Чэраваногія

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Чэраваногія
Apogastropoda various 3.jpg
Клясыфікацыя
Надцарства Эўкарыёты
Царства Жывёлы
Падцарства Эўмэтазоі
Разьдзел Білятэральныя
Падразьдзел Першаснаротыя
Надтып Сьпіралевыя
Тып Малюскі
Кляса Чэраваногія
Бінамінальная намэнклятура
Gastropoda

Чэраваногія, гастраподы (па-старажытнагрэцку: γαστήρ — чэрава, стар.-грэц. πούς — нага), сьлімакі — вялікая таксанамічная кляса ў складзе тыпу малюскаў. Гэта другая па колькасьць відаў кляса жывёлаў пасьля вусякоў. Вядомыя 611 сямействаў сьлімакоў, 202 зь якіх ужо вымерлі і знойдзеныя толькі ў скамянелым выглядзе[1].

Арэал значна вар’юецца ў розных прадстаўнікоў клясы. Месцамі пражываньня могуць быць сады, лясныя масівы, пустыні, горы; маленькія канавы ці рэкі і азёры; эстуарыі, марскія ўзьбярэжжы, скалістыя і пясковыя міжпрыліўныя зоны, абісальныя акіянскія глыбіні, у тым ліку гідратэрмальныя крыніцы, і некаторыя іншыя экалягічныя нішы, улучна з паразытычнымі.

Месцапражываньне[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Найбольш распаўсюджаныя і пазнавальныя сьлімакі жывуць на зямлі, некаторыя ў прэснай вадзе, але больш за дзьве траціны ўсіх відаў пражываюць у марскім асяродку.

У арэалах, дзе недастаткова карбанату кальцыю для пабудовы моцнае ракавіны, напрыклад, на некаторых кіслых глебах, пражываюць віды сьлімакоў, здольныя пабудаваць ракавіну зь бялку канхіяліну.

Анатомія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Анатомія звычайнага наземнага сьлімака зь лёгкімі
Анатомія воднага сьлімака са шчэлепамі,
Сьветла-жоўты — цела
Карычневы — ракавіна і шчэлепная крышка
Зялёны — стрававальная сыстэма
Сьветла-пурпурны — шчэлепы
Жоўты — асфрадыюм
Чырвоны — сэрца
Ружовы —
Цёмна-фіялетавы —
1. нага
2. галаўны гангаль
3. пнэўмастом
4. верхняя спайка
5. асфрадыюм
6. шчэлепы
7. плэўральны гангаль
8. сардэчны атрыюм
9. нутраны гангаль
10. камора сэрца
11. нага
12. Шчэлепная крышка
13. мозг
14. рот
15. мацун (хэмансэнсарны, 2 ці 4)
16. вока
17. чэлес (выкручаны навыварат, звычайна ўнутры)
18. страўнікавае нервавае кальцо
19. нажны гангаль
20. ніжняя спайка
21. семяпровад
22. мантыйная паланіна / рэсьпіратарная паланіна
23. прысьценкавы гангаль
24. анус
25. гэпатапанкрэас
26. ганада
27. кутніца
28. нэфрыдый

Ракавіна[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Ракавіна Zonitoides nitidus, маленькага наземнага сьлімака, закручваецца ў правы бок, як у мноства (але не ва ўсіх) ракавінаў чэраваногіх
Верхні малюнак: тылавы выгляд ракавіны, бачная вярхушка
Цэнтральны малюнак: выгляд збоку, бачныя завіткі і адтуліна
Ніжні малюнак: асноўны выгляд

Большасьць чэраваногіх маюць цэльную ракавіну, сьпіральна скручаную, якая звычайна адчыняецца з правага боку (як бачна на выяве). Некаторыя віды маюць шчэлепную крышку, якая выконвае ролю люку. Звычайна складецца з рогападобнага матэрыялу, але ў некаторых малюскаў ракавіна вапнавая. Сустракаюцца наземныя сьлімакі без або з рэдукаванымі ракавінамі і абцякальным целам.

Стрававальная сыстэма[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дыхальная сыстэма[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крывяносная сыстэма[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сьлімакі маюць адкрытую крывяносную сыстэму з гэмалімфай у якасьці транспартавальнае вадкасьці. У гэмалімфе прысутнічае рэсьпіратарны пігмэнт гэмацыянін.

Выдзяляльныя сыстэма[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Нэрвовая сыстэма[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Рэпрадукцыйная сыстэма[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Клясыфікацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паводле старое клясыфікацыі вылучаліся чатыры падклясы[2]:

Паводле новае сыстэматыкі (Bouchet & Rocroi, 2005) з улікам будовы ДНК падклясы і атрады былі скасаваныя і замененыя на клады:

  • Клад Patellogastropoda
  • Клад Vetigastropoda
  • Клад Cocculiniformia
  • Клад Neritimorpha (= Neritopsina)
  • Клад Cyrtoneritimorpha
  • Клад Cycloneritimorpha
  • Клад Caenogastropoda
    • Architaenioglossa
  • Клад Sorbeoconcha
  • Клад Hypsogastropoda
    • Клад Littorinimorpha
    • Клад Neogastropoda
    • Клад Ptenoglossa
  • Клад Heterobranchia
    • Allogastropoda
    • Opisthobranchia
  • Pulmonata
    • Basommatophora
    • Eupulmonata

Крыніцы і заўвагі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Bouchet P. & Rocroi J.-P. (Ed.); Frýda J., Hausdorf B., Ponder W., Valdes A. & Warén A. 2005. Classification and nomenclator of gastropod families. Malacologia: International Journal of Malacology, 47(1-2). ConchBooks: Hackenheim, Germany. ISBN 3-925919-72-4. 397 pp.
  2. ^ Paul Jeffery. Suprageneric classification of class Gastropoda. The Natural History Museum, London, 2001.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Abbott, R. T. (1989): Compendium of Landshells. A color guide to more than 2,000 of the World’s Terrestrial Shells. 240 S., American Malacologists. Melbourne, Fl, Burlington, Ma. ISBN 0-915826-23-2
  • Abbott, R. T. & Dance, S. P. (1998): Compendium of Seashells. A full-color guide to more than 4,200 of the world’s marine shells. 413 S., Odyssey Publishing. El Cajon, Calif. ISBN 0-9661720-0-0
  • Parkinson, B., Hemmen, J. & Groh, K. (1987): Tropical Landshells of the World. 279 S., Verlag Christa Hemmen. Wiesbaden. ISBN 3-925919-00-7
  • Ponder, W. F. & Lindberg, D. R. (1997): Towards a phylogeny of gastropod molluscs: an analysis using morphological characters. Zoological Journal of the Linnean Society, 119 83-265.
  • Robin, A. (2008): Encyclopedia of Marine Gastropods. 480 S., Verlag ConchBooks. Hackenheim. ISBN 978-3-939767-09-1

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Чэраваногіясховішча мультымэдыйных матэрыялаў