Эрнэст Гэмінгўэй

Эрнэст Мілер Гэмінгўэй
Ernest Miller Hemingway
Пісьменьнік на борце ўласнай яхты. Прыблізна 1950 год.
Асабістыя зьвесткі
Імя пры нараджэньні:	Эрнэст Мілер Гэмінгўэй
Нарадзіўся:	21 ліпеня 1899
Памёр:	2 ліпеня 1961
Грамадзянства:	ЗША
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці:	пісьменьнік, публіцыст
Гады творчасьці:	1917—1961
Напрамак:	мадэрнізм
Дэбют:	Стары і мора
Прэміі:	Пулітцэраўская прэмія (1953), Нобэлеўская прэмія па літаратуры (1954)

Эрнэст Мілер Гэмінгўэй (па-ангельску: Ernest Miller Hemingway) (21 ліпеня 1899 – 2 ліпеня 1961) — амэрыканскі пісьменьнік. Ляўрэат Нобэлеўскай прэміі ў галіне літаратуры (1954).

Шырокае прызнаньне Гэмінґўэй атрымаў дзякуючы сваім раманам і шматлікім апавяданьням - з аднаго боку, і свайго жыцьця, поўнай прыгодаў і нечаканасьцяў, - з другога. Ягоны стыль, кароткі й насычаны, значна паўплываў на літаратуру XX стагодзьдзя. Эрнэст Гэмінґўэй нарадзіўся 21 ліпеня 1899 у прывілегіяваным прыгарадзе Чыкага - мястэчку Оўк-Парк, штат Ілінойс, ЗША. Ягоны бацька Клярэнс Эдмант Гэмінґўэй быў лекарам, а маці Грэйс Хол прысвяціла жыцьцё выхаваньню дзяцей.

Бацька з раньняга дзяцінства спрабаваў прышчапіць да Эрнэста любоў да прыроды, марачы аб тым, што той пойдзе па ягоных сьлядох ды зоймецца мэдыцынай і прыродазнаўствам. Калі Эрні было 3 гады, Кларэнс Гэмінґўэй падараваў яму першую вуду й ўзяў з сабой на рыбалку. Да 8 гадоў будучы пісьменьнік ужо ведаў на памяць назвы ўсіх дрэваў, кветак, птушак, рыбаў і зьвяроў, якія насялялі Сярэдні Захад. Іншым алюбленым заняткам для Эрнэста стала літаратура. Хлопчык гадзінамі сядзеў за кнігамі, якія мог знайсьці ў хатняй бібліятэцы, асабліва яму падабаліся працы Дарвіна й гістарычная літаратура.

Місіс Гэмінґўэй марыла аб іншай будучыні для свайго сына. Яна прымушала яго сьпяваць у царкоўным хоры й граць на віялянчэлі. Шмат гадоў пасьля, будучы пажылым чалавекам, Эрнэст скажа:

  “ Мая маці цэлы год не пускала мяне ў школу, каб я вучыўся музыцы. Яна думала, што ў мяне ёсьць здольнасьці, але ў мяне не было аніякага таленту.”

Тым ня менш, супраціў гэтаму быў задушаны маці - Гэмінґўэй мусіў быў штодня займацца музыкай.

У сям'і акрамя зімовага дому ў Оўк-Парку быў яшчэ катэдж «Ўіндмір» на возеры Валун. Штолета Гэмінґўэй з бацькамі, братамі й сёстрамі адпраўляўся ў гэтыя ціхія мясьціны. Для хлопчыка паездкі ў «Ўіндмір» азначалі поўную волю. Яго ніхто не прымушаў граць на віялянчэлі, і ён мог займацца сваімі справамі - сядзець на беразе з вудай, блукаць па лесе, гуляць зь дзецьмі з індзейскага пасяленьня. У 1911 годзе, калі Эрнэсту споўнілася 12 гадоў, дзядуля Гэмінґўэй падараваў яму адназарадную стрэльбу 20-га калібра. Гэты падарунак ўмацаваў сяброўства дзеда й унука. Хлопчык любіў слухаць апавяданьні старога й на ўсё жыцьцё захаваў пра яго добрыя ўспаміны, часта пераносячы іх у свае творы ў будучыні.

