Джахар Дудаеў

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Джахар Дудаеў
1993 г.
1993 г.
1-ы прэзыдэнт Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя
9 лістапада 1991 — 21 красавіка 1996
Наступнік: Зэлімхан Яндарбіеў
Камандзір 326-ай цяжкай бамбавальнай авіяцыйнай дывізіі(en)
1987 — сакавік 1991
Прэм’ер-міністар: Мікалай Рыжкоў, Валянцін Паўлаў
Асабістыя зьвесткі:
Нарадзіўся: 15 лютага 1944
вёска Ялхарой
Памёр: 21 красавіка 1996
вёска Гехі-Чу, Ічкерыя
Нацыянальнасьць: чачэнец
Партыя: Агульнанацыянальны кангрэс чачэнскага народу(en)
Сужэнец: Ала Фёдараўна Дудаева(en)1969 г.)
Дзеці: Трое: 2 сыны Аўлур (нар. 1971) і Дэгі (1984), дачка Дана (1974)
Род: Ялхарой(ce)
Адукацыя: Ваенна-паветраная акадэмія імя Юрыя Гагарына(en) (1974)
Рэлігія: Іслам
Узнагароды:
Ордэн Чырвонай Зоркі
Ордэн Чырвонага Сьцягу
Signature of Dzhokhar Dudayev.png

Джаха́р Муса́евіч Дуда́еў (чач. Дудийн Муса-кІант Жовхар, рас. Джохар Мусаевич Дудаев; 1944, вёска Ялхарой, цяп. Чачэнская рэспубліка, Расея — 1996, вёска Гехі-Чу, цяп. Чачэнская Рэспубліка, Расея) — савецкі й чачэнскі вайсковы дзяяч, пасьля развалу СССР таксама займаўся дзяржаўнай дзейнасьцю. Правадыр чачэнскага незалежніцкага руху. У СССР быў у савецкім войску. Даслужыўся да генэрала-маёра авіяцыі. Першы і адзіны чачэнскі генэрал савецкага войска. Удзельнічаў у Першай расейска-чачэнскай вайне.

Сям'я[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

12 верасьня 1969 году Джахар Дудаеў ажаніўся з Алай Куліковай. Меў трох дзяцей — Аўлур (сын), Дэгі (сын) і Дана (дачка). Іх лёс невядомы з-за боязі перасьледу з боку расейскіх уладаў.

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Быў выселены з Чачэніі разам зь сям’ёй у Казахстан. Вярнуўся ў Чачэнію ў 1957 годзе. У 1960 годзе паступіў на вучобу ў Тамбоўскую вайсковую лётную вучэльню. Пасьля гэтага служыў у савецкім войску. У 1980-х гадах браў удзел у вайне з маджагедамі ў Аўганістане. Пасьля развалу СССР вярнуўся ў Чачэнію й пачаў палітычную дзейнасьць. 27 кастрычніка 1991 году быў абвешчаны прэзыдэнтам Чачэніі. 21 красавіка 1996 году Джахар Дудаеў быў забіты ракетным ударам з расейскага самалёта.

Вяртаньне ў Чачэнію, дзяржаўная дзейнасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

23—25 лістапада 1990 году ў Грозным Агульнанацыянальны кангрэс чачэнскага народу, на якім была выбраная так званая Выканаўчая рада зьезду на чале з Дж. Дудаевым. У сакавіку 1990 году ён запатрабаваў роспуску Вярхоўнай рады ЧІАССР. 9 чэрвеня 1991 году на другім чачэнскім нацыянальным зьезьдзе Дж. Дудаеў быў выбраны старшынём Выканаўчай рады Ўсечачэнскага нацыянальнага камітэту. Затым пачалося стварэньне другога ўраду, які дзейнічаў бы разам з ужо існуючым урадам ЧІАССР. З-за спробы дзяржаўнага перавароту ў Маскве, падзеі ў Чачэніі пачалі рухацца да міжчачэнскай вайны. Улады ЧІАССР (урад, Вярхоўная рада, КПСС у ЧІАССР) падтрымалі тых, хто хацеў захапіць уладу ў Маскве, а Дж. Дудаеў падтрымаў Барыса Ельцына. Вайнаская дэмакратычная партыя на плошчы ў Грозным правяла сход, на якім народ вырашыў падтрымаць Барыса Ельцына. Разам з тым людзі пачалі патрабаваць адстаўкі людзей, што падтрымлівалі ворагаў Барыса Ельцына. Сярод іх былі Вярхоўная рада ЧІАССР. 4 верасьня 1991 году было захоплена тэлебачаньне ў Грозным і Дж. Дудаеў заявіў аб адстаўцы Вярхоўнай рады ЧІАССР і абвясьціў Выканаўчаю раду Ўсечачэнскага народнага камітэту ўрадам ЧІАССР.

Галава Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

27 кастрычніка 1991 году ў ЧРІ адбыліся выбары галавы краіны, на якіх выйграў Дж. Дудаеў. Ён атрымаў 90,1 % галасоў. Тут жа ён абвясьціў незалежнасьць Чачэнскай Рэспублікі Ічкерыя. Гэтую незалежнасьць не прызнала Расея. Выбары галавы Чачэніі таксама Расея не прызнала. Барыс Ельцын спрабаваў увесьці ваеннае становішча ў Чачэніі й увесьці туды войска, але Вярхоўная рада Расеі не пажадала падначальвацца Б. Ельцыну.

Дзейнасьць на чале дзяржавы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

3 сакавіка 1992 году Дж. Дудаеў заявіў, што з Расеяй перамовы будуць толькі пры ўмове, што будзе прызнана незалежнасьць ЧРІ. 12 сакавіка 1992 году была прынята Канстытуцыю ЧРІ. У 1992 годзе Дж. Дудаеў сустракаўся з кіраўніуцтвам наступных краінаў: Азэрбайджан, Грузія, Саўдаўсакая Арабія, ААЭ, Турэччына, Паўночны Кіпр, Босьнія й Герцагавіна, ЗША. Там ён хацеў дамагчыся прызнаньня незалежнасьці ЧРІ, але гэта не ўдалося.

Пачатак грамадзянскай вайны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

К пачатку 1993 году ў ЧРІ пачаліся гаспадарчыя клопаты, беднасьць. Народ страціў давер да Дж. Дудаева. 19 лютага 1993 году было праведзена апытаньне народу ЧРІ аб зьменах у канстытуцыю, дзе была вельмі ўзмоцнена ўлада Дж. Дудаева. 15 красавіка 1993 году пачаўся сход у Грозным, дзе сабраліся праціўнікі Дж. Дудаева. Яны хацелі стаяць на плошчы пакуль Дж. Дудаеў не адыдзе ў адстаўку. Гэтых людзей падтрымаў парлямэнт ЧРІ. 17 красавіка 1993 году Дж. Дудаеў распусьціў парлямэнт. 4 чэрвеня 1993 году быў разагнаны сход. Было забіта каля 50 чалавек. Баявыя дзеяньні пачаліся на ўскраінах ЧРІ. Праціўнікамі ЧРІ была створана Часовая рада Чачэнскай (расейскай) рэспублікі.

Пачатак Першай расейска-чачэнскай вайны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Пасьля доўгіх і няўдалых спробаў сілай зьнішчыць урад ЧРІ, Расея вырашыла адкрыта напасьць на ЧРІ. Пачалася вайна. К канцу 1995 году амаль уся ЧРІ была захоплена расейскім войскам. Чачэнскае войска спрабавала нападамі з-за засады прымусіць да перамоваў Расею.

Сьмерць Дж. Дудаева[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

З пачаткам вайны расейскае войска спрабавала забіць Дж. Дудаева. 21 красавіка 1996 году расейскія вайскоўцы злавілі радыёхвалі, дзе Дж. Дудаеў гутарыў з кімсьці з Масквы. Быў падняты самалёт Су-25, які паляцеў у бок вёскі Гехі-Чу, адтуль вяліся перамовы. Ракета была пушчана й трапіла ў машыну, ля якое быў Дж. Дудаеў. Ён памёр на месцы.

Памяць аб Дж. Дудаеве[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Места Грозны было перайменаванае ў 1997 годзе, але ў 1999 годзе была вернута старая назва.

Памяць па-за межамі ЧРІ[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вуліцы Дж. Дудаева. Рыга


Босьнія і Герцагавіна[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Гораждэ, вуліца Джахара Дудаева

Латвія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Рыга, алея Джахара Дудаева (з 1996 году)

Летува[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Вільня, сад Джахара Дудаева, дзе стаіць яму помнік

Польшча[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Варшава, плошча Джахара Дудаева (з 2005 году)

Украіна[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

ЧРІ[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Грозны, сад Джахара Дудаева (з 1996 па 1999)

Гл.таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]