Самахвалавічы

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Самахвалавічы
Вобласьць: Менская
Раён: Менскі
Сельсавет: Самахвалавіцкі
Тэлефонны код: +375 17
Паштовы індэкс: 223013
Аўтамабільны код: 5
Геаграфічныя каардынаты: 53°44′21″ пн. ш. 27°31′21″ у. д. / 53.739269° пн. ш. 27.52254° у. д. / 53.739269; 27.52254Каардынаты: 53°44′21″ пн. ш. 27°31′21″ у. д. / 53.739269° пн. ш. 27.52254° у. д. / 53.739269; 27.52254
Самахвалавічы на мапе Беларусі
Самахвалавічы
Самахвалавічы
Самахвалавічы
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Wikimedia Commons

Самахва́лавічы  — вёска ў Беларусі, на рацэ Пціч. Цэнтар сельсавету Менскага раёну Менскай вобласьці. Насельніцтва 2560 чал. (1999). Знаходзяцца за 10 км на поўдзень ад Менску, за 25 км ад чыгуначнай станцыі Менск-Пасажырскі. Аўтамабільныя дарогі на Менск, Койданаў, Слуцак.

Самахвалавічы — даўняе мястэчка гістарычнай Меншчыны.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Тапонім «Самахва́лавічы»[1] ўтварыўся ад прозьвішча Самахвал.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы пісьмовы ўспамін пра Самахвалавічы як сяло, цэнтар маёнтку М. Валадковіча датуецца 1582. У гэты час тут былі карчма, стадола. Станам на 1667 — 21 дым, карчма, млын.

У пач. XVIII ст. Самахвалавічы знаходзілася ў валоданьні Халецкіх. Праз жаніцьбу на Ганьне з Халецкіх ён перайшоў да князя Альбрэхта Радзівіла, старосты рэчыцкага. Пазьней у выглядзе пасагу маёнтак атрымаў Міхал Пузана. Аднак празь безгаспадарнасьць апошняга Самахвалавічы прыйшлі ў заняпад, рэшткі маёнтку адыйшлі да ягонага сына Яўгена. Потым — да сястры апошняга — Пульхерыі, паводле мужа Серпухоўскай. Яшчэ пазьней — да яе дачкі Соф’і, якая выйшла за Валяр’яна Буцэвіча. Станам на 1791 існавалі аднайменныя вёска (2 двары, 44 дымы, карчма) і мястэчка (66 дымоў, уніяцкая царква). Абодва паселішчы знаходзіліся ў валоданьні Пузынаў.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Самахвалавічы апынуліся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе зрабіліся цэнтрам воласьці Менскага павету Менскай губэрні. Станам на 1815 у мястэчку было 22 двары, зь іх 16 габрэйскіх. Існавалі драўляныя ўніяцкія царква і школа. На рацэ Пціч была грэбля, мост, 2 млыны (на 2 і на 3 паставы), сукнавальня. У двары меўся драўляны сядзібны дом, рэгулярнага плянаваньня сад. У вёсцы было 26 двароў. На 1861 — 46 двароў, 2 царквы, 2 габрэйскія малітоўныя дамы, вадзяны млын. У 1863 расейскія ўлады збудавалі царкву-мураўёўку і адкрылі народную вучэльню з мэтай маскалізацыі краю. Паводле вынікаў перапісу (1897) у мястэчку 79 двароў, 679 дамоў, валасная ўправа, 4 кузьні, народная вучэльня, прыёмны пакой, царква, капліца, 2 габрэйскія малітоўныя дамы, 15 крамаў, карчма; у вёсцы 33 двары, хлебазапасны магазын; у маёнтку 5 двароў.

Царква Сьв. Духа

У канцы XIX ст. па разьліках зь вінавайцамі ў фальварку Самахвалавічы засталося 20 валок добрай зямлі й лугоў, а таксама ў досыць добрым стане млын. Мястэчка налічвала 40 будынкаў. Ягоныя жыхары мелі ў навакольлі нядобрую славу канакрадаў. У вёсцы было 22 гаспадаркі[2]. У мястэчку Самахвалавічы існавала 2 буйныя крамы, у якіх сяляне навакольных вёсак маглі купіць усе патрэбныя для тагачаснай гаспадаркі рэчы. Прадаць жа прадукты сельскагаспадарчай дзейнасьці было амаль немагчыма празь невялікую колькасьць жыхароў мясьціны, то бок патэнцыйных пакупнікоў. З гэтай патрэбы сялянам даводзілася ехаць на кірмашы, да адмысловых перакупнікаў альбо да перапрацоўнікаў у Койданаў, ці часьцей у сам Менск[3]. На 1917 існавалі аднайменныя мястэчка (132 двары), вёска (38 двароў) і маёнтак (1 двор).

У 1919 Самахвалавічы ўвайшлі ў БССР, дзе ў 1924 зрабіліся цэнтрам раёну (з 26 траўня 1935 у Менскім раёне). Афіцыйны статус паселішча панізілі да пасёлку. Станам на 1941 тут было 99 двароў, на 1 студзеня 1997 — 958 гаспадарак. 25 сакавіка 2010 Самахвалавічы атрымалі афіцыйны статус аграгарадку.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • XIX стагодзьдзе: 1815 — 203 чал. у мястэчку Самахвалавічы і 128 чал. у вёсцы Самахвалавічы; 1861 — 406 чал.; 1897 — 527 чал. у мястэчку Самахвалавічы, 184 чал. у вёсцы Самахвалавічы і 52 чал. у маёнтку Самахвалавічы
  • XX стагодзьдзе: 1917 — 807 чал. у мястэчку Самахвалавічы, 197 чал. у вёсцы Самахвалавічы і 89 чал. у маёнтку Самахвалавічы; 1941 433 чал. у мястэчку Самахвалавічы, 262 чал. у вёсцы Самахвалавічы; 1 студзеня 1997 — 2576 чал.[4]; 1999 — 923 чал.[5]

Інфраструктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Самахвалавічах працуюць сярэдняя і музычная школы, амбуляторыя, дом культуры, бібліятэка, пошта.

Транспарт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Самахвалавічы знаходзяцца на скрыжаваньні шашы P23 з H9033

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У наш час у Самахвалавічах збудавалі новую царкву Сьвятога Духа, арганізуецца каталіцкая парафія Сьвятога Духа і Сьвятога Міхала Арханёла.

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Царква Сьвятога Духа (XVIII ст., грэка-каталіцкая; згарэла ў 1914)

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Дзяржаўны цэнтар мапаграфа-геадэзічных матэрыялаў і дадзеных Рэспублікі Беларусь
  2. ^ Samochwałowicze // Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краёў(пол.). Tom X: Rukszenice — Sochaczew. — Warszawa, 1889. S. 252.
  3. ^ «Была такая вёска…» // Мікалай Улашчык. Выбранае / Уклад. А. Каўка, А. Улашчык. — Мн.: «Беларускі кнігазбор», 2001. С. 85.
  4. ^ Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінскага раёна. — Мн.: Беларуская навука, 1998.
  5. ^ Самахвалавічы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. С. 217.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Самахвалавічысховішча мультымэдыйных матэрыялаў