Эмілія Плятэр

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Эмілія Плятэр
Emilia Plater 2.PNG
POL CoA Plater Hrabia I.png
Герб «Плятэр»
Асабістыя зьвесткі
Нарадзілася: 13 лістапада 1806
Вільня, Расейская імпэрыя
Памерла: 23 сьнежня 1831
Юстыянава
Род: Плятэры
Бацькі: Францішак Ксаверы Плятэр
Ганна фон дэр Могль

Эмі́лія Пля́тэр (13 лістапада 1806 — 23 сьнежня 1831) — графіня, зьбіральніца беларускага фальклёру, удзельніца паўстаньня 1831 году ў Польшчы, на Беларусі і Летуве.

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Нарадзілася ў Вільні. Прадстаўніца графскага роду Плятэраў, якія ў ХV ст. перабраліся ў Вялікае Княства Літоўскае з Вэстфаліі. Дзяцінства Э. Плятэр праходзіла ў маёнтку Ліксна(ru) непадалёк ад Краслаўкі, дзе яна атрымала добрую хатнюю адукацыю.

Жывучы на Віцебшчыне ў сваякоў, зьбірала і апрацоўвала беларускія народныя песьні. Віртуозна валодала жанрам галашэньняў, выконвала на фартэпіяна народныя мэлёдыі, захаплялася беларускай харэаграфіяй, сама танцавала народныя танцы. Спрабавала пісаць беларускія вершы, у тым ліку стылізаваныя пад народныя галашэньні. Як сьведчылі сучасьнікі, Э. Плятэр ўсёй душой імкнулася да беларускага ладу, ведала бядоты і нястачы народу, спачувала яму.


« Яна, бадай, не памылюся, першая з запалам, уласцівым чуламу і шляхетнаму сэрцу, — піша Маркс, — аддалася душой беларускаму люду, добра бачыла яго бяду і спачувала яму, намагаючыся як толькі было можна, аблегчыць долю. Яна збірала і спявала беларускія народныя песні, штодня плаціла тым, хто ёй напяваў іх. Слухаючы гэтыя песні, сама спрабавала складаць нешта ім падобнае. На фартэпіяна яна ўмела вельмі выразна перадаць і зухаватасць, і тугу народных матываў, і нават тэмбр сапрана-жалейкі і баса-дудкі. »

Максімільян Маркс

У 1829 разам з маці выправілася ў падарожжа ў Варшаву і Кракаў.

У часе вызвольнага паўстаньня 29 сакавіка 1831 разам са сваяком Ц. Плятэрам арганізавала ў мястэчку Дусяты партызанскі атрад з 280 стралкоў, 60 коньнікаў ды некалькіх соцень касінераў і павяла яго на Дзьвінск. Сярод паўстанцаў было нямала дзяўчат.

30 сакавіка паўстанцы разьбілі расейскі аддзел каля паштовай станцыі Даўгелі, 2 красавіка адбыўся бой з ахоўнай часткай генэрала Шырмана, потым — бой пад Уцянай і 4 красавіка захоп мястэчка Езяросы.

Па разгроме казакамі паўстаньня Эмілія Плятэр на чале невялікай групы далучылася да аддзела Караля Залускага(pl). 17 траўня аддзел Э. Плятэр заняў Вількамір і ў чэрвені ўліўся ў рэгулярнае польскае войска Д. Хлапоўскага(pl). За сьмеласьць і рашучасьць у баявых дзеях камандаваньне паўстанцкімі сіламі прызначыла Э. Плятэр ганаровым камандзірам роты ў пяхотным палку і прысвоіла ёй званьне капітана. У ліку іншых паўстанцкіх груповак атрад браў удзел у бойках супраць царскіх войск (пад Радзівілішкамі, Вільняй, Шаўлямі і ў іншых месцах).

Пры адыходзе паўстанцаў у Прусію захварэла і памерла. Пахавана ў Капцёве.

Памяць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Магіла Эміліі Плятэр у Капцёве

Слава пра Эмілію Плятэр разышлася па краінах Заходняй Эўропы, у Францыі яе параўноўвалі з Жаннай д’Арк. Пра вядомую паўстанку пісалі польскія, францускія, нямецкія, англельскія, італьянскія і інш. паэты. У 1832 Адам Міцкевіч, які ведаў Эмілію, прысьвяціў ёй верш «Сьмерць палкоўніка»:

Ды чаму твар дзявочы ў байца? Два грудкі…
Хто ж мог знаць што баёў завадатар
Быў… дзяўчынай! Была — сьлёз не трэба, жанкі —
То ліцьвінка Эмілія Плятэр!

У Другую Сусьветную вайну імя Эміліі Плятэр насіў жаночы батальён у дывізіі Войска Польскага. У Варшаве ў гонар паўстанкі сваю назву атрымала адна з цэнтральных плошчаў.

Беларускі паэт У. Пецюкевіч да ўгодкаў народзінаў знакамітай паўстанкі напісаў верш «Эмілія Плятэр» (2006). У 2008 беларускі паэт В. Шніп напісаў «Баладу Эміліі Плятэр».

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Эмілія Плятэрсховішча мультымэдыйных матэрыялаў

Гэты тэкст напісаны пры дапамозе матэрыялаў старонкі Гісторыя Беларусі. Асобы.