Эліза Ажэшка

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Эліза Ажэшка
польск. Eliza Orzeszkowa
Eliza Orzeszkowa.PNG
Герб «Корвін»
Герб «Корвін»
Асабістыя зьвесткі
Імя пры нараджэньні Эліза Паўлоўская
Псэўданімы E. O., Bąk (z Wa-Lit-No), Li…ka, Gabriela Litwinka
Нарадзілася 6 чэрвеня 1841
Мількаўшчына, Расейская імпэрыя
Памерла 18 траўня 1910 (68 гадоў)
Горадня, Расейская імпэрыя
Род Паўлоўскія
Бацькі Бэнэдыкт Паўлоўскі
Францішка з Каменскіх
Рэлігія рыма-каталічка
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці празаік
Гады творчасьці 18661910
Напрамак рэалізм, пазытывізм
Жанр апавяданьне, аповесьць, раман
Wikisource-logo.svg Творы ў Вікікрыніцах
Творы на сайце Knihi.com

Эліза Ажэшка (па-польску: Eliza Orzeszkowa; 6 чэрвеня 1841, Мількаўшчына — 18 траўня 1910, Горадня) — беларуская польскамоўная пісьменьніца, грамадзкая дзяячка і пэдагог эпохі пазытывізму. Эліза Ажэшка была вельмі папулярнай тагачаснай пісьменьніцай, яе празаічныя творы інсцэніраваліся, перакладаліся на беларускую мову і напачатку XX стагодзьдзя ставіліся на сцэнах шматлікіх беларускіх гарадоў[1]. Пры жыцьці блізка сябравала з Францішкам Багушэвічам, які прысьвяціў ёй верш «Яснавяльможнай пане Арэшчысе».

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Нарадзілася ў сям’і заможнага памешчыка і адваката Паўлоўскага. Адукацыю атрымала ў Варшаўскім пансіёне (18521857). У 17 гадоў выдадзена за памешчыка Пятро Ажэшку і жыла ў яго маёнтку Людвінава (цяпер Драгічынскі раён). Аказвала дапамогу ўдзельнікам паўстаньня 1863 году. За ўдзел у паўстаньні муж быў сасланы ў Пермскую губэрню, а маёнтак быў канфіскаваны. Шлюб Элізы Ажэшкі зь Пятром Ажэшкам па яе ініцыятыве быў прызнаны ў 1869 несапраўдным. Па асяданьні ў Горадні Ажэшка прадала маёнтак Мількаўшчына (1870) і жыла літаратурнай працай.

У 1894 року выйшла замуж за даўняга прыяцеля Станіслава Нагорскага. 19 лістапада 1896 року падчас гучнага адзначэньня ейных імянінаў яе муж сканаў ад паралюшу сэрца.

Пасьля цяжкай хваробы сэрца памерла й пахаваная ў Горадні.

Літаратурная дзейнасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дэбютавала ў друку апавяданьнем «Малюнак з галодных гадоў» (па-польску: «Obrazek z lat głodowych») у 1866. Карысталася псэўданімамі E. O., Bąk (z Wa-Lit-No), Li…ka, Gabriela Litwinka. Першыя раманы і апавяданьні «Пан Граба» (па-польску: «Pan Graba», 1869), «Марта» (па-польску: «Marta», 1873) і іншыя напісаны на тэмы грамадзкай эмансыпацыі і барацьбы жанчын за грамадзкія правы. Шырокае прызнаньне прынесьлі раман «Мэір Эзофавіч» (па-польску: «Meir Ezofowicz»), апавяданьні зборніка «З розных сфэр» (т. 1—3, 18791882), апавяданьні з жыцьця беларускіх сялянаў «Нізіны» (па-польску: «Niziny», 1883), «Дзюрдзі» (па-польску: «Dziurdziowie», 1885), «Хам» (1888).

Навуковая дзейнасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Помнік на магіле Элізы Ажэшкі і ейнага мужа Станіслава Нагорскага

Шмат падарожнічала па Беларусі, сабрала 228 назоваў расьлінаў. Усім беларускім назвам за дапамогай знаёмага батаніка яна дала лацінскія адпаведнікі. Шмат назваў расьлінаў, пададзеных Ажэшкай, не фіксуюць іншыя беларускія слоўнікі[2].

Ушанаваньне памяці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У доме ў Горадні, дзе апошнія гады жыцьця жыла пісьменьніца створаны дом-музэй. Імем Ажэшкі названая адна з цэнтральных вуліц Горадні, на якой усталяваны помнік.

Крыніцы і заўвагі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе. — Мінск: «Беларуская навука», 2007. С. 348.
  2. ^ Паўстанка, эмансіпантка, навуковец. «Будзьма разам!» (18 траўня 2010). Праверана 18 траўня 2010 г.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Эліза Ажэшкасховішча мультымэдыйных матэрыялаў