Вояджэр (касьмічная праграма)

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
(Перанакіравана з «Вояджэр (праграма)»)
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
«Вояджэр» — касьмічны зонд
Запуск «Вояджэра-2» на Тытан 3Е-Цэнтаўру

Во́яджэр (па-ангельску: voyager, вандроўца) — назва сэрыі амэрыканскіх касьмічных апаратаў, а таксама назва праекту па дасьледаваньні далёкіх плянэт Сонечнай сыстэмы з удзелам апаратаў дадзенай сэрыі. «Вояджэры» сталі трэцім і чацьвёртым касьмічным апаратам, якія пакінулі межы сонечнай сыстэмы, першымі двума былі «Піянэр-10» і «Піянэр-11».

«Вояджэр» — даволі буйны будынак. Гэта высокааўтаномны робат, абсталяваны ўласнымі энэргетычнымі ўсталёўкамі, ракетнымі рухавікамі, кампутарамі, сыстэмай радыёсувязі, кіраваньні й навуковымі прыборамі для дасьледаваньня плянэт, масай каля 815 кг.

Усяго было створана й адпраўлена ў космас два такія апараты:

«Вояджэр-1» і «Вояджэр-2» былі створаныя ў лябараторыі рэактыўнага руху (JPL) НАСА.

Праект «Вояджэр»[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Праект «Вояджэр» — адзін з самых выбітных эксперымэнтаў, выкананых у космасе ў апошняй чвэрці XX стагодзьдзі.

Адлегласьці да плянэт-гігантаў занадта вялікія для сродкаў зямнога назіраньня. Таму адпраўленыя на Зямлю «Вояджэрамі» фотаздымкі і дадзеныя вымярэньняў маюць вялікую навуковую каштоўнасьць.

Ідэя праекту ўпершыню зьявілася ў канцы 1960-х гадоў, незадоўга да запуску першых пілятуемых апаратаў да Месяцу і апаратаў «Піянэр» да Юпітэру.

Вялікая Чырвоная пляма Юпітэра, зьнятая Вояджэрам-1

Першапачаткова плянавалася дасьледаваць толькі Юпітэр і Сатурн. Аднак дзякуючы таму, што ўсе плянэты-гіганты удала разьмясьціліся ў параўнальна вузкім сэктары Сонечнай сыстэмы («парад плянэт») было магчыма выкарыстаньне гравітацыйных манёўраў для аблёту ўсіх вонкавых плянэт, за выключэньнем Плютона. Пасьля таго, як Вояджэр-1 пасьпяхова выканаў праграму дасьледаваньня Сатурна і яго спадарожніка Тытана было прынятае канчатковае рашэньне накіраваць Вояджэр-2 да Ўрана і Нэптуну. Для гэтага прыйшлося зьлёгку зьмяніць яго траекторыю, адмовіўшыся ад блізкага пралёта каля Тытана.

Навуковае абсталяваньне апарата[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Тэлевізійныя камэры, выразнасьць 800 радкоў, выкарыстоўваюцца адмысловыя відыконы з памяцьцю. Счытваньне аднаго кадра патрабуе 48 з

Спэктромэтры

  • Інфрачырвоны, дыяпазон ад 4 да 50 мкм
  • Ультрафіялетавы, дыяпазон 50—170 нм

Фотапалярымэтар

Плязьменны комплекс:

Энэргоабсталяваньне апарата[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У адрозьненьне ад касьмічных апаратаў, якія дасьледуюць унутраныя плянэты, «Ваяджэры» ня маглі ўжываць сонечныя батарэі, бо струмень сонечнай радыяцыі па меры выдаленьня апаратаў ад Зямлі станавіўся занадта малы. На «Ваяджэрах» усталяваныя тры радыёізатопных тэрмаэлектрабатарэі з эфэктыўнасьцю каля 5%, награваемыя цеплавыдзяляльнымі элемэнтамі з вокісу плютонія. Агульная магутнасьць такой батарэі спачатку складала амаль паўкіловата электраэнэргіі, аднак па меры распаду плютонія магутнасьць падае.

Пасланьне пазазямным цывілізацыям[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Узор залатой пласьцінкі прымацаванай да апаратаў.

Да борта кожнага «Ваяджэра» прымацавалі круглую алюмініевую скрынку, паклаўшы туды пазалочаны відэадыск.

На кружэлцы 115 слайдаў, на якіх сабраныя найважнейшыя навуковыя дадзеныя, віды Зямлі, яе мацерыкоў, розныя ляндшафты, сцэны з жыцьця жывёл і чалавека, іх анатамічны будынак і біяхімічная структура, уключаючы малекулу ДНК.

У двайковым кодзе зробленыя неабходныя растлумачэньні і паказана месцазнаходжаньне Сонечнай сыстэмы адносна 14 магутных пульсараў. У якасьці «мернай лінейкі» паказаная звыштонкая структура малекулы вадароду (1420 МГц).

Акрамя малюнкаў на кружэлцы запісаныя і гукі: шэпт маці й плач дзіцяці, галасы птушак і зьвяроў, шум ветра й дажджу, грукат вульканаў і зямлятрусаў, шамаценьне пяску й акіянскі прыбой.

Чалавечая прамова прадстаўленая на кружэлцы кароткімі прывітаньнямі на 58 мовах народаў міру. Адмысловы разьдзел пасланьня складаюць дасягненьні сусьветнай музычнай культуры. На кружэлцы запісаныя творы Баха, Моцарта, Бэтховэна, джазавыя кампазіцыі Луі Армстронга, Чака Бері і народная музыка шматлікіх краін.

На кружэлцы запісана таксама зварот Картэра, які ў 1977 г. быў прэзыдэнтам ЗША. Вольны пераклад звароту гучыць так:

Гэты апарат створаны ў ЗША, краіне з насельніцтвам 240 млн. чалавек сярод 4-мільярднага насельніцтва Зямлі. Чалавецтва, усё яшчэ падзелена на асобныя нацыі і дзяржавы, але краіны хутка ідуць да адзінай зямной цывілізацыі.
Мы накіроўваем у космас гэтае пасланьне. Яно, верагодна, выжыве на працягу мільярда гадоў нашага будучыні, калі наша цывілізацыя зьменіцца і цалкам зьменіць аблічча Зямлі… Калі якая-небудзь цывілізацыя перахопіць „Вояджэр“ і зможа зразумець сэнс гэтай кружэлкі, — вось наша пасланьне:
Гэта — падарунак ад маленькага далёкага міру: нашы гукі, наша навука, нашы малюнкі, наша музыка, нашы думкі і пачуцьці. Мы спрабуем выжыць у наш час, каб жыць і ў вашым. Мы спадзяемся, надыдзе дзень, калі будуць вырашаныя праблемы, перад якімі мы стаім сёньня, і мы далучымся да галяктычнай цывілізацыі. Гэтыя запісы ўяўляюць нашы надзеі, нашу рашучасьць і нашу добрую волю ў гэтым Сусьвеце, велізарнай і якая выклікае глыбокая павага.

Апараты пакідаюць сонечную сыстэму[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Пасьля сустрэчы з Нэптуном траекторыя «Вояджэра-2» адхілілася да поўдня. Зараз яго палёт праходзіць пад кутом 48° да экліптыкі, у паўднёвай паўсфэры. «Ваяджэр-1» паднімаецца над экліптыкай (пачатковы кут 38°). Апараты назаўжды пакідаюць межы Сонечнай сыстэмы.

Тэхнічныя магчымасьці апаратаў такія: энэргіі ў радыёізатопных тэрмаэлектрычных батарэях годзе для працы па мінімальнай праграме прыкладна да 2025 г. Праблемай можа стаць магчымая страта Сонцы сонечным датчыкам, бо з вялікай адлегласьці Сонца становіцца ўсё больш бляклым. Тады накіраваны радыёпрамень адхіліцца ад Зямлі, і прыём сыгналаў апарата стане немагчымым. Гэта можа адбыцца каля 2030 г.

Зараз з навуковых дасьледаваньняў «Вояджэраў» на першым месцы — вывучэньне пераходных абласьцей паміж сонечнай і міжзоркавай плязмай. «Вояджэр-1» перасёк геліясфэрную ўдарную хвалю (па-ангельску: termination shock) у сьнежні 2004 года на адлегласьці 94 а. а. ад Сонца.[1] Інфармацыя, якая паступае з «Вояджэра-2», прывяла да новага адкрыцьця: хоць апарат яшчэ не дасягнуў дадзенай мяжы, але атрыманыя ад яго дадзеныя сьведчаць, што яна асымэтрычная — яе паўднёвая частка прыкладна на 10 а. а. бліжэй да Сонца, чым паўночная (верагоднае тлумачэньне — уплыў міжзоркавага магнітнага поля).[2] «Вояджэр-2» можа перасекчы гэтую мяжу ў 2007 году. Чакаецца, што апараты перасякуць геліяпаўзу прыкладна праз 10 гадоў пасьля перасячэньня геліясфернай ударнай хвалі.[1]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Вояджэр (касьмічная праграма)сховішча мультымэдыйных матэрыялаў