Беларуская Праваслаўная Царква

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку

Белару́скі Экзарха́т Маскоўскага Патрыярха́ту (Белару́ская Правасла́ўная Царква́) — кананічнае царкоўна-адміністрацыйнае падразьдзяленьне Маскоўскага Патрыярхату (Расейскай праваслаўнай царквы), складаецца з праваслаўных япархіяў у межах Беларусі. Утвораны 9—11 кастрычніка 1989 году. Дзейнасьць як экзархата рэглямэнтуецца Статутам «Русской Православной Церкви», разьдзел IХ. Экзархаты(рас.). На сёньня — адзіны-самотны экзархат у Маскоўскім патрыярхаце.

Найвышэйшая заканадаўчая і выканаўчая ўлада ў экзархаце належыць Сыноду пад старшынёўствам экзарха, у які ўваходзяць кіроўныя япіскапы беларускіх япархіяў. У цяперашні час старшынюе ў Сынодзе мітрапаліт Менскі і Слуцкі, патрыяршы экзарх усяе Беларусі Філарэт.

Япархіі і манастыры[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Беларускі Экзархат Маскоўскага Патрыярхату ўтвараюць 11 япархіяў. На 7 студзеня 2012 г. дзейнічала 34 манастыры (16 жаночых, 7 мужчынскіх). У тым ліку:

Бабруйская і Быхаўская епархія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Берасьцейская і Кобрынская япархія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Віцебская і Аршанская япархія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гомельская і Жлобінская япархія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гарадзенская і Ваўкавыская япархія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Магілёўская і Мсьціслаўская япархія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Менская і Слуцкая япархія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Наваградзкая і Лідзкая япархія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Пінская і Лунінецкая япархія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Полацкая і Глыбоцкая япархія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Тураўская і Мазырская япархія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прыходы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

На 7 студзеня 2012 г. экзархат налічваў 1555 прыходаў. Послух несьлі 14 архірэяў (у тым ліку 3 вікарыі), 1485 сьвятароў ды 166 дыяканаў. Дзейнічала звыш 100 брацтваў ды сястрыцтваў.

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічаюць наступныя навучальныя ўстановы:

Выданьні[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Выдаюцца часопісы:

  • «Веснік Беларускага экзархата»;
  • «Минские епархиальные ведомости»;
  • «Праваслаўе ў Беларусі і ў свеце»;

Друкуюцца газэты:

  • «Могилевские епархиальные ведомости»;
  • «Преображение»;
  • «Царкоўнае слова» і інш.

Зьнішчэньне гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 2000-я гады пад выглядам рэканструкцыі культавых збудаваньняў Беларускі Экзархат Маскоўскага Патрыярхату (БЭМП) правёў шэраг вандальных і антызаконных дзеяньняў у дачыненьні да гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.[2]

Гістарычна-культурныя каштоўнасьці Менску[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 2004 годзе галава БЭМП Філарэт накіраваў ліст старшыню менскага гарвыканкаму М. Паўлаву, у якім выступіў з ініцыятывай замест аднаўленьня царквы Сьв. Духа, унікальнага помніка вялікалітоўскай архітэктуры эпохі Рэнэсансу, збудаваць на месцы ейных падмуркаў і крыптаў новую праваслаўную капліцу. Яшчэ адну праваслаўную капліцу ў гонар А. Неўскага мітрапаліт прапанаваў паставіць на месцы падмуркаў Малога гасьцінага двара.[3]

У 2008 годзе пры будаўніцтве Асьветнага цэнтру Расейскай Праваслаўнай Царквы на тэрыторыі Высокага Места і вуліцы Зыбіцкай не было праведзена належных археалягічных раскопак, у выніку чаго былі непапраўна пашкоджаныя і страчаныя культурныя пласты ХІХІХ стст.[4]

Гістарычна-культурныя каштоўнасьці Магілёва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Над брамай магілёўскага манастыра Сьв. Міколы ў 2008 годзе зьявіўся купал-цыбуліна

У ліпені 2007 году на тэрыторыі Магілёўскага Замчышча спынілася будаўніцтва храму-помніку БЭМП у імя «Святых царственных мучеников и новомучеников и исповедников XX века», адноўленае без узгадненьня з археолягамі ў сярэдзіне чэрвеня таго ж году. Па факце будаўніцтва распачалі крымінальную справу.

Загаднік катэдры археалёгіі Магілёўскага дзяржаўнага ўнівэрсытэту, доктар гістарычных навук Ігар Марзалюк паказвае на тое, што стаўленьне да замчышча было барбарскім:

« Ужо можна адкрыць ва ўніверсітэце адмысловую выставу знаходак з тых рэчаў, якія паспелі ўратаваць як на Замчышчы, так і на сметніку, куды будаўнікі вывезлі частку культурнага слою. Гэта, акрамя металічных рэчаў і керамікі ХІІ-ХVII стагоддзяў, таксама і сэнсацыйная знаходка – невялікі баразок, які датуецца ХІ стагоддзем »

Ігар Марзалюк назваў гэта наўмысным зьнішчэньнем нацыянальнага помніку археалёгіі.[5]

Апроч таго, рэканструкцыя БЭМП закранула магілёўскі манастыр Сьв. Міколы — помнік архітэктуры беларускага барока XVII—XVIII стст. Так, у 2008 годзе на ягоную браму, накрытую дахоўкай, паставілі пазалачоны цыбулепадобны купал з залатым васьміканцовым крыжом.

Былы касьцёл дамініканаў у Клецку[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Колішні касьцёл дамініканаў у Клецку — помнік архітэктуры сармацкага барока XVII ст., гістарычна-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі.

У 2008 годзе настаяцель мясцовага прыходу БЭМП а. Матфей Белавус самавольна паставіў на будынак касьцёла цыбулепадобны пазалачоны купал з крыжам вышынёй 6 мэтраў.

Будаўнічыя працы праводзіліся насуперак лісту Міністэрства культуры, у якім паведамлялася, што дзеяньні а. Матфея пярэчаць заканадаўству, бо яны непазьбежна вядуць да зьмены зьнешняга выгляду помніка.[6]

У 2010 годзе сталася вядома, што мясцовы сьвятар БЭМП паставіў на колішні касьцёл яшчэ два купалы-цыбуліны.[7]

Драўляная царква ў в. Гошчава[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Драўляны цэрквы ў Гошчаве (леваруч) і Велямічах (праваруч) да антызаконнай рэканструкцыі ў стылі маскоўскай архітэктуры

Царква Ўзвышэньня Сьв. Крыжа ў в. Гошчава — помнік беларускага народнага дойлідзтва 1-й пал. XIX ст., гістарычна-культурная каштоўнасьць 3-й катэгорыі.

У выніку несанкцыянаваных рамонтных работаў (праект рэканструкцыі царквы ў Гошчаве не ўзгадняўся з Міністэрствам культуры[8]), праведзеных мясцовым сьвятаром БЭМП у 2009 годзе, на даху царквы зьявіліся купалы-цыбуліны ў маскоўскім стылі. Больш за тое, адзін купал паўстаў там, дзе яго не было. Такім чынам храм незваротна страціў свае адметныя архітэктурныя і мастацкія рысы, што ставіць пад сумнеў статус помніка.[9]

Рэканструкцыя непарыўна зьмяніла вонкавы выгляд храму, яе канструкцыі, мастацка-архітэктурнае аздабленьне, што зьяўляецца парушэннем артыкулаў 27; 28; 29; 32; 33; 36; 37; 45 Закона «Аб ахове гісторыка-культурнай спадчыны Рэспублікі Беларусь» ад 9 студзеня 2006 г.[8]

Былая ўніяцкая царква ў в. Велямічы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Колішняя ўніяцкая царква Сьв. Пр. Ільлі ў в. Велямічы — помнік беларускага народнага дойлідзтва XVIII ст. з рысамі стылю барока, гістарычна-культурная каштоўнасьць 2-й катэгорыі.

У 2009 годзе ў выніку рэканструкцыі храму, якую праводзіць мясцовы прыход БЭМП, адбылося зьнішчэньне барокавых купалоў на вежах і каваных чатырохканцовых крыжоў з заменай іх маскоўскімі пазалачонымі цыбулепадобнымі купаламі і васьміканцовымі крыжамі.[10]

Мураваная царква XVI ст. у Наваградку[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Барысаглебская царква ў Наваградку: першая вядомая выява (леваруч) і праект рэканструкцыі бажніцы з надбудовай залатых купалоў-цыбулінаў (праваруч, аўтар праекту — Г. Лаўрэцкі)

Царква Сьвятых Барыса й Глеба ў Наваградку — гістарычна-культурная каштоўнасьць 1-й катэгорыі.

У чэрвені 2010 году грамадзкасьць даведалася пра тое, што цягам рэканструкцыі, якую праводзіць БЭМП, на вежы царквы плянуецца паставіць какошнікі з шатрамі, завершанымі залатымі цыбулепадобнымі купаламі[11].

З нагоды зьнішчэньня аўтэнтычнага выгляду гэтага і іншых помнікаў беларускай архітэктуры філёзафы Алесь Анціпенка і Валянцін Акудовіч, архітэктарка Ірэна Лаўроўская, мастацтвазнаўцы Сяргей Харэўскі і Максім Жбанкоў зьвярнулася ў БЭМП і Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь са зваротам, у якім патрабуюць спыніць разбурэньне беларускай гістарычна-культурнай спадчыны[2]:

« Лічым сваім маральным абавязкам апэляваць да грамадзянскай і культурніцкай супольнасьці краіны з мэтаў выказаць рашучы пратэст супраць антыкультурнай, антыбеларускай дзейнасьці РПЦ. Зьвяртаем таксама ўвагу на тое, што разбурэньне аўтахтоннай культуры і беларускіх гістарычных помнікаў — адна з праяваў тыповай каляніяльнай палітыкі, што расейскія ўлады ажыцьцяўлялі цягам некалькіх мінулых стагодзьдзяў у акупаванай і далучанай да імпэрыі Беларусі. Цяпер гэтую палітыку працягвае РПЦ. Мы патрабуем спыніць разбурэньне нашай спадчыны! »

Аднак нягледзячы на пратэсты грамадзкасьці, у лістападзе таго ж году, купалы-цыбуліны зьявіліся на вежах бажніцы. У зьвязку з гэтым старшыня Таварыства аховы помнікаў Антон Астаповіч зьвярнуўся зь лістом у Міністэрства культуры з просьбай спыніць працы ў Наваградку. Ён просіць распачаць у адносінах да прыходу царквы і адказных супрацоўнікаў Наваградзкага райвыканкаму адміністрацыйную справу. Акрамя таго, А. Астаповіч зьвярнуўся ў наваградзкую пракуратуру[12].

Насаджэньне расейскай архітэктуры[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Супрацоўнікі Інстытуту мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклёру Беларускай Акадэміі навук крытыкуюць Беларускі экзархат Маскоўскага Патрыярхату за прыярытэтнае будаўніцтва ў Беларусі цэркваў у неўласьцівай для яе расейскай архітэктуры:

« <...> небяспеку выклікаюць сённяшнія памкненні праваслаўнага духавенства прарасійскай арыентацыі прыўнесці ў беларускі ландшафт драўляныя царкоўныя формы новаіерусалімскіх храмаў, помнікаў Архангельска ці Валагодскага краю. Ігнараванне выпрацаваных стагоддзямі мясцовых традыцый і навязванне аб'ёмаў і форм, не ўласцівых тутэйшаму дойлідству, разбурае тую