Фундамэнтальныя фізычныя канстанты

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку

Фундамэнта́льная фізы́чная канста́нта (пастая́нная) — фізычная велічыня, якая характарызуе не асобныя целы, а фізычныя ўласьцівасьці нашага сьвету ў цэлым. Фундамэнтальныя фізычныя канстанты ўзьнікаюць пры матэматычным апісаньні навакольнага сьвету з дапамогай тэарэтычнай фізыкі. Часта сюды жа адносяць і некаторыя іншыя фізычныя канстанты, так або інакш зьвязаныя з пэўнымі целамі.

Слова «канстанта» разумее, што лікавае значэньне гэтай велічыні не зьмяняецца з часам. У рэальнасьці гэта можа быць і не так (напрыклад, у апошнія гады зьявіліся сьведчаньні ў карысьць таго, што канстанта тонкай структуры зьмяняецца падчас эвалюцый Сусьвету). Аднак нават калі гэтыя велічыні і зьмяняюцца з часам, то вельмі павольна, і колькі-небудзь прыкметныя зьмены варта чакаць толькі на маштабах парадку веку Сусьвету.

Варта адрозьніваць памерныя і беспамерныя фізычныя канстанты. Лікавае значэньне памернай велічыні залежыць ад выбару адзінак вымярэньня. Лікавае жа значэньне беспамерных канстантаў больш фундамэнтальна, бо яно не залежыць ад сыстэмы адзінак.

Фундамэнтальныя фізычныя кастанты[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Велічыня Знак Значэньне Зац.
хуткасьць сьвятла ў вакуўме c 299 792 458 м•с−1 роўна
гравітацыйная канстанта G 6,67428(67)×10−11 м³•кг−1•с−2 a
канстанта Планка (элемэнтарны квант дзеяньня) h 6,626 068 96(33)×10−34 Дж•с a
канстанта Дырака (або прыведзеная канстанта Планка) \hbar = h/2\pi 1,054 571 628(53)×10−34 Дж•с a
элемэнтарны зарад e 1,602 176 487(40)×10−19 Кл a
магнітная канстанта (паводле старой тэрміналёгіі, магнітная пранікальнасьць вакуўму) μ0 4\pi \times 10^{-7} Н•А−2 роўна
1,256 637 061 4359… ×10−6 Н•А−2 роўна

Памерныя камбінацыі фундамэнтальных канстант[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Назва Знак Значэньне Зац.
планкаўская маса m_p = (\hbar c / G)^{1/2} 2,176 44(11)×10−8 кг a
планкаўская даўжыня l_p = (\hbar G / c^3)^{1/2} 1,616 252(81)×10−35 м a
планкаўскі час t_p = (\hbar G /c^5)^{1/2} 5,391 24(27)×10−44 с a

Канстанты, якія злучаюць розныя сыстэмы адзінак[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Назва Знак Значэньне Зац.
канстанта тонкай структуры \alpha = e^2 / \hbar c 7,297 352 5376(50)×10−3 a
\alpha^{-1} 137,035 999 679(94) a
электрычная канстанта (паводле старой тэрміналёгіі, дыэлектрычная пранікальнасьць вакуўму) \varepsilon_0 = 1/(\mu_0 c^2) 8,854 187 817 620… ×10−12 Ф•м−1 роўна
атамная адзінка масы m_u = 1 а. а. м. 1,660 538 782(83)×10−27 кг a
канстанта Больцмана k 1,380 6504(24)×10−23 Дж•К−1 a

Некаторыя іншыя фізычныя канстанты[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Назва Знак Значэньне Зац.
маса электрона me 9,109 382 15(45)×10−31 кг a
маса пратона mp 1,672 621 637(83)×10−27 кг a
маса нэўтрона mn 1,674 927 211(84)×10−27 кг a
лік Авагадра L, N_A 6,022 141 79(30)×1023 моль−1 a
канстанта Фарадэя F = N_A e 96 485,3399(24) Кл•моль−1 a
газавая канстанта R = k N_A 8,314 472(15) Дж•К−1•моль−1 a
удзельны малярны аб’ём ідэальнага газу (пры 273,15 Да, 101,325 кПа)   22,413 996(39)×10−3 м³•моль−1 a
стандартны атмасфэрны ціск atm 101 325 Па (роўна) a
бароўскі радыюс a_0 = \alpha/(4 \pi R_\infin) 0,529 177 208 59(36)×10−10 м a
энэргія Хартры E_h = 2 R_\infin h c 4,359 743 94(22)×10−18 Дж a
канстанта Рыдбэрга R_\infin = \alpha^2 m_e c / 2h 10 973 731,568 527(73) м−1 a
магнэтон Бора \mu_B = e\hbar / 2m_e 927,400 915(23)×10−26 Дж•Тл−1 a
магнітны момант электрона \mu_e −928,476 377(23)×10-26 Дж•Тл−1 a
g-фактар вольнага электрона g_e=2 \mu_e/\mu_B 2,002 319 304 3622(15) a
ядзерны магнэтон \mu_N 5,050 783 24(13)×10-27 Дж•Тл−1 a
магнітны момант пратона \mu_p 1,410 606 662(37)×10-26 Дж•Тл−1 a
гірамагнытнае дачыненьне пратона \gamma_p = 2\mu_p/\mu_N 2,675 222 099(70)×108 с−1•Tл−1 a
канстанта Стэфана-Больцмана \sigma = (\pi^2/60) k^4/\hbar^3 c^2 5,670 400(40)×10−8 Вт•м−2•К−4 a
першая радыяцыйная канстанта c_1 = 2\pi h c^2 3,741 771 18(19)×10−16 Вт•м² a
другая радыяцыйная канстанта c_2 1,438 7752(25)×10−2 м•К a
стандартнае паскарэньне вольнага падзеньня на паверхні Зямлі g_n 9,806 65 м•с−2 (роўна) a

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

a 2006 CODATA Internationally recommended values of the Fundamental Physical Constants