Выкрут-22

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Выкрут-22
Catch-22
First edition cover
Жанр: Чорны гумар, абсурд, сатыра, ваенная фантастыка, гістарычная фантастыка
Аўтар: Джозэф Гэлер
Мова арыгіналу: ангельская
Публікацыя: 11 лістапада 1961
Выдавецтва: Simon & Schuster
Ілюстратар: Пол Бэкан
Носьбіт: папера
Наступны твор: Час закрыцьця (1994)
ISBN: 0-684-83339-5

«Вы́крут-22» (па-ангельску: Catch-22) — сатырычны антываенны раман амэрыканскага пісьменьніка Джозэфа Гэлера, выдадзены ў 1961. Твор часта называюць адной з найвыдатнейшых літаратурных працаў XX стагодзьдзя[1]. Ён уключаны ў сьпіс найлепшых раманаў усіх часоў(en) паводле вэрсіі часопісу «Time»[2], BBC[3] і вэрсіяў іншых выданьняў[4][5].

У аснову рамана пакладзены ўласны досьвед удзелу аўтара ў Другой сусьветнай вайне. Падзеі «Выкруту-22» разгортваюцца ў 1943[6], напісаньне раману пачалося ў 1953 і было скончанае ў 1961 року. Аповед вядзецца ў своеасаблівай нехраналягічнай манэры ад усёведнай трэцяй асобы, апісваючы падзеі з пунктаў гледжаньня розных пэрсанажаў і бязладна, такім чынам выбудоўваючы часавую шкалу разам з сюжэтам. Галоўны герой капітан Джон Ясар’ян (анг. John Yossarian) — пілёт бамбавіка B-25 ВПС ЗША. Падзеі ў асноўным адбываюцца падчас дысьлякацыі выдуманага 256-га швадрону на востраве Піяноза ў Міжземным моры на захад ад Італіі. Раман апісвае намаганьні Ясар’яна й іншых вайскоўцаў лягеру выконваць усе службовыя даручэньні і пры гэтым ня страціць глуздоў з тым, каб вярнуцца дадому жывымі-здаровымі.

Кніга высьмейвае бюракратычную сыстэму, у гратэскным маштабе апісвае бэссэнсоўнасьць і абсурд вайны і вайсковага жыцьця амэрыканскага вайсковага падразьдзяленьня, эгаізм і карысьлівасьць камандзіраў, якія дамагаюцца прасоўваньня па службе коштам жыцьцяў маладых пілётаў.

Вайсковае правіла №22 дазваляла утрапёным пілётам ня браць удзелу ў вылетах, аднак тыя, хто спасылаўся на гэтае правіла, тым самым дэманстравалі жаданьне жыць, што ўласьціва для псыхічна здаровых людзей, і таму не маглі гэтым правілам скарыстацца. Пасьля выхаду раману выраз выкрут-22 стаў у ангельскай мове крылатай фразай, якая характарызуе «безвыходную сытуацыю, дзеля разьвязаньня якой трэба выканаць пэўную ўмову, аднак адначасна існуе пэўны варунак, які выключае магчымасьць выкананьня гэтай умовы» (замкнёнае кола)[7].

У 1970 року рэжысэр Майк Нікалс зьняў па кнізе аднайменны фільм.

«Выкрут-22» лічыцца адным з найлепшых твораў амэрыканскай літаратуры XX стагодзьдзя. Раман Гэлера не атрымаў прэміяў, аднак заставаўся ў друку цягам дзесяцігодзьдзяў. Пік папулярнасьці прыйшоў на час вайны ў Віетнаме, калі тэматыка абсурднасьці вайны набылі асабліва вострае значэньне ў амэрыканскім грамадзтве. Маладое пакаленьне амэрыканцаў пачало разумець і падзяляць погляд і ідэалы галоўнага героя Джона Ясар’яна. Асаблівую папулярнасьць набыў лёзунг моладзі 60-х «Ясар’ян жыве!»

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ What is Catch-22? And why does the book matter?(анг.). BBC News (12 сакавіка 2002). Праверана 31 ліпеня 2013 г.
  2. ^ All-TIME 100 Novels(анг.) Books. Time Entertainment. Праверана 31 ліпеня 2013 г.
  3. ^ Top100(анг.) Big Read. BBCПраверана 31 ліпеня 2013 г.
  4. ^ Robert McCrum. (12 кастрычніка 2003) The 100 greatest novels of all time: The list(анг.) Books. The GuardianПраверана 31 ліпеня 2013 г.
  5. ^ 100 Best Novels(анг.) Modern Library Праверана 31 ліпеня 2013 г.
  6. ^ Rosenbaum, Ron (2 жніўня 2011) Seeing Catch-22 Twice: The awful truth people miss about Heller's great novel(анг.). Slate Magazine. Праверана 31 ліпеня 2013 г.
  7. ^ catch-22(анг.) Merriam-Webster Праверана 31 ліпеня 2013 г.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]