ISO

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку

Міжнародная арганізацыя па стандартызацыі (International Organization for Standardization, ISO) — міжнародная арганізацыя, якая займаецца выпускам стандартаў.

Міжнародная арганізацыя па стандартызацыі створаная ў 1946 годзе дваццацьцю пяцьцю нацыянальнымі арганізацыямі па стандартызацыі. Фактычна яе праца пачалася з 1947 году. СССР быў адным з заснавальнікаў арганізацыі, сталым чальцом кіроўных органаў, двойчы прадстаўнік Дзяржстандарту абіраўся старшынёй арганізацыі. Расея стала чальцом ІСА як правапераемнік распалай дзяржавы. 23 верасьня 2005 году Расея ўвайшла ў Раду ІСА.

Пры стварэньні арганізацыі і выбары яе назвы ўлічвалася неабходнасьць таго, каб абрэвіятура найменьня гучала аднолькава на ўсіх мовах. Для гэтага было вырашанае выкарыстаць грэцкае слова ισος — роўны, вось чаму на ўсіх мовах сьвету Міжнародная арганізацыя па стандартызацыі мае кароткую назву ISO (ІСА).

Сфэра дзейнасьці ІСА тычыцца стандартызацыі ва ўсіх абласьцях, акрамя электратэхнікі і электронікі, якія адносяцца да кампэтэнцыі Міжнароднай электратэхнічнай камісіі (МЭК, IEC). Некаторыя выгляды прац выконваюцца сумеснымі высілкамі гэтых арганізацый. Акрамя стандартызацыі ІСА займаецца праблемамі сэртыфікацыі.

ІСА вызначае свае задачы наступным чынам: садзейнічаньне разьвіцьцю стандартызацыі і сумежных выглядаў дзейнасьці ў сьвеце з мэтай забесьпячэньня міжнароднага абмену таварамі і паслугамі, а таксама разьвіцьці супрацоўніцтва ў інтэлектуальнай, навукова-тэхнічнай і эканамічнай абласьцях.

Склад ІСА[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

На сёньняшні дзень у склад ІСА уваходзяць 157 краін сваімі нацыянальнымі арганізацыямі па стандартызацыі. Беларусь прадстаўляе Рэспубліканскае агенцтва па тэхнічным рэгуляваньні і мэтралёгіі ў якасьці камітэта — чальца ІСА. Усяго ў складзе ІСА больш 80 камітэтаў-чальцоў. Акрамя камітэтаў-чальцоў чалецтва ў ІСА можа мець статут чальцоў-карэспандэнтаў, якімі зьяўляюцца арганізацыі па стандартызацыі дзяржаў, што аднесены да разьвіваючыхся. Катэгорыя чалец-абанэнт уведзеная для разьвіваючыхся краін. Камітэты-чальцы маюць права прымаць удзел у працы любога тэхнічнага камітэта ІСА, галасаваць па праектах стандартаў, абірацца ў склад Рады ІСА і быць прадстаўленымі на паседжаньнях Генэральнай асамблеі. Чальцы-карэспандэнты (іх 25) не вядуць актыўнай працы ў ІСА, але маюць права на атрыманьне інфармацыі аб распрацоўваных стандартах. Чальцы-абанэнты выплачваюць палёгкавыя ўнёскі, маюць магчымасьць быць у курсе міжнароднай стандартызацыі.

Арганізацыйная структура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Арганізацыйна ў ІСА уваходзяць кіравальныя і працоўныя органы. Кіравальныя органы: Генэральная асамблея (вышэйшы орган), Рада, Тэхнічнае кіравальнае бюро. Працоўныя органы — тэхнічныя Камітэты (ТК), падкамітэты, тэхнічныя кансультатыўныя групы (ТКГ).

Генэральная асамблея[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Генэральная асамблея — гэты збор службовых асоб і дэлегатаў, прызначаных камітэтамі-чальцамі. Кожны камітэт-чалец мае права прадставіць ня больш трох дэлегатаў, але іх могуць суправаджаць назіральнікі. Чальцы-карэспандэнты і чальцы-абанэнты ўдзельнічаюць як назіральнікі.

Рада[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Рада кіруе працай ІСА у перапынках паміж сэсіямі Генэральнай асамблеі. Рада мае права, не склікаючы Генэральнай асамблеі, накіраваць у камітэты-чальцы пытаньні для кансультацыі або даручыць камітэтам-чальцам іх рашэньне. На паседжаньнях Рады рашэньня прымаюцца большасьцю галасоў прысутных на паседжаньні камітэтаў-чальцоў Рады. У пэрыяд паміж паседжаньнямі і пры неабходнасьці Рада можа прымаць рашэньні шляхам перапіскі.

