Спэцыяльная тэорыя рэлятыўнасьці

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку

Спэцыяльная тэорыя рэлятыўнасьці[1], скарочана СТР (Спэцыяльная тэорыя адноснасьці, СТА) — тэорыя, якая апісвае рух, законы мэханікі й прасторава-часовых адносінаў пры хуткасьцях, блізкіх да хуткасьці сьвятла. У рамках спэцыяльнай тэорыі рэлятыўнасьці клясычная мэханіка Ньютана зьяўляецца набліжэньнем нізкіх хуткасьцяў. Абагульненьне СТР для гравітацыйных палёў завецца агульнай тэорыяй рэлятыўнасьці. Адхіленьні ў працяканьні фізычных працэсаў, якія апісваюцца тэорыяй рэлятыўнасьці, ад эфэктаў, прадказваемых клясычнай мэханікай, завуць рэлятывісцкімі эфэктамі. Хуткасьці, пры якіх гэтыя эфэкты робяцца істотнымі — рэлятывісцкімі хуткасьцямі.

Спэцыяльная тэорыя рэлятыўнасьці мяркуе шырокі спэктар наступстваў, якія былі экспэрыментальна правераны[2], як то прынцыпы скарачэньня даўжыні, запаволеньня часу, рэлятывісцкай масы, эквівалентнасьці масы й энэргіі, мяжы ўнівэрсальнай хуткасьці й адноснасьці адначасовасьці. Яна замяніла звычайны панятак абсалютнага ўнівэрсальнага часу паняткам часу, які залежыць ад сыстэмы адліку й прасторавага становішча. Замест таго, інварыянтны прамежак часу паміж двума падзеямі ёсьць інварыянт інтэрвалу прасторы. У спалучэньні зь іншымі законамі фізыкі, гэтыя два пастулаты спэцыяльнай тэорыі рэлятыўнасьці прадказваюць эквівалентнасьць масы й энэргіі, выказанае ў формуле эквівалентнасьці масы й энэргіі E = mc2, дзе c ёсьць хуткасьць сьвятла ў вакуўме[3][4].

Вызначальнай рысай спэцыяльнай тэорыі рэлятыўнасьці зьяўляецца замена пераўтварэньняў Галілеявай клясычнай мэханікі на пераўтварэньні Лёрэнца. Час і прастора ня могуць быць вызначаны асобна адзін ад аднаго. Прастора й час пераплятаюцца ў адзіны кантынуўм, вядомы як прастора-час. Падзеі, якія адбываюцца ў той жа час для аднаго назіральніка могуць адбывацца ў розны час для іншага.

Тэорыя называецца «спэцыяльнай», таму што ў ёй прымяняецца прынцып рэлятыўнасьці толькі для асобных выпадкаў інэрцыяльных сыстэмаў адліку. Айнштайн пазьней апублікаваў дакумэнт па агульнай тэорыі рэлятыўнасьці ў 1915 годзе, у гэтай працы Альбэрт апісаў прынцып у агульным выпадку, дзе, у прыватнасьці, былі растлумачаны прынцыпы гравітацыі.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Руска-беларускі фізічны слоўнік / Уклад. Самайлюковіч У., Пазняк У., Сабалеўскі А. — Мн.: Навука і тэхніка, 1994. С. 241.
  2. ^ Tom Roberts and Siegmar Schleif (October 2007). «What is the experimental basis of Special Relativity?» Usenet Physics FAQ.
  3. ^ Albert Einstein (2001). «Relativity: The Special and the General Theory». Routledge. p. 48. ISBN 0-415-25384-5.
  4. ^ Richard Phillips Feynman (1998). «Six Not-so-easy Pieces: Einstein's relativity, symmetry, and space–time». Basic Books. p. 68. ISBN 0-201-32842-9.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Спэцыяльная тэорыя рэлятыўнасьцісховішча мультымэдыйных матэрыялаў