Паляваньне стала для Эрнэста галоўным запалам. Кларэнс навучыў сына ладзіць са зброяй і высочваць зьвера. Аднаму зь першых сваіх апавяданьняў аб Ніцы Адамс, сваім alter ego, Гэмінґўэй прысьвеціць менавіта паляваньні й постаці бацькі. Яго асобу, жыцьцё й трагічны канец - Кларэнс скончыць жыцьцё самагубствам - будуць заўсёды хваляваць пісьменьніка. Будучы ад прыроды здаровым і моцным хлопцам, Гэмінґўэй актыўна займаўся боксам ды футболам. Эрнэст пазьней казаў:

    “Бокс навучыў мяне ніколі не заставацца ляжаць, заўсёды быць гатовым ізноў атакаваць ... хутка і жорстка, падобна быку.”

У школьныя гады Гэмінґўэй дэбютаваў у якасьці пісьменьніка ў невялікім школьным часопісе «Скрыжаль». Спачатку быў надрукаваны «Суд Маніту» - сачыненьне з паўночнай экзотыкай, крывёю й індзейскім фальклёрам. А ў наступным нумары новае апавяданьне «Уся справа ў колеры скуры» - пра закулісны й брудны камэрцыйны бок боксу. У гэты час Гэмінґўэй ўжо цвёрда для сябе вырашыў, што будзе пісьменьнікам.

Пасьля выпуску са школы ён вырашыў не паступаць ва ўнівэрсытэт, як гэтага патрабавалі бацькі, а пераехаў у Канзас-Сіці, дзе ўладкаваўся працаваць у мясцовую ґазэту «Star». Тут ён адказваў за невялікі раён горада, у які ўваходзілі галоўная лякарня, вакзал і паліцэйскі ўчастак. Малады рэпартэр выязджаў на ўсе здарэньні, знаёміўся з прытонамі, сутыкаўся з прастытуткамі, наёмнымі забойцамі й ашуканцамі, бываў на пажарах і ў вязьніцах. Эрнэст назіраў, запамінаў, стараўся зразумець матывы чалавечых учынкаў, ўлаўліваў манеру гутарак, жэсты й пахі. Усё гэта адкладалася ў яго ў памяці, каб потым стаць сюжэтамі, дэталямі й дыялёґамі яго будучых апавяданьняў. Тут сфармаваўся ягоны літаратурны стыль і звычка быць заўсёды ў цэнтры падзеяў. Рэдактары ґазэты навучылі яго дакладнасьці й яснасьці мовы й імкнуліся спыніць любое шматслоўе і стылістычныя нядбайнасьці.

8 ліпеня 1918 на вайне Гэмінґўэй, ратуючы параненага італьянскага снайпера, патрапіў пад агонь аўстрыйскіх кулямётаў і мінамётаў, але застаўся жывы. У шпіталі з яго вынялі 26 аскепкаў, пры гэтым на целе Эрнэста было больш за дзьвесце ранаў. Неўзабаве яго перавезьлі ў Мілан, дзе прастрэленае калена лекары замянілі алюмініевым пратэзам.

21 студзеня 1919 Эрнэст вярнуўся ў ЗША героем - аб ім пісалі ўсе цэнтральныя ґазэты як аб першым амэрыканцы, параненым на італьянскім фронце. А кароль Італіі ўзнагародзіў яго срэбным медалём "За доблесць" і "Ваенным крыжам”.

Першы сапраўдны пісьменьніцкі посьпех прыйшоў да Эрнэста Гэмінґўэйя ў 1926 годзе пасьля выхаду ў свет "І ўзыходзіць сонца” - пэсымістычнага, але ў той жа час бліскучага рамана пра «страчанае пакаленьне» маладых людзей, якія жылі ўва Францыі і Гішпаніі ў 1920-х гадах.

У 1927 годзе ў Эрнэста Гэмінґўэйя выйшаў зборнік апавяданьняў «Мужчыны без кабетаў", а ў 1933 годзе - «Пераможца не атрымлівае нічога". Яны канчаткова зацьвердзілі Гэмінґўэйя ў вачах чытачоў як унікальнага аўтара кароткіх апавяданьняў. Сярод іх асабліва вядомыя «Забойцы», «Нядоўгае шчасце Фрэнсіса Макомбэра» і «Сьнягі Кіліманджара".

