Бухгальтарскі ўлік

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку

Бухгальтарскі ўлік (ад ням. Buchhaltung — кнігаводзтва) — спарадкаваная сыстэма збору, рэґістрацыі й абагульненьня інфармацыі ў грашовым выглядзе пра стан маёмасьці, абавязкаў арґанізацыі й іх зьменах (руху грашовых сродкаў) шляхам суцэльнага, бесьперапыннага й дакумэнтальнага ўліку ўсіх гаспадарчых апэрацыяў.

Аб’ектамі бухгальтарскага ўліку зьяўляецца маёмасьць арґанізацыяў, іх абавязкі й гаспадарчыя апэрацыі, якія зьдзяйсьняюцца арґанізацыямі падчас іх дзейнасьці.

Бухгальтарскі ўлік ў адпаведнасьці з законам «пра бухгальтарскі ўлік і справаздачнасьць» можа весьціся: галоўным кнігаводам, прынятым на прадпрыемства па працоўнай дамове, ґенэральным дырэктарам пры адсутнасьці кнігавода, кнігаводам, які не зьяўляецца галоўным, або іншаю арґанізацыяю (бухгалтарскае суправаджэньне).

Асноўнаю задачаю кнігаводзтва зьяўляецца фармаваньне поўнай і пэўнай інфармацыі (кнігаводнае справаздачнасьці) пра дзейнасьць арґанізацыі й яе маёмасным становішчы, на падставе якое становіцца магчымым:

  • прадухіленьне адмоўных вынікаў гаспадарчае дзейнасьці арґанізацыі;
  • выяўленьне ўнутрыгаспадарчых рэзэрваў забесьпячэньня фінансавае ўстойлівасьці арґанізацыі;
  • кантроль выкананьня заканадаўства пры ажыцьцяўленьні арґанізацыяю гаспадарчых апэрацыяў;
  • кантроль мэтазгоднасьці гаспадарчых апэрацыяў;
  • кантроль наяўнасьці й рухі маёмасьці ды абавязкаў;
  • кантроль выкарыстаньня матэрыяльных, працоўных і фінансавых рэсурсаў;
  • кантроль адпаведнасьці дзейнасьці зацьверджаным нормам, нарматывам і каштарысам.

Унутраныя карыстачы кнігаводнае справаздачнасьці — кіраўнікі, заснавальнікі, удзельнікі й ўласьнікі маёмасьці арґанізацыі.

Вонкавыя карыстачы кнігаводнае справаздачнасьці — фундатары, крэдыторы, дзяржава.

Кнігаводзтва цесна зьвязана з падатковым улікам і кіраўнічым улікам

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Інкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Кнігаводзтва шырока выкарыстоўваўся ў Цэнтральных Андах (Пэру, Балівія) у дзяржаўных і грамадскіх мэтах у I тысячагодзьдзі н. э. на аснове вузельчыкавае пісьменнасьці Інкаў — кіпу, якая складалася як зь лікавых запісаў дзесятковае сыстэмы зьлічэньня[1], так і не лікавых запісаў у двайковай сыстэме кадаваньня[2]. У кіпу ужываліся першасныя й дадатковыя ключы, пазыцыйныя лікі, кадаваньне колерам і адукацыя сэрыяў паўтаральных дадзеных[3]. Кіпу упершыню ў гісторыі чалавецтва выкарыстоўвалася для ўжываньня такога спосабу вядзеньня кнігаводзтва як падвойны запіс[4].

Новы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У XVIII стагодзьдзе былі сфармуляваны правіла Барэма пра дэбет і крэдыт. У 1840 годзе Ванье высунуў прынцып, паводле якога кнігаводзтва вядзецца ад імя фірмы, а не яе уласніка.

Мэтад кнігаводзтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сукупнасьць усіх прыёмаў і спосабаў, з дапамогаю якіх у Бухгальтэрскім уліку адлюстроўваюцца рух і стан гаспадарчых сродкаў і іх крыніцаў, ён складаецца з наступных асноўных элемэнтаў:

Суб’екты бухгальтарскага ўліку[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Бухгальтэрскі ўлік можа весьціся:

  • бухгальтэрыяй, якая ўваходзіць у склад прадпрыемства;
  • кнігаводам;
  • кіраўніком арґанізацыі;
  • іншаю арґанізацыяю.

Прынцыпы кнігаводзтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прынцыпы кнігаводзтва — асноўныя, зыходныя, базавыя становішчы кнігаводзтва як навукі, якія прадвызначаюць усе наступныя, якія вынікаюць зь іх сьцвярджэньня. Асноўнымі прынцыпамі кнігаводзтва можна лічыць наступныя:

  • Прынцып аўтаномнасьці прадугледжвае, што тая ці іншая арґанізацыя існуе як адзіная самастойная юрыдычная асоба; яе маёмасьць строга адасоблена ад маёмасьці яе саўладальнікаў, працаўнікоў і іншых арґанізацыяў. Дадзеныя кнігаводзтва ўяўляюць адзіную сыстэму, якая адказвае задачам кіраваньня маёмасьцю, абавязкам і гаспадарчым апэрацыям, што зьдзяйсьняюцца арґанізацыяю падчас яе функцыянаваньня. Элемэнты ўліку, не аказвальныя ўплывы на гаспадарчыя працэсы, выняты з сыстэмы ўліку як залішнія. У кнігаводзтве й балянсе адлюстроўваецца толькі маёмасьць, якая прызнаецца ўласнасьцю менавіта гэтай пэўнай арґанізацыі.
  • Прынцып запісу — падвойнае бесперапыннае адлюстраваньне гаспадарчых зьяваў, фактаў і апэрацыяў, наканаванае выкарыстаньнем запісу на рахунках, то бок адначасова й на аднолькавую суму па дэбеце аднаго рахунку й крэдыту іншага кнігаводнага рахунку.
  • Прынцып дзейснае арґанізацыі прадугледжвае, што арґанізацыя звычайна функцыянуе й захавае свае пазыцыі на рынку ў агляднай будучыні, гасячы абавязкі перад пастаўшчыкамі й спажыўцамі й іншымі партнёрамі ва ўсталяваным парадку. Гэты прынцып абумоўлівае неабходнаьсць увязкі актываў арґанізацыі зь яе прыбыткам, якая можа быць атрымана пры дапамозе гэтых актываў. Адмысловае значэньне названы прынцып набывае пры адзнацы маёмасьці й абавязкаў арґанізацыі.
  • Прынцып аб’ектыўнасьці складаецца ў тым, што ўсе гаспадарчыя апэрацыі павінны знаходзіць адлюстраваньне ў кнігаводным уліку, быць зарэґістраванымі на працягу ўсіх этапаў уліку, пацьвярджацца апраўдальнымі дакумэнтамі, на падставе якіх вядзецца кнігаводзтва.
  • Прынцып абачлівасьці прадугледжвае пэўную ступень асьцярожнасьці меркаваньняў, неабходных пры разьліках, зробленых ва ўмовах нявызначанаьсці, якая дазваляе пазьбегнуць завышэньня актываў ці прыбыткаў, і памяншэньня абавязкаў, ці выдаткаў. Выкананьне прынцыпу абачлівасьці прадухіляе ўзьнікненьне ўтоеных рэзэрваў і празьмерных запасаў, сьвядомае прыніжэньне актываў ці прыбыткаў, або наўмыснае завышэньне абавязкаў ці выдаткаў. Грэбаваньне гэтым прынцыпам прывядзе да таго, што фінансавая справаздачнасьць перастане быць нэўтральнай і, такім чынам, страціць надзейнасьць.
  • Прынцып налічэньняў — усе апэрацыі запісваюцца па меры іх узьнікненьня, а не ў момант аплаты, і ставяцца да таго справаздачнага пэрыяду, калі была зьдзейсьнена апэрацыя. Гэты прынцып умоўна можна падзяліць на:
    • прынцып рэґістрацыі прыбытку (выручкі) — прыбытак адлюстроўваецца ў тым перыядзе, калі ён атрыманы, а не калі выраблена аплата. У Беларусі момант продажу прадукцыі вызначаецца па адгрузцы й па аплаце. Міжнародныя стандарты дапушчаюць фіксаваць рэалізацыю па адгрузцы, пастаўцы, атрыманьню грошай прадаўцом ці аґентам;
    • прынцып адпаведнасьці — прыбыткі справаздачнага пэрыяду павінны быць суаднесены з выдаткамі, дзякуючы якім гэтыя прыбыткі былі атрыманы. Зразумела, выдаткі (прыбыткі), якія адносяцца да адпаведных прыбыткаў (выдаткам), прызнаным у іншым справаздачным пэрыядзе, улічваюцца асобна.
  • Прынцып пэрыядычнасьці накіраваны на рэґулярнае, пэрыядычна паўтаральнае балянсавае абагульненьне — складаньне балянсу й справаздачнасьці за год, паўгодзьдзе, квартал, месяц. Названы прынцып забясьпечвае супастаўнасьць справаздачных дадзеных, дазваляе па заканчэньні вызначаных пэрыядаў часу вылічыць фінансавыя вынікі.
  • Прынцып прыватнасьці. Утрыманьне ўнутранай ўліковай інфармацыі — камэрцыйная таямніца арґанізацыі, за разгалашэньне і нанясеньне шкоды яе інтарэсам прадугледжана ўсталяваная заканадаўствам адказнасьць.
  • Прынцып грашовага вымярэньня, то бок колькаснае вымярэньне й вылічэньне фактаў гаспадарчае дзейнасьці й вытворчых працэсаў; у якасьці адзінкі вымярэньня выступае валюта краіны.
  • Прынцып пераемнасьці прадугледжвае разумную прыхільнасьць нацыянальным традыцыям, дасягненьням айчыннае навукі й практыкі.

Ахоўная функцыя кнігаводзтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Пад ахоўнай функцыяй кнігаводзтва разумеюць забесьпячэнне аховы маёмасных інтарэсаў удзельнікаў эканамічнае дзейнасьці, а менавіта:

Адрозьніваюць два этапы ахоўнае функцыі кнігаводзтва:

  • папераджальны (прэвэнтыўны),
  • ахавальны (паслядуючы).

Папераджальная (прэвентыўная) функцыя накіравана на цяжкасьць зьдзяйсненьня парушэньняў тымі ці іншымі асобамі шляхам ажыцьцяўленьня бягучага кантролю. Гэта значыць сама сыстэма кнігаводзтва пабудавана такім чынам, каб усе дзеяньні асобаў, якія ўдзельнічаюць у ажыцьцяўленьні гаспадарчых апэрацыяў былі максымальна празрыстыя; вядомыя вялікаму кругу асобаў; схільныя да неадкладнага кантролю; узаемазлучаныя зь дзеяннямі іншых асобаў.

Ахавальная (паслядуючая) функцыя спрацоўвае пасьля таго, як зьдзейсьнена парушэньне. Яна забясьпечваецца здольнасьцю сыстэмы ўліку адэкватна адлюстроўваць факты дэструктыўных адхіленьняў у гаспадарчай дзейнасьці супраць волі зламыснікаў. Гэта значыць нягледзячы на высілкі асобаў, зацікаўленых схаваць інфармацыю пра зьдзяйсьняныя парушэньні, пры пісьменна пастаўленым кнігаводзтве ва ўліковых дакумэнтах застаюцца сьляды, якія дазваляюць выяўляць такія факты.

Ахавальная функцыя рэалізуецца праз сыстэму наступнага фінансавага кантролю:

  • у плянавым парадку,
  • пры ўзнікненні інфармацыі пра супрацьпраўныя дзеяньні.

Прававое рэгуляваньне кнігаводзтва ў Рэспубліцы Беларусь[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прафэсія кнігавода[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Для таго, каб авалодаць прафэсіяю кнігавода, неабходна ведаць тэорыю кнігаводзтва — тэарэтычныя, метадалягічныя й практычныя асновы яго арґанізацыі.

Большае значэньне мае разуменьне функцыяў кнігаводзтва — кантрольнай, інфармацыйнай і аналітычнай. Для дасягненнья посьпеху ў прафэсіі кнігавода патрабуецца таксама авалоданьне метадамі кнігаводзтва.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Ordish George, Hyams, Edward. The last of the Incas: the rise and fall of an American empire. — New York: Barnes & Noble, 1996. — С. 80. — ISBN 0-88029-595-3
  2. ^ Experts 'decipher' Inca strings. BBC News.
  3. ^ Carlos Radicati di Primeglio Estudios sobre los quipus.. — 2006. — С. 49.
  4. ^ Dale Buckmaster 1 // The Incan Quipu and the Jacobsen Hypothesis. — 1974 Т. 12. — P. 178-181.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Каморджанова Наталия Александровна, Карташова Ирина Валериевна Бухгалтерский учет. Краткий курс. — 6-ое. — Питер, 2009. — 320 с. — ISBN 978-5-91180-661-3
  • Шаўлюкоў А. П. Фінансавы менеджмент на прадпрыемтве: Вучэбны дапаможнік. — Гомель: Гомельскі кааператыўны інстытут, 2001. — 562 с. — 2000 ас. — ISBN 985-6545-87-0

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Бухгальтарскі ўліксховішча мультымэдыйных матэрыялаў