Язэп Руцкі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Язэп Вельямін-Руцкі
Jazep Rucki. Язэп Руцкі (XIX).jpg
Язэп Руцкі
This is Joseph Rutsky's family arms.jpg
Герб «Вуж»
III мітрапаліт кіеўскі, галіцкі й усяе Русі
1613 — 1637
Папярэднік: Іпаці Пацей
Наступнік: Рафал Корсак
Асабістыя зьвесткі
Імя пры нараджэньні: Ян
Нарадзіўся: 1574
Памёр: 5 лютага 1637
Род: Руцкія
Бацькі: Фэлікс Руцкі
Багуміла з Корсакаў

Язэп Руцкі[а 1] (сьвецкае імя: Іван Фэліксавіч Вельямін-Руцкі; 1573 або 1574[1], маёнтак Рута каля Наваградку — 5 лютага 1637, Дэрмань, цяпер Ровенская вобласьць Украіны, быў пахаваны ў Вільні) — царкоўны і грамадзкі дзяяч, пісьменьнік і багаслоў. Стваральнік Ордэна базылянаў сьвятога Язафата, яго першы протаархімандрыт (16171621), мітрапаліт Кіеўскі, Галіцкі і ўсяе Русі1613).

Язэп Руцкі — аўтар ідэі стварэньня з Кіеўскай мітраполіі асобнага патрыярхату, які б аб’ядноўваў усіх вернікаў грэцкага абраду (уніятаў і праваслаўных) і быў бы адначасова ў сулучнасьці як з Рымам, так і з Канстантынопалем.

Паходжаньне, адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прадстаўнік шляхецкага роду Руцкіх гербу «Вуж», сын Фэлікса (?—1590) і Багумілы з Корсакаў. Прозьвішча паходзіць ад маёнтку Рута. Бацькі вызнавалі кальвінскую веру, але свайго сына Івана (Яна) ахрысьцілі яшчэ паводле ўсходняй хрысьціянскай традыцыі.

У 1580-я навучаўся ў наваградзкіх анабаптыстаў Ліцынія, Майсея, Цімоха, пасьля — ў Віленскай кальвінскай школе. Пазьней навучаўся ў Праскім Карлавым (ад 1590) і ў Вюрцбурскім15931596) унівэрсытэтах. У 1592 пад уплывам езуітаў у Празе перайшоў у каталіцтва заходняга абраду, за што маці пазбавіла яго спадчыны.

Каля 1600 паступіў у Грэцкі калегіюм ў Рыме і перайшоў ува ўсходні абрад. У 1603 прызначаны рэктарам Віленскае ўніяцкае сэмінарыі[2]. У 1605 падрыхтаваў навукова-пэдагагічны трактат «Дыскурс», у якім абгрунтаваў неабходнасьць сур’ёзных рэформаў у галіне адукацыі й выхаваньня. Прапанаваў пераймаць досьвед замежных адукацыйных установаў і імкнуцца стварыць магчымасьці для атрыманьня добрай адукацыі ў межах Вялікага Княства Літоўскага, удасканальваючы свае адукацыйныя ўстановы. У 1606 выехаў у Маскву да цара Дзьмітрыя, прапаноўваў яму накіроўваць юнакоў у ВКЛ для навучаньня. Тады ж разам з кармэлітам Паўлам няўдала спрабаваў зьдзейсьніць падарожжа ў Пэрсію, пасьля чаго вярнуўся ў ВКЛ.

Царкоўная дзейнасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Партрэты Язэпа Руцкага
Гравюра XIX ст. з даўняга партрэта
Невядомы мастак, XIX ст.
Невядомы мастак

6 верасьня 1607 пайшоў ува ўніяцкі манастыр. 1 студзеня 1608 прыняў манаскі пострыг пад імем Язэп. У тым самым годзе высьвечаны на дыякана, пасьля на прасьвітара. Выдаў «Тэзісы», скіраваныя супраць пратэстанцтва.

У ліпені 1608 прызначаны заступнікам Кіеўскага мітрапаліта Іпація Пацея, што выклікала канфлікт зь ярархамі Віленскага Траецкага манастыра — Самулем Сянчылам і Баўтрамеем Рашкоўскім. У 1609 прызначаны архімандрытам Віленскага Траецкага манастыра, мусіў абараняць яго ад нападаў праваслаўных. За місіянэрскую дзейнасьць Я. Руцкага віленскі месьціч Максім Шэмбель учыніў на яго замах.

Схіліў да ўніяцтва Рыгора Трызну й Яна Мялешку. Разам зь імі ды Язафатам Кунцэвічам заснаваў манастыры ў Быцені, Жыровічах, Наваградку. 16 чэрвеня 1612 прызначаны Галіцкім біскупам. Далучыў да уніі Менскі Ўзьнясенскі манастыр.

Пасьля сьмерці Іпація Пацея ў 1613 стаў 3-м уніяцкім мітрапалітам Кіеўскім. Яго галоўнай заслугай зьяўляецца рэфармаваньне ўсходняга манаства і заснаваньне ў 1617 Ордэну базылянаў. Дзякуючы яго намаганьням, Зьяднаная Царква перад яго сьмерцю мела на 1636 год 160 манахаў у 36 манастырах (пераважна на землях сучаснай Беларусі). Пры ім Уніяцкая Царква па-сапраўднаму ўмацавалася і пачала разьвівацца.

Мітрапаліт Язэп Руцкі памёр у манастыры ў Дэрмані на Валыні. Ён быў пахаваны ў Вільні, дзе яго магіла стала аб’ектам глыбокай пашаны. У 1655 годзе, пасьля захопу Вільні маскоўскімі войскамі, труну зь яго парэшткамі яны вывезьлі ў невядомым кірунку. У 1937 годзе Грэка-Каталіцкая Царква распачала падрыхтоўку да працэсу бэатыфікацыі мітрапаліта Язэпа Руцкага.

Творы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Актыўна ўдзельнічаў у літаратурнай палеміцы зь Мялеціем Сматрыцкім, у адказ на палемічныя трактаты якога выдаў «Двайную вайну» і «Экзамэн абароны» (абодва 1621). Пісаў на старабеларускай і старапольскай мовах[2].

Пакінуў багатую эпісталярную спадчыну, бараніў ідэі хрысьціянскай еднасьці.

Папярэднік
Протаархімандрыт Ордэна базылянаў сьвятога Язафата
16171626
Наступнік
Рафал Корсак
Папярэднік
Іпаці Пацей
мітрапаліт Кіеўскі, Галіцкі і ўсяе Русі
16131637
Наступнік
Рафал Корсак

Заўвагі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Іншая форма імя: Ёсіф Руцкі

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Уладзімір Кароткі. Руцкі (Велямін-Руцкі) Іосіф // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 788 с.: іл. ISBN 985-11-0378-0. С. 522.
  2. ^ а б Уладзімір Кароткі. Руцкі (Велямін-Руцкі) Іосіф // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — 788 с.: іл. ISBN 985-11-0378-0. С. 523.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Язэп Руцкісховішча мультымэдыйных матэрыялаў