Эўрапейскі Зьвяз

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Эўрапейскі Зьвяз
European Union
Сьцяг Эўрапейскага Зьвязу
(Сьцяг)
Дзяржаўны гімн
«An die Freude (Ода да радасьці)»
Месцазнаходжаньне Эўрапейскага Зьвязу
Плошча
 • агульная
на сёмым месцы ў сьвеце месца ў сьвеце
4 455 789 км² км²
Насельніцтва
 • агульнае
 • шчыльнасьць
3 месца ў сьвеце
497 379 074 (25 краінаў)
на трэцім месцы ў сьвеце/км²
СУП
 • агульны
 • на душу насельніцтва
Сьпіс краінаў паводле СУП
€ 9,61·10¹²
€ 21 125
Валюта Эўра (EURO)
Часавы пас
 • улетку
CET (UTC+1)
CEST (UTCUTC 0 + 2)
Незалежнасьць 1951
Аўтамабільны знак EU
Дамэн верхняга ўзроўню .eu
UE-EU-ISO 3166-1.png

Эўрапе́йскі Зьвяз (Эўразьвя́з) — эканамічнае і палітычнае аб’яднаньне краінаў Эўропы, у якое цяпер уваходзяць 28 дзяржаваў кантынэнту. Зьвяз накіраваны на рэгіянальную інтэграцыю, зьвяз быў юрыдычна замацаваны Маастрыхцкай дамовай у 1992 годзе на прынцыпах Эўрапейскіх супольнасьцяў[1]. Агульнае насельніцтва ЭЗ складае 500 млн чалавек[2], што прыкладна адпявядае 7,3% насельніцтву ўсёй плянэты.

З дапамогай стандартызаванай сыстэмы законаў, якія дзейнічаюць ва ўсіх краінах зьвяза, быў створаны агульны рынак[3], які гарантуе свабодны рух людзей, тавараў, капіталу і паслуг[4], уключаючы адмену пашпартнага кантролю ў межах Шэнгенскай зоны, у якую ўваходзяць як краіны-сябры , гэтак і іншыя эўрапейскія дзяржавы[5]. Эўразьвяз прымае законы (дырэктывы, заканадаўчыя акты і пастановы) у сфэры правасудзьдзя і ўнутраных справаў, а таксама выпрацоўвае агульную палітыку ў галіне гандлю[6], сельскай гаспадаркі, рыбалоўства[7] і рэгіянальнага разьвіцьця[8]. 18 краінаў зьвяза ўвялі ў зварот адзіную валюту, эўра, утварыўшы эўразону.

Зьяўляючыся суб’ектам міжнароднага публічнага права, Эўразьвяз мае паўнамоцтвы на ўдзел у міжнародных адносінах і складаньне міжнародных дамоваў[9]. Сфармаваная агульная зьнешняя палітыка і палітыка бясьпекі, якая прадугледжвае правядзеньне ўзгодненай зьнешняй і абароннай палітыцы. Па ўсім сьвеце заснаваны сталыя дыпляматычныя місіі ЭЗ, дзейнічаюць прадстаўніцтвы ў Арганізацыі Аб’яднаных Нацыяў, СГА, Вялікай васьмёрцы і Групе дваццаці. Дэлегацыі ЭЗ узначальваюцца амбасадарамі ЭЗ.

ЭЗ зьяўляецца міжнародным утварэньнем, якое спалучае прыкметы міжнароднай арганізацыі і дзяржавы[10], аднак фармальна ён не зьяўляецца ні тым, ні іншым. У пэўных галінах рашэньні прымаюцца незалежнымі наднацыянальнымі інстытутамі, а ў іншых — ажыцьцяўляюцца з дапамогай перамоваў паміж дзяржавамі-чальцамі зьвязу. Найбольш важнымі інстытутамі ЭЗ зьяўляюцца Эўрапейская камісія, Рада Эўрапейскага зьвязу, Эўрапейская Рада, Суд Эўрапейскага зьвязу і Эўрапейскі цэнтральны банк. Эўрапейскі парлямэнт абіраецца кожныя пяць гадоў грамадзянамі ЭЗ.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гісторыя пашырэньня

Пасьля Другой сусьветнай вайны рух да эўрапейскай інтэграцыі пачаў разглядацца многімі палітыкамі як уцёкі ад скрайніх формаў нацыяналізму, якія абрынуліся на кантынэнт[11]. У годзе 1948 на Гаагаўскім кангрэсе былі створаныя Эўрапейскі фэдэральны рух і Каледж Эўропы, месца, дзе будучыя лідэры Эўропы маглі жыць і навучацца разам. У 1952 годзе ўступіла ў сілу Парыская дамова, якая была падпісаная яшчэ ў 1951 годзе, паводле якой было створанае Эўрапейскае аб’яднаньне вугалю й сталі, што было абвешчана першым крокам у фэдэралізацыі Эўропы. Галоўнай мэтай стварэньня гэтага аб’яднаньня была ліквідацыя магчымасьці пачатку войнаў паміж дзяржавамі-чальцамі шляхам аб’яднаньня нацыянальнай цяжкай прамысловасьці кожнай з краінаў у адну агульную[12]. Сябрамі й заснавальнікамі супольнасьці сталі Бэльгія, Францыя, ФРН, Італія, Люксэмбург і Нідэрлянды.

У 1957 годзе шэсьць краін заснавальнікаў падпісалі Рымскі дагавор, што прывяло да павелічэньня раней існага супрацоўніцтва ў рамках Эўрапейскага аб’яднаньня вугалю і сталі (ЭАВС). Паводле дамовы была створана Эўрапейская эканамічная супольнасьць (ЭЭС), якая была накіравана на стварэньне мытнага зьвязу. У той жа дзень было падпісана пагадненьне аб стварэньні Эўрапейскай супольнасьць па атамнай энэргіі (Эўратам) для супрацоўніцтва ў разьвіцьці ядзернай энэргетыкі. Абодве дамовы ўступілі ў сілу ў 1958 годзе[13]. У 1992 годзе паводле Маастрыхсцкай дамовы 15 удзельніцаў Эўразьвязу істотна падвысілі палітычны статус свайго аб’яднаньня, пагадзіўшыся праводзіць агульную абаронную, фінансавую й эканамічную палітыку. Базавая структура Эўразьвязу ўключае ў сябе Эўракамісію (своеасаблівая Рада міністраў), эўрапейскі парлямэнт і суд. Асноўныя кіраўнічыя структуры Эўразьвязу знаходзяцца ў Брусэлі.

У 1973 годзе да Зьвязу далучыліся Вялікабрытанія, Данія й Ірляндыя. У 1981 годзе — Грэцыя. Грэнляндыя, якая атрымала пэўны сувэрэнітэт ад Даніі у 1979 годзе, пакінула Эўразьвяз у 1985 годзе па правядзеньні рэфэрэндуму. У 1986 годзе да Зьвязу далучыліся Гішпанія й Партугалія. У 1995 годзе чальцамі ЭЗ сталі Аўстрыя, Фінляндыя, Швэцыя. 1 траўня 2004 году да Эўразьвязу далучыліся яшчэ 10 новых сябраў: Вугоршчына, Кіпр, Латвія, Летува, Мальта, Польшча, Славаччына, Славенія, Чэхія й Эстонія. Па стане на 1 студзеня 2007 году Румынія й Баўгарыя сталі сябрамі ЭЗ. У тым жа годзе, Славенія прыняла эўра[14]. У 2008 годзе на адзіную эўрапейскую валюту перайшлі Кіпр і Мальта, Славаччына — у 2009 годзе, Эстонія — 2011 годзе й Латвія — у 2014 годзе. У чэрвені 2009 году адбыліся выбары ў Эўрапейскі парлямэнт, што прывяло да стварэньня другога кабінэту міністраў Жузэ Барозу. Да ліпеня 2009 году афіцыйную заяўку на ўступ накіравала Ісьляндыя, але з тых часоў перамовы былі прыпыненыя.

1 сьнежня 2009 году была ратыфікавана Лісабонская дамова, згодга зь якой трансфармацыі падвяргаліся многія аспэкты ЭЗ. У прыватнасьці, дамова зьмяніла прававую структуру ЭЗ, сыстэма з трох слупоў Эўрапейскага Зьвязу была замененая на адзіную сыстэму, згодна зь якой Зьвяз існуе як адзіны суб’ект міжнароднага права. Была створана адмысловая пасада прэзыдэнта Эўрапейскай рады, першым якую заняў Гэрман ван Рампёй, а таксама пашыраны паўнамоцтвы вярхоўнага прадстаўніка зьвязу ў пытаньнях замежных справаў і палітыкі бясьпекі. Гэтую пасаду на сёньня займае Кэтрын Эштан[15].

У 2012 годзе Эўрапейскі Зьвяз атрымаў Нобэлеўскую прэмію міру за ўнёсак у разьвіцьцё міру і замірэньня, дэмакратыі і правоў чалавека ў Эўропе[16]. Па стане на 1 ліпеня 2013 году Харватыя стала 28-м чальцом ЭЗ[17][18]. 8-я выбары ў Эўрапарлямент, якія прайшлі ў траўні 2014 году, паказалі рост эўраскептыцызму. Бягучыя кандыдаты на ўступленьне ў Эўразьвяз: Турэччына, Сэрбія й Македонія.

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

СУП на душу насельніцтва па парытэту пакупніцкай здольнасьці па рэгіёнах ЭЗ у 2009 годзе

Фінансавую палітыку рэгулюе Эўрапейскі цэнтральны банк. Найважнейшыя рашэньні прымаюцца на самітах кіраўнікоў дзяржаваў-удзельніц зьвязу.

ЭЗ мае адзіны рынак на тэрыторыі ўсіх сваіх чальцоў. 18 дзяржаваў зь ліку зьвязу далучыліся таксама да валютнага зьвязу, вядомай як эўразона, дзе выкарыстоўваецца эўра ў якасьці адзінай валюты[19]. У 2012 годзе ЭЗ меў сукупнага СУП у 16 трлн даляраў, маючы 20% дзель ад сусьветнага валавога ўнутранага прадукта з пункту гледжаньня парытэту пакупніцкай здольнасьці[20].

Са сьпісу 500 найбуйнейшых карпарацыяў паводле велічыні прыбытку 161 зь іх мае свае штаб-кватэры ў ЭЗ[21]. У 2007 годзе ўзровень беспрацоўя ў ЭЗ складаў 7%[22], у той час як інвэстыцыі складалі 21,4% СУП, інфляцыя была на ўзроўні 2,2%, а сальда рахунку бягучых апэрацыяў мела паказчык -0,9% СУП, што значыць невялікая перавага імпарту перад экспартам. У 2012 годзе ўзровень беспрацоўя ўжо складаў 11,4%[22].

Існуе значная розьніца ў СУП на душу насельніцтва ў межах асобных дзяржаваў ЭЗ. Гэты паказчык вагаецца паміж 11 300 і 69 800 эўра[23]. Розьніца паміж самым заможным і самым бедным рэгіёнамі вагалася, у 2009 годзе, з 27% ад сярэдняга для Эўрапейскага Зьвязу у Паўночна-заходнім рэгіёне Баўгарыі да 332% ад сярэдняга ў Лёндане ў Вялікабрытаніі. Акрамя Лёндану высокі паказчык СУП на душу насельніцтва маюць Люксэмбург (62 500 эўра) і Брусэль (52 500 эўра), у той час як найбольш беднымі рэгіёнамі зьяўляюцца Паўночна-заходні (6 400 эўра), Паўночна-ўсходні (6 900 эўра), Паўночна-цэнтральны (6 900 эўра) і Паўднёва-цэнтральны (7 200 эўра)[23].

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ «Treaty of Maastricht on European Union». Europa portal.
  2. ^ Total population as of 1 January. Eurostat.
  3. ^ «European Commission: Internal Market». European Commission.
  4. ^ «Activities of the European Union: Internal Market». European Commission.
  5. ^ Schengen area. European Commission.
  6. ^ «Common commercial policy». Glossary.
  7. ^ «Consilium: Agriculture and Fisheries». Consilium.
  8. ^ Activities of the European Union: Regional Policy. European Commission.
  9. ^ Aurel Sari. «The Conclusion of International Agreements by the European Union in the Context of the ESDP». International and Comparative Law Quarterly
  10. ^ European Union. The World Factbook. Central Intelligence Agency.
  11. ^ The political consequences. CVCE.
  12. ^ Declaration of 9 May 1950. European Commission.
  13. ^ A peaceful Europe – the beginnings of cooperation. European Commission.
  14. ^ A decade of further expansion. Europa web portal.
  15. ^ European Parliament announces new President and Foreign Affairs Minister.
  16. ^ Nobel Committee Awards Peace Prize to E.U. New York Times
  17. ^ Харватыя сьвяткуе ўступ у Эўразьвяз. Радыё Свабода
  18. ^ Croatia: From isolation to EU membership. BBC News.
  19. ^ The Single Market. Europa web portal.
  20. ^ World Economic Outlook Database, October 2013 Edition. International Monetary Fund.
  21. ^ Global 500 2010: Countries – Australia. Fortune.
  22. ^ а б Euro area and EU 27 unemployment up to 11.4% and 10.5%. Europa web portal.
  23. ^ а б Sugar: Commission proposes more market-, consumer- and trade-friendly regime. Europa.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Эўрапейскі Зьвязсховішча мультымэдыйных матэрыялаў