Радзе ІСА падпарадкоўваецца сем камітэтаў: ПЛАКА (тэхнічнае бюро), СТАКА (камітэт па вывучэньні навуковых прынцыпаў стандартызацыі); КАСКА (камітэт па адзнацы адпаведнасьці); ІНФКА (камітэт па навукова-тэхнічнай інфармацыі); ДЭВКА (камітэт па аказаньні дапамогі краінам, што разьвіваюцца); КАПОЛКА (камітэт па абароне інтэрасаў спажыўцоў); РЭМКА (камітэт па стандартных узорах).

ПЛАКА[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

ПЛАКА (PLACO — Planning Committee) падрыхтоўвае прапановы па планаваньні працы ІСА, па арганізацыі і каардынацыі тэхнічных бакоў працы. У сфэру працы ПЛАКА уваходзяць разгляд прапаноў па стварэньні і роспуску тэхнічных камітэтаў, азначэньне вобласьці стандартызацыі, якой павінны займацца камітэты.

СТАКА[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

СТАКА (STACO — Standing Committee for the Study of Principles of Standardization) абавязаны аказваць мэтадычную і інфармацыйную дапамогу Радзе ІСА па прынцыпах і мэтодыцы распрацоўкі міжнародных стандартаў. Сіламі камітэта праводзяцца вывучэньне засноўвалых прынцыпаў стандартызацыі і падрыхтоўка рэкамэндацый па дасягненьні аптымальных вынікаў у дадзенай вобласьці. СТАКА займаецца таксама тэрміналёгіяй і арганізацыяй сэмінараў па ўжываньні міжнародных стандартаў для разьвіцьця гандлю.

КАСКА[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

КАСКА (CASCO — Committee on conformity assessment) займаецца пытаньнямі пацьверджаньня адпаведнасьці прадукцыі, паслуг працэсаў і сыстэм якасьці патрабаваньням стандартаў, вывучаючы практыку гэтай дзейнасьці і аналізуючы інфармацыю. Камітэт распрацоўвае кіраўніцтвы па выпрабаваньнях і адзнацы адпаведнасьці (сэртыфікацыі) прадукцыі, паслуг, сыстэм якасьці, пацьверджаньню кампэтэнтнасьці выпрабавальных лябараторый і органаў па сэртыфікацыі. Важная вобласьць працы КАСКА — садзейнічаньне ўзаемнаму прызнаньню і прыняцьцю нацыянальных і рэгіянальных сыстэм сэртыфікацыі, а таксама выкарыстаньню міжнародных стандартаў у вобласьці выпрабаваньняў і пацьверджаньні адпаведнасьці. КАСКА сумесна з МЭК падрыхтаваны цэлы шэраг кіраўніцтваў па розных аспэктах сэртыфікацыі, якія шырока выкарыстоўваюцца ў краінах-чальцах ІСА і МЭК: прынцыпы, выкладзеныя ў гэтых дакумэнтах, улічаныя ў нацыянальных сыстэмах сэртыфікацыі, а таксама служаць асновай для дамоў па адзнацы адпаведнасьці ўзаемапастаўлянай прадукцыі ў гандлёва-эканамічных сувязях краін розных рэгіёнаў. КАСКА таксама займаецца пытаньнямі стварэньня агульных патрабаваньняў да аўдытараў па акрэдытацыі выпрабавальных лябараторый і адзнацы якасьці працы акрэдытуючых органаў; узаемнага прызнаньня сэртыфікатаў адпаведнасьці прадукцыі і сыстэм якасьці і інш.

ДЭВКА[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

ДЭВКА (DEVCO — Commitete on developing country matters) вывучае запыты разьвіваючыхся краін у вобласьці стандартызацыі і распрацоўвае рэкамэндацыі па садзейнічаньні гэтым краінам у дадзенай вобласьці. Галоўныя функцыі ДЭВКА: арганізацыя абмеркаваньня ў шырокіх маштабах усіх аспэктаў стандартызацыі ў разьвіваючыхся краінах, стварэньне ўмоў для абмену досьведам з разьвітымі краінамі; падрыхтоўка адмыслоўцаў па стандартызацыі на базе розных навучалых цэнтраў у разьвітых краінах; садзейнічаньне азнаямленчым паездкам адмыслоўцаў арганізацый, што займаюцца стандартызацыяй у разьвіваючыхся краінах; падрыхтоўка вучэбных дапаможнікаў па стандартызацыі для разьвіваючыхся краін; стымуляваньне разьвіцьця двухбаковага супрацоўніцтва прамыслова разьвітых і разьвіваючыхся дзяржаў у вобласьці стандартызацыі і мэтралёгіі. У гэтых кірунках ДЭВКА супрацоўнічае з ААН. Адным з вынікаў сумесных высілкаў стала стварэньне і функцыянаваньне міжнародных цэнтраў навучаньня.

КАПОЛКА[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

КАПОЛКА (COPOLCO — Committee on consumer policy) вывучае пытаньні забесьпячэньня інтэрасаў спажыўцоў і магчымасьці садзейнічаньня гэтаму праз стандартызацыю; абагульняе досьвед удзелу спажыўцоў у стварэньні стандартаў і складае праграмы па навучаньні спажыўцоў у вобласьці стандартызацыі і давядзеньню да іх неабходнай інфармацыі аб міжнародных стандартах. Гэтаму спрыяе пэрыядычнае выданьне Пераліку міжнародных і нацыянальных стандартаў, а таксама карысных для спажыўцоў кіраўніцтваў: «Параўнальныя выпрабаваньні спажывецкіх тавараў», «Інфармацыя аб таварах для спажыўцоў», «Распрацоўка стандартных мэтадаў вымярэньня эксплюатацыйных характарыстак спажывецкіх тавараў» і інш.

КАПОЛКА удзельнічаў у распрацоўцы кіраўніцтва ІСА/МЭК па падрыхтоўцы стандартаў бясьпекі.

РЭМКА[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

РЭМКА (REMCO — Committee on reference materials) аказвае мэтадычную дапамогу ІСА шляхам распрацоўкі адпаведных кіраўніцтваў па пытаньнях, датычным стандартных узораў (эталёнаў). Так, падрыхтаваны даведнік па стандартных узорах і некалькі кіраўніцтваў: «Спасылка на стандартныя ўзоры ў міжнародных стандартах», «Атэстацыя стандартных узораў. Агульныя і статыстычнае прынцыпы» і інш. Акрамя таго, РЭМКА — каардынатар дзейнасьці ІСА па стандартных узорах з міжнароднымі мэтралягічнымі арганізацыямі, у прыватнасьці, з МАЗМ — Міжнароднай арганізацыяй заканадаўчай мэтралёгіі.

Парадак распрацоўкі стандартаў[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Міжнародны стандарт зьяўляецца вынікам кансэнсусу паміж удзельнікамі арганізацыі ІСА. Ён можа выкарыстоўвацца непасрэдна або шляхам укараненьня ў нацыянальныя стандарты розных краін.

Міжнародныя стандарты распрацоўваюцца тэхнічнымі камітэтамі ІСА (ТК) і падкамітэтамі (ПК) падчас шасьцістадыйнага працэсу:

  • Стадыя 1: Стадыя прапановы
  • Стадыя 2: Падрыхтоўчая стадыя
  • Стадыя 3: Стадыя камітэта
  • Стадыя 4: Стадыя пытаньняў
  • Стадыя 5: Стадыя ўхвалы
  • Стадыя 6: Стадыя публікацыі

Табліца ўмоўных пазначэньняў стадый дае навочнае паданьне аб стадыях распрацоўкі:

СТАДЫЯ ПАДПАДЗЕЛ СТАДЫІ
    90
Падпадзелы стадыі прыняцьця рашэньня
  00
Рэгістрацыя
20
Пачатак асноўнай працы
60
Завяршэньне асноўнай працы
92
Паўтор папярэдняй фазы
93
Паўтор бягучай фазы
98
Спыненьне
99
Працяг
00
Папярэдняя стадыя
00.00
Прапанова новага праекту атрымана
00.20
Прапанова новага праекту рэцэнзуецца
00.60
Завяршэньне рэцэнзаваньня
    00.98
Прапанова новага праекту адпрэчана
00.99
Ухвала галасаваньня за прапанова новага праекту
10
Стадыя прапановы
10.00
Прапанова новага праекту зарэгістравана
10.20
Пачата галасаваньне за новы праект
10.60
Завяршэньне галасаваньня
10.92
Прапанова вернута падаўцу на ўдакладненьне фармулёўкі
  10.98
Новы праект адпрэчаць
10.99
Новы праект ухвалены
20
Падрыхтоўчая стадыя
20.00
Новы праект зарэгістраваны ў працоўнай праграме ТК/ПК
20.20
Пачата вывучэньне працоўнага чарнавіка (РЧ)
20.60
Завяршэньне пэрыяду падачы зацемак
    20.98
Праект выдалены
20.99
РЧ ухвалены для рэгістрацыі ў якасьці ЧК (чарнавіка камітэта)
30
Стадыя камітэта
30.00
Чарнавік камітэта (ЧК) зарэгістраваны
30.20
Пачата вывучэньне/галасаваньне за ЧК
30.60
Завяршэньне пэрыяду галасаваньня/падачы зацемак
30.92
ЧК вернуты ў працоўную групу
  30.98
Праект выдалены
30.99
ЧК ухвалены для рэгістрацыі ў якасьці ЧМС (чарнавіка міжнароднага стандарту)
40
Стадыя пытаньняў
40.00
ЧМС зарэгістраваны
40.20
Пачата галасаваньне за ЧМС: 5 месяцаў
40.60
Завяршэньне галасаваньня
40.92
Поўная справаздача апублікаваны: ЧМС вернуты ў ТК або ПК
40.93
Поўная справаздача апублікаваны: вынікі новага галасаваньня за ЧМС
40.98
Праект выдалены
40.99
Поўная справаздача апублікаваны: ЧМС ухвалены для рэгістрацыі ў якасьці КЧМС (канчатковая рэдакцыя чарнавіка міжнароднага стандарту)
50
Стадыя ўхвалы
50.00
КЧМС зарэгістраваны для афіцыйнай ухвалы
50.20
Пачата галасаваньне за АЧМС: 2 месяца.
Канчатковая рэдакцыя перададзеная ў сакратарыят
50.60
Завяршэньне галасаваньня.
Канчатковая рэдакцыя вернутая ў сакратарыят
50.92
АЧМС вернуты ў ТК або ПК
  50.98
Праект выдалены
50.99
АЧМС ухвалены для публікацыі
60
Стадыя публікацыі
60.00
Міжнародны стандарт рыхтуецца да публікацыі
  60.60
Міжнародны стандарт апублікаваны
       
90
Стадыя перагляду
  90.20
Міжнародны стандарт у стадыі плянавага рэцэнзаваньня
90.60
Завяршэньне рэцэнзаваньня
90.92
Міжнародны стандарт патрабуецца выправіць
90.93
Міжнародны стандарт пацьверджаны
  90.99
Водгук міжнароднага стандарту, прапанаванага ТК або ПК
95
Стадыя водгуку
  95.20
Пачата галасаваньне за водгук
95.60
Завяршэньне галасаваньня
95.92
Вырашанае не адклікаць міжнародны стандарт
    95.99
Водгук міжнароднага стандарту

Калі ў пачатку працы над праектам стандарту ўжо маецца больш або меней завершаны дакумэнт, напрыклад, стандарт, распрацаваны іншай арганізацыяй, некаторыя стадыі можна апусьціць. Пры так званай «паскоранай працэдуры» дакумэнт накіроўваецца непасрэдна на ўхвалу чальцам ІСА у якасьці чарнавіка міжнароднага стандарту (ЧМС) (стадыя 4) або, калі дакумэнт быў распрацаваны міжнародным органам стандартызацыі, прызнанай Радай ІСА, у якасьці канчатковай рэдакцыі чарнавіка Міжнароднага стандарту (КЧМС, стадыя 5), без мінаньня папярэдніх стадый.

Ніжэй прыводзіцца агляд усіх шасьці стадый:

Больш падрабязьнае апісаньне працэсу распрацоўкі міжнародных стандартаў гл. у публікацыі «Дырэктывы ІСА/МЭК, Частка 1, Працэдурныя правілы».

Стадыя 1: Стадыя прапановы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы крок у распрацоўцы міжнароднага стандарту — пацьверджаньне таго, што пэўны міжнародны стандарт неабходны. Новая прапанова (НП) накіроўваецца на галасаваньне чальцам які адпавядае ТК або ПК, каб вызначыць неабходнасьць уключэннья адпавядага пункта ў праграму працы.