І ўсё ж большасьці Гэмінґўэй памятны раманам «Бывай, зброя!» (1929) - гісторыяй няшчаснага каханьня амэрыканскага добраахвотніка і ангельскай мэдсястры, якая разьвівалася на фоне бітваў Першае сусьветнае вайны. Кніга мела ў Амэрыцы небывалы посьпех - продажам не перашкодзіў нават эканамічны крызыс.

За пэрыяд, які доўжыўся больш за дзесяць год, Гэмінґўэй наведаў Флярыду, Афрыку, пабываў на Другой сусьветнай вайне.

У 1949 годзе пісьменьнік пераехаў на Кубу, дзе аднавіў літаратурную дзейнасць. Там была напісаная аповесьць «Стары і мора» (1952). Кніга сьведчыць аб гераічным і асуджаным супрацьстаяньні сілам прыроды, пра чалавека, які самотны ў сьвеце, дзе яму застаецца разлічваць толькі на ўласную ўпартасьць, сутыкаючыся з адвечнай несправядлівасьцю лёсу.

У 1953 годзе Эрнэст Гэмінґўэй атрымаў Пулітцэраўскую прэмію за аповесьць «Стары і мора». Гэты твор паўплываў гэтаксама на прысуджэньне Гэмінґўэйю Нобэлеўскае прэміі па літаратуры ў 1954 годзе. У 1956 годзе Хемінгуэй пачынае працу над аўтабіяграфічнай кнігай аб Парыжы 1920-х гадоў - «Сьвята, якое заўсёды з табой», якая выйдзе толькі пасьля сьмерці пісьменьніка.

Ён працягваў падарожнічаць і ў 1953 годзе ў Афрыцы трапіў у сур'ёзную авіякатастрофу.

У 1960 годзе Хемінгуэй пакінуў востраў і вярнуўся ў ЗША.

Гэмінґўэй пакутаваў ад шэрагу сур'ёзных фізычных захворваньняў, у тым ліку ад гіпэртаніі і дыябэту, аднак для «лекаваньня» быў зьмешчаны ў псыхіятрычную клініку Маё, дзе псыхіятар ігнараваў гэтыя відавочныя фактары і займаўся толькі «псыхічнымі засмучэньнямі». Ён пагрузіўся ў глыбокую дэпрэсыю і параною з нагоды сачэньня. Яму здавалася што за ім усюды ідуць агенты ФБР, і што паўсюль расстаўленыя жучкі, тэлефоны праслухоўваюцца, пошта прачытваецца, банкаўскі рахунак пастаянна правяраецца. Ён мог прыняць выпадковых людзей за агентаў.

Гэмінґўэйя спрабавалі лячыць па законах псыхіятрыі таго часу. У якасьці лячэньня ўжывалася электрасутаргная тэрапія. Пасля 20 сэансаў Эрнэст Гэмінґўэй страціў памяць і здольнасьць фармуляваць думкі пісьмова: калі спатрэбілася, ён ня змог напісаць нават некалькіх словаў афіцыйнага прывітаньня.

Падчас лячэньня ён тэлефанаваў свайму сябру з тэлефона ў калідоры клінікі, каб паведаміць, што жучкі расстаўленыя і ў клініцы. Спробы лячыць яго аналагічным чынам былі паўтораныя й пазьней. Аднак гэта не давала аніякіх вынікаў. Ён ня мог працаваць, знаходзіўся ў дэпрэсыі й параноі, і ўсё часьцей пагаворваў пра самагубства. Былі й спробы (напрыклад, нечаканы рывок у бок прапелера летака і г. д.), ад якіх атрымоўвалася яго зьберагчы.

2 ліпеня 1961 года ў сваім доме ў Кетчуме, празь некалькі дзён пасьля выпіскі з псыхіятрычнае клінікі Маё, Гэмінґўэй застрэліўся з любімае стрэльбы, не пакінуўшы перадсьмяротнае запіскі.

Некалькі дзесяцігодзьдзяў пасьля у ФБР быў зроблены афіцыйны запыт аб справе пісьменьніка, на што прыйшоў адказ: сачэньне і праслухоўваньне мелі месца, у тым ліку ў той псыхлякарні, бо ўладам падалася падазронай ягоная актыўнасьць на Кубе.

Вонкавыя спасылкі

 Эрнэст Гэмінгўэй — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў