Карова

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Карова
Krowa.jpg
Клясыфікацыя
Царства Жывёлы
Тып Хордавыя
Падтып Хрыбетныя
Кляса Сысуны
Атрад Парнакапытныя
Падатрад Жвачныя
Сямейства Пустарогія
Род Сапраўдныя быкі
Від Дзікі бык
Бінамінальная намэнклятура
Bos taurus taurus

Каро́ва — самка хатняга быдла, парнакапытная жывёла, разводзіцца дзеля атрыманьня малака й ялавічыны. Вылучаюць мясныя, мяса-малочныя й малочныя пароды кароваў. Зьяўляецца падвідам Bos taurus taurus — хатняга быка. У сьвеце налічваецца каля 1,3 млрд асобаў буйной рагатай жывёлы, пераважна — кароваў. Найбольшае пагалоўе налічваецца ў Індыі (каля 400 млн), Бразыліі й Кітаі (па 150 млн).

У Беларусі на 1 студзеня 2007 году налічвалася 3,9 млн галоваў буйной рагатай жывёлы, у тым ліку 1,5 млн — каровы. Па вытворчасьці малака на душу насельніцтва краіна займае 1-е месца ў СНД і 4-е ў Эўропе. Больш за 98 % мяса й малака беларускія гаспадаркі атрымліваюць ад разьвядзеньня чорна-пярэстых кароваў.

У некаторых краінах каровы ўважаюцца сьвятымі.

Паходжаньне[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Продкам хатніх кароваў быў дзікі бык, у прыватнасьці ягоны вымерлы ў дзікай прыродзе падвід — тур.

Буйная рагатая жывёла, і, у прыватнасьці, каровы гуляюць значную ролю ў чалавечай гісторыі. Адамашненьне пачалося ў часы раньняга нэаліту, прыкладна 8500 гадоў таму, усьлед за адамашненьнем коз, авечак і сьвіней. Пытаньне, ці зьяўляюцца тэрыторыя сучаснай Турэччыны й паўночнага Міжрэчча адзіным цэнтрам адамашненьня (ня лічачы адамашненьня зэбу на тэрыторыі Індастану), застаецца адкрытым. Праведзеныя ў 1994 годзе генэтычныя дасьледаваньні паказалі, што сучасныя каровы не належаць, як доўгі час лічылася, адной радавой лініі.

Гаспадарчае значэньне[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Карова на лузе ў швайцарскіх Альпах

Карова ў сялянскай сям’і здаўна ўвасабляла багацьце й дастатак. Страціць карову, асабліва ў неўраджайныя гады, для сялянаў было раўназначна катастрофе. Таму карову ў глыбінцы заўсёды вельмі паважалі, усяляк засьцерагалі, клапаціліся, ставіліся да яе ласкава[1]. Гадоўляй кароваў займаецца жывёлагадоўля, пераважаючая жывёлагадоўчая галіна. Малочныя й мяса-малочныя пароды разводзяць дзеля атрыманьня малака, ялавічыны, скураў.

Адходы жыцьцядзейнасьці каровы, гной, выкарыстоўваюць у якасьці добрага ўгнаеньня. У 2009 годзе быў расшыфраваны геном каровы[2], што дазволіць палепшыць і паскорыць вывядзеньне пародаў з патрабаванымі для сельскай гаспадаркі ўласьцівасьцямі.

Культ каровы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Індыі са старажытнасьці карову лічаць сьвятой жывёлай, увасабленьнем Вялікай маці Адыці й зямлі, а часам нават усяго Сусьвету. Веды зьвязваюць іх са сьвітанкам і сонцам, называючы маці, якая ўладарыць над патройнай прыродай сьвету. Карова абараняецца Сусьветнымі законамі й Вішну асабіста, за забойства каровы магчыма таксама трапіць у пекла, таму гэта забаронена: «Забойцам кароваў прыгатавана гніць у пекле столькі гадоў, колькі было валасінак на целе каровы»[3].

