» выняткоўваюць існаваньне сатэлітаў памерамі больш 10—20 км.
[рэдагаваць] Наступныя даследаваньні
У цяперашні час адзіным спосабам вывучэньня Цэрэры застаюцца тэлескапічныя назіраньні. Рэгулярна праводзяцца кампаніі па назіраньні пакрыцьцяў зорак Цэрэрай, па абурэньнях у руху суседніх астэроідаў і Марса удакладняецца яе маса. Якасна новым этапам у вывучэньні Цэрэры павінна стаць місія апарата «Dawn» (англ. Dawn Mission), запуск якога запланаваны на 26 верасьня 2007 году.[1] У 2010 годзе «Dawn» павінен выйсьці на арбіту вакол Вэсты, а праз 4 гады — дасягнуць Цэрэры.
[рэдагаваць] Глядзіце таксама
[рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі
Цэрэра (карлікавая плянэта) — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў
- Арбіта Цэрэры ў сонечнай сыстэме (JPL Small-Body Database Browser). (на ангельскай мове)
- Арбіта Цереры ў сонечнай сістэме (Near-Earth Object Program). (на ангельскай мове)
|
|
Гэта — накід артыкула. |
|---|
| п • а • р Сонечная сыстэма | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
 |
||||||
| Сонца • Геліясфэра Геліяабалонка Геліяпаўза Hydrogen wall |
Плянэты ☾ = спадарожнік(-і) ∅ = кольца (-ы) |
Мэркурый | Вэнэра | Зямля ☾ | Марс ☾ | |
| Юпітэр ☾ ∅ | Сатурн ☾ ∅ | Уран ☾ ∅ | Нэптун ☾ ∅ | |||
| Карлікавыя плянэты | Цэрэра | Плютон ☾ | Эрыс ☾ | |||
| Малыя целы Сонечнай сыстэмы |
Астэроіды (малыя плянэты) |
Групы й сямействы: Вулканоіды • Калязямныя астэроіды • Галоўны пояс астэроідаў Траянскія астэроіды • Кентаўры • Нэптунскія траянцы • Спадарожнікі астэроідаў • Мэтэароіды |
||||
| Глядзіце таксама сьпіс астэроідаў, а таксама значэньні імёнаў астэроідаў. | ||||||
| Транс- нэптунавыя аб'екты |
Пояс Койпэра — Плютына: Аркус • Іксіён — Кьюбівана: 2002 UX25 • Варуна • 1992 QB1 • 2002 TX300 • 2003 EL61 • Квавар • 2005 FY9 • 2002 AW197 |
|||||
| Расьсеяная кружэлка: 2002 TC302 • 2004 XR190 • Сэдна | ||||||
| Камэты | Сьпісы пэрыядычных і непэрыядычных камэт • Дамоклоіды • Воблака Аорта | |||||
| Глядзіце таксама астранамічныя аб'екты, сьпіс аб'ектаў сонечнай сыстэмы і Партал:Астраномія | ||||||
