Джозэф Ўітэкер

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Джозэф Ўітэкер
Joseph Whittaker
Нарадзіўся 1813
Брэдсэл
Памёр 2 сакавіка 1894
Грамадзянства Сьцяг Вялікабрытаніі Вялікабрытанія
Навуковая сфэра батаніка
Вядомы як дасьледнік флёры Аўстраліі і Дэрбішыру

Джозэф Ўітэкер (па-ангельску: Joseph Whittaker) — брытанскі батанік, які ў 1839 годзе наведаў Аўстралію. 33 расьлінаў з таго падарожжа былі перавезеныя ў сады К’ю[1], і 2200 засушаных асобнікаў — у Музэй і мастацкую галерэю Дэрбі[2].

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Раньнія гады[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дакладная дата нараджэньня Ўітэкера невядома. Ахрышчаны 8 лютага 1813 году. Яго бацька, таксама Джозэф, быў чорнарабочым, яго жонку звалі Сара[3].

Падарожжа ў Аўстралію[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Адэлаіда ў 1839 г., дзе Ўітэкер служыў садоўнікам

У 1838 годзе пасада Ўітэкера ўказваецца як «садоўнік». На службе ў Джорджа Гоўлера, прызначанага другім губэрнатарам Паўднёвай Аўстраліі, ён разам зь сям’ёй Гоўлера і яшчэ сям’ю слугамі адправіўся ў Адэлаіду, куды прыбылі 12 кастрычніка 1838 году. Далей яны зьдзейсьнілі чатырохмесячнае падарожжа праз Тэнэрыфэ і Рыё-дэ-Жанэйра[4]. Прыбыўшы на месца, яны знайшлі такія благія ўмовы, што садаводзтва пачало займаць далёка не галоўны прыярытэт[5].

Ўітэкер стаў вядомым за расьліны, якія ён зьбіраў у навакольлях Адэлаіды ў Паўднёвай Аўстраліі ў 18391840 гг. У часе вакацыяў ён падарожнічаў па розных месцах Паўднёвай Аўстраліі, уключаючы раку Мурэй, раку Торэнс і іншыя месцы, зьбіраючы гербарый. Ўітэкер быў першым чалавекам, які мэтанакіравана калекцыянаваў расьліны Флёро і шэрагу іншых рэгіёнаў[6].

Ўітэкер быў у Аўстраліі 19 месяцаў, пакуль 11 красавіка 1840 году не адплыў на караблі Кэтрын Ст’юарт Форбс (Katherine Stuart Forbes) з порта Адэлаіды. На шляху дамоў яго карабль рабіў прыпынкі чатыры разы — на востраве Кенгуру, востраве Сьвятая Гэлена, Маўрыкія і востраве Корва Азорскіх астравоў. Ўітэкер зьбіраў і сушыў расьліны і тут, пакуль карабль стаяў у гэтых партах[7].

Жыцьцё ў Ангельшчыне[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Orchis morio, адна з расьлінаў Ўітэкера ў гербарыі Музэю Дэрбі

23 верасьня 1840 Ўітэкер вярнуўся ў Ангельшчыну, і да пачатку 1844 году працягнуў зьбіраньне расьлінаў. Яго дзейнасьць дасягнула свайго піка ў 1851-1852 гг. зь перапынкам каля 1867 году. Ён зьбіраў у розных частках Дэрбішыру, але часам выязджаў па-за межы акругі, у тым ліку ў Булуўэл, Рыл і Дэнбі[8].

У 1846 годзе ён жыў у Брэдсэле ў Дэрбішыры, дзе працаваў настаўнікам у школе для хлопчыкаў[9], фінансаванай сям'ёй Гарпэр Кру[10]. Адтуль ён ліставаўся з сэрам Ўільямам Дж. Гукерам, дырэктарам батанічных садоў К'ю, у спробе абмяняць некаторыя з сваіх аўстралійскіх і зьвязаных зь імі узоры для шэрагу кнігаў па брытанскай батаніке. Ўітэкер сабраў каля 300 расьлінаў, якія ўрэшце былі набытыя К'ю[1]. У гонар Ўітэкера быў названы від расіцы Drosera whittakeri.

У лютым 1847 году Ўітэкер быў абраны чальцом Батанічнага таварыства ў Лёндане. Неўзабаве ён уступіў у «Botanical Exchange Club» і, урэшце, у «Botanical Locality Record Club». Пад 1847 год ён накапіў дастаткова батанічнай інфармацыі для публікацыі «сьпісу рэдкіх расьлінаў, знойдзеных у ваколіцах Брэдсэла, Дэрбішыр»[11]. Публікацыя зьмяшчае сумесь рэдкіх і адносна папулярных відаў, і дае добрае ўяўленьне пра тагачасную батанічную разнастайнасьць вобласьці.

Напрыканцы 1850-х гг. Ўітэкеры жылі ў маленькай вёсцы Морлі непадалёк ад Дэрбі ў Фэрэбі Брук. Жонку Джозэфа звалі Мэры. Джозэф працягваў выкладаць, прымаючы ў сваіх клясах да 12 вучняў, якія, як правіла, ужо скончылі школу, ва ўзросьце ад 8 да 18 гадоў[2]. Тут ён стварыў вялікую калекцыю жывых расьлінаў. Мясцовыя садаводчыя групы паведамлялі, што ён вырошчваў больш за 1300 розных відаў. У 1864 годзе ён апублікаваў работу аб лякальным выміраньні Cypripedium calceolus[12]. Пад 1871 год ён ужо не быў настаўнікам, а «сейбітам і флярыстам»[13]. У 1881 годзе ён апісваецца ўжо як «разводчык і фэрмэр», з двума слугамі, якія жывуць у ягоным доме, і 25-гадовым Ўільямам Ўатгэдам[14], які стаў партнэрам у яго справе[15].

У канцы 1880 гадоў Ўітэкер дапамог Ўільяму Ганту Пэйнтэру з публікацыяй кнігі пра флёру Дэрбішыру[16][17].

Ўітэкер памер 2 сакавіка 1894 году; мэмарыяльна гравіраваная латунная шыльда была ўсталяваная паводле папулярнай падпіскі ў царкве сьвятога Матфея, дзе ён быў царкоўным старастай і дзе быў пахаваны[2].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б Whittaker, Joseph (1815 - 1894). Australian National Herbarium. Праверана 29 November 2010 г.
  2. ^ а б в Kraehenbuehl, DN; Moyes, N Joseph Whittaker: early English botanical visitor to South Australia // S. Austral. Nat. 73. (3-4): 44-60 (1999) - illus., col. illus. En Icones. Geog=1 Personalia (WHITTAKER_Joseph_(1813-1894)) (KR, 200003613).. — 1999. — В. 3-4. — № 73. — С. 44–60.
  3. ^ Quarndon Baptism Register 1813-80 D4038/1/2 in Kraehenbuehl and Moyes
  4. ^ The Pestonjee Bomanjee 1838. South Australia Register (Saturday October 13, 1838). Праверана 30 November 2010 г.
  5. ^ R. Hetherington, Gawler, George (1795—1869), Australian Dictionary of Biography, Online Edition, Copyright 2006, updated continuously, ISSN 1833-7538, published by Australian National University
  6. ^ Kraehenbuehl, D.N. History of botany in South Australia 1800-1955. — 1986. — № Jessop J.P. and Toelken H.R. — С. 33–39.
  7. ^ Hawker, J C Early Experiences in South Australia, Adelaide,. — 1899.
  8. ^ Herbarium specimens at Derby Museum & Art Gallery
  9. ^ Derby Mercury 11/6/1856 reported ten years service
  10. ^ White's 1857 Directory of Derbyshire. — 1857. — С. 179–180.
  11. ^ A list of rare plants found in the neighbourhood of Breadsall, Derbyshire // The Phytologist. — 1847. — В. II:.
  12. ^ Cypripedium calceolus The Flora of Derbyshire. Derby City Council. Праверана 30 November 2010 г.
  13. ^ Перапіс 1871 году
  14. ^ Перапіс 1881 году
  15. ^ Derby Probate Register 1894 reported in Kraehenbuehl and Moyes
  16. ^ Painter, W.H. 1889 A contribution to the flora of Derbyshire, London
  17. ^ Painter, W.H. 1902 A supplement to a contribution to the flora of Derbyshire