У міталёгіі розных народаў карова выконвае касьмічную функцыю: у эгіпцянаў нябесная карова нут, якая спарадзіла неба, увасабляла Нябесны акіян. У Мэмфісе яна выступала сымбалем пасіўнай сілы, увасабленьнем Вэнэры. Менавіта карову па радзе аракула легендарны Кадм вывеў да месца, дзе былі заснаваны Тыбы.

Цельная карова лічыцца жаночым сымбалем жыватворчай і сілкавальнай сілы зямлі, а ў пары з быком яны увасабляюць сымбаль бажаства — жаночага й мужчынскага, які спараджаючага й выкормліваючага. Напрыклад, у Старажытнай Грэцыі карову часьцяком малявалі зь цялём, які смакчыць вымя, што азначала множаньне чароўнай сілы, сілкавальнай сябе саму.

Захворваньні[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Захворваньні кароваў бываюць розныя. Часьцей за ўсё сустракаецца каровіны рак крыві — леўкоз. Заражоныя леўкозам каровы небясьпечныя тым, што пераносяць хваробу праз кроў і малако. Каб пазьбегнуць заражэньня кароваў леўкозам, ім штогод робяць прышчэпкі й абсьледуюць іх ад гэтай і іншых хваробаў. Калі карова здаровая, ёй выдаюць адмысловы пашпарт на дазвол спажываньня малака. Зьбіраць малакапрадукты малаказавод можа толькі тады, калі ёсьць пашпарт.

Акрамя таго, карова можа пераносіць сухоты, шаленства й язву. Часта пад скурай кароваў жывуць лічынкі гізаў і іншых вусякоў. Гэтыя лічынкі сілкуюцца крывёй кароваў і здольныя паменшыць колькасьць крыві ў каровы амаль на адзін працэнт.

Уплыў на навакольнае асяродзьдзе[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Угнаеньні[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Каровіны перагной зьяўляецца адным з найлепшых угнаеньняў[4]. У памёце каровы часьцяком пасяляюцца мурашкі й рудыя мурашы. Памёт каровы для ўгнаеньня разносяць жукі-гнаявікі. Мухі адкладваюць у ім свае яйкі. Акрамя таго, куры, раскрываючы памёт каровы, знаходзяць там шмат пажыўных рэчываў.

Выкіды мэтану[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дарослы бык племянной пароды

Навукоўцы выявілі, што каровы вылучаюць мэтан. Ягоная колькасьць залежыць ад рацыёну каровы. Харчовая й сельскагаспадарчая арганізацыя ААН пацьвердзіла гэтыя зьвесткі. Падрабязна гэтую праблему дасьледавалі ў Вялікабрытаніі. Дасьледнікі прыйшлі да высновы, што кожны дзень кожная з 10 мільёнаў брытанскіх кароваў вылучае прыблізна 100—200 літраў мэтану[5].

У ходзе праекта навукоўцы таксама разглядалі магчымыя мэтады скарачэньня ў кароваў выдзяленьня аміяку — яшчэ аднаго парніковага газу[5]. Задачай вучоных зьяўляецца распрацаваць нейкі новы рацыён для кароваў, каб у працэсе іхнага страваваньня вылучалася менш газу. Майкл Эбэртан з Інстытуту дасьледаваньняў у Ўэйлзу, у Абэрыстўіце, называе некалькі магчымых варыянтаў корму кароваў, якія здольныя паменшыць выкіды газу: райграс з высокім утрыманьнем цукру, белая канюшына й лядвянец.

Брытанскі ўрад вылучыў на гэты праект, які будзе ажыцьцяўляцца тры гады, 750 тысяч фунтаў, што складае прыкладна 1,51 млн даляраў ЗША. Галоўная база дасьледаваньняў — унівэрсытэт Ўэйлзу ў Абэрыстўіце.

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Каровасховішча мультымэдыйных матэрыялаў