Хаім Суцін

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Хаім Суцін
Хаім Суцін. Партрэт працы Мадыльяні, 1916
Хаім Суцін. Партрэт працы Мадыльяні, 1916
Нарадзіўся: 13 студзеня 1893
Сьмілавічы
Памёр: 9 жніўня 1943
Парыж, Францыя
Грамадзянства: Беларусь, Францыя
Плынь: экспрэсіянізм

Ха́ім Суцін (13 студзеня 1893 — 9 жніўня 1943) — францускі мастак-экспрэсіяніст беларускага паходжаньня, адзін з найбольш славутых майстроў натурморту.

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Беларускі пэрыяд[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Нарадзіўся ў Сьмілавічах у сям’і беднага габрэйскага краўца. Маляваць пачаў у раньнім дзяцінстве крэйдай на прыпечку, за што атрымоўваў наганяй ад бацькі і старэйшых братоў.

У 1907 годзе зьбег у Менск, дзе працаваў памочнікам фатографа, рэтушорам, атрымаў першыя урокі маляваньня ад мастака Міхаіла Кікоіна. Першы мастацкі дэбют — партрэт мясьніка, сына мясцовага равіна. Раззлаваны дапушчаным аўтарам парушэньнем забароны на выяўленьне, а, галоўнае, той інтэрпрэтацыяй, якую займела яго аблічча ў партрэце, ён жорстка зьбіў Суціна. Той трапіў у шпіталь, а крыўдзіцеля прымусілі заплаціць штраф, які дазволіў маладому мастаку перабрацца ў Вільню ды паступіць у мясцовую мастацкую школу.

У 19101913 гадох Хаім пры падтрымцы Віленскага юдэйскага таварыства заахвочваньня мастацтваў вучыўся ў мастацкай школе.

Францускі пэрыяд[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1913 годзе, маючы у кішэні некалькі рублёў, Суцін прыехаў у Парыж. Там малады мастак пазнаёміўся з Маркам Шагалам, Фэрнанам Лежэ, Дыегам Рывэрам, Амадэа Мадыльяні. Першыя гады ў Парыжы, дзеля таго, каб зарабіць на жыцьцё, працаваў землякопам, насільшчыкам на вакзале.

У часы першай сусьветнай вайны уладкаваўся на працу, на завод «Рэно», дзе была наладжана вытворчасьць снарадаў. Затым дзякуючы сродкам сяброў у мэтах паляпшэньня здароўя накіраваўся на поўдзень Францыі, на курорт Керэ, дзе пражыў да 1922 г.

У 19201921 гады мастак удзельнічаў у вялікіх выставах «47 з Парнаса» і «Сотня з Парнаса», а ў 1923 годзе — у групавой выставе расейскіх мастакоў «Удар». У канцы 1923 году Суцін пасьпяхова прадаў каля 200 сваіх карцін. З гэтага часу мастак зрабіўся знакамітым і матэрыяльна забясьпечаным. Ён заснаваў уласную студыю на плошчы Клема, адкуль адкрываўся прыгожы від на Сену. Цяжка хворы Амадэа Мадэльяні перад сьмерцю сказаў: «Не хвалюйцеся, у асобе Суціна я пакідаю вам генія».

У 1925 годзе мастак перажывае моцны творчы крызіс, малюючы здыхлых быкоў і качак у разрэзе. Да 1928 года Суцін вялікую частку часу знаходзіўся у Парыжы. У гэты пэрыяд ён напісаў сэрыю партрэтаў «Слугі»: «Калідорнага» (1927—1928), «Парцье» (1927), «Слугу» (1928). У 1927 парыская галерэя Бінг правяла першую пэрсанальную выставу Х.Суціна. Пазьней вялікія выставы адбыліся ў Чыкага (1935 г.), Нью-Ёрку (1936, 1938, 1940 гг.), Лёндане (1937 г.).

У пачатку Другой сусьветнай вайны мастак атрымаў шэраг прапаноў паехаць у ЗША, аднак застаўся ў Францыі, нягледзячы на тое, што яго ў любы момант маглі арыштаваць як габрэя. У 1941 годзе пасьля непрацяглай адсутнасьці Суцін зноў вяртаецца ў Парыж, дзе піша пэйзаж Шампіньі, «Вялікае дрэва»(1942), «Сьвіней» (1942) — яго любімы нацюрморт, на якім выяўлены сьвіныя тушы на блюдзе.

У 1943 годзе у мастака абвастрылася язва страўніка. 9 жніўня 1943 году, на наступны дзень пасьля нясвоечасова праведзенай апэрацыі Хаім Суцін памёр. За яго труною, паводле паданьня, ішоў усяго адзін чалавек, але ім быў Паблё Пікаса[1].

Творчасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Самыя раньнія творы Суціна, што захаваліся, адносяцца да 19161917 гадоў. На палотнах выяўленыя куханныя сталы са сьціплым натурмортам.

Яго творам, напісаным пераважна паміж 19201929 гадамі, уласьцівыя глыбока індывідуальныя бачаньне сьвету і тэхніка. Характэрныя наўмысныя скажэньні, ахвяраваньне кампазіцыяй і вымалёўкай дэталяў дзеля раскрыцьця ўнутранай сутнасьці прадметаў і зьяў. Карыстаўся інтэнсіўнай, часта падкрэсьлена пачварнай каляровай палітрай. Партрэты пекараў, слуг, прыбіральшчыкаў — бязьлітасныя псыхалягічныя характарыстыкі («Кандытар», 1922); натурморты (большая частка створаная ў 19241927), як правіла, прадстаўляюць мяса, бітую птушку, дзічыну, рыбу на розных стадыях разлажэньня — «Курыца і таматы» (1924), «Гавяжая туша» (1925); трывожныя пэйзажы з бягучымі аблокамі і нахіленымі дрэвамі («Злавесная вуліца», каля 1921). Часта перарабляў ці зьнішчаў свае раньнія працы і амаль нічога не маляваў пасля 1930.

З-за таго, што мастак ня меў прамых нашчадкаў (афіцыйна Суцін ня быў жанаты і ня меў дзяцей), яго творчая спадчына перайшла ў рукі прыватных асоб і дзяржавы. Ніводнай карціны Суціна няма ў дзяржаўных зборах ні ў Беларусі, ні ў іншых краінах былога СССР.

Ушанаваньне[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Сьмілавічах у 2008 годзе пры садзейнічаньні ЮНЭСКО створана музэйная экспазыцыя «Прастора Хаіма Суціна», якая дзенічае ў будынку мясцовага дому дзіцячай творчасьці.

Catalogues Raisonnés[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Жывапіс: Tuchman M., Dunow E., Perls K. Soutine: Catalogue Raisonne. Cologne/Köln, 2001. 780 p. ISBN 3-8228-1629-9. ISBN 978-3-8228-1629-5.
  • Жывапіс: Tuchman M., Dunow E., Perls K. Soutine: Catalogue Raisonne. Cologne/Köln, 1993. 780 p. (Папярэдняе выданьне 1993 у 2-х т., сплашная нумарацыя).
  • Гравюры: Lanthemann J. Soutine. Catalogue raisonné de l’oeuvre dessinee. Paris, 1981. 79 p.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Хаім Суцінсховішча мультымэдыйных матэрыялаў