Прапанова прымаецца, калі большасьць У-чальцоў ТК/ПК («удзельнікі») галасуюць «за», і калі прынамсі пяць У-чальцоў заяўляюць аб тым, што прымуць актыўны ўдзел у праекце. На гэтай стадыі звычайна прызначаецца лідэр праекту, адказны за дадзены пункт праграмы.

Стадыя 2: Падрыхтоўчая стадыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Звычайна для падрыхтоўкі працоўнага чарнавіка ТК/ПК стварае працоўную групу экспэртаў, старшынёй (склікаючы чальцоў) які зьяўляецца лідэр праекту. Могуць прымацца розныя рэдакцыі працоўных чарнавікоў, датуль, пакуль працоўная група не вырашыць, што ёю распрацавана найлепшае тэхнічнае рашэньне разгляданай праблемы. На гэтай стадыі чарнавік перадаецца вышэйстаячаму камітэту працоўнай групы для мінаньня фазы выпрацоўкі кансэнсусу.

Стадыя 3: Стадыя камітэта[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Як толькі першы чарнавік камітэта готаў, ён рэгіструецца Галоўным Сакратарыятам ІСА. Ён рассылаецца для зацемак і, калі неабходна, галасаваньні Ў-чальцоў ТК/ПК. Могуць рыхтавацца розныя рэдакцыі чарнавіка камітэта, датуль, пакуль ня будзе дасягнуты кансэнсус па тэхнічным утрыманьні тэксту. Як толькі кансэнсус дасягнуць, тэкст канчаткова рэдагуецца для паданьня ў якасьці чарнавіка міжнароднага стандарту (ЧМС).

Стадыя 4: Стадыя пытаньняў[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Чарнавік міжнароднага стандарту (ЧМС) распаўсюджваецца сярод усіх чальцоў ІСА Галоўным Сакратарыятам ІСА для галасаваньня і зацемак на працягу пяці месяцаў. Ён ухваляецца для паданьня ў якасьці канчатковай рэдакцыі чарнавіка міжнароднага стандарту (КЧМС), калі дзьве траціны Ў-чальцоў ТК/ПК выказваюцца «за», і ня больш адной чвэрці ад агульнай колькасьці галасоў пададзеныя «супраць». Калі крытэры ўхвалы не выкананыя, тэкст вяртаецца ў зыходны ТК/ПК для наступнага вывучэньня, і выпраўлены дакумэнт зноў публікуецца для галасаваньня і зацемак у якасьці чарнавіка міжнароднага стандарту.

Стадыя 5: Стадыя ўхвалы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Канчатковая рэдакцыя чарнавіка міжнароднага стандарту (КЧМС) распаўсюджваецца сярод усіх чальцоў ІСА Галоўным Сакратарыятам ІСА для выніковага галасаваньня за/супраць на працягу двух месяцаў. Калі ў гэты пэрыяд паступаюць тэхнічныя зацемкі, на гэтай стадыі яны ўжо не разглядаюцца, але рэгіструюцца для аналізу падчас будучага перагляду дадзенага міжнароднага стандарту. Тэкст ухваляецца для паданьня ў якасьці канчатковай рэдакцыі чарнавіка міжнароднага стандарту (КЧМС), калі дзьве траціны Ў-чальцоў ТК/ПК выказваюцца «за», і ня больш адной чвэрці ад агульнай колькасьці галасоў пададзеныя «супраць». Калі гэтыя крытэры ўхвалы не выкананыя, стандарт вяртаецца ў зыходны ТК/ПК для перагляду з улікам тэхнічных чыньнікаў, прадстаўленых у падтрымку галасоў «супраць».

Стадыя 6: Стадыя публікацыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Калі канчатковая рэдакцыя чарнавіка міжнароднага стандарту ўхваленая, у выніковы тэкст дазваляецца, пры ўзьнікненьні такой неабходнасьці, уносіць толькі невялікую рэдактарскую праўку. Выніковы тэкст адсылаецца ў Галоўны Сакратарыят ІСА, які публікуе дадзены міжнародны стандарт.

Перагляд стандартаў[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Усе міжнародныя стандарты рэцэнзуюцца ўсімі чальцамі ІСА, прынамсі, праз тры гады пасьля публікацыі і кожныя пяць гадоў пасьля першага рэцэнзаваньня. Рашэньне аб пацьверджаньні, пераглядзе або водгуку міжнароднага стандарту прымаецца большасьцю галасоў У-чальцоў ТК/ПК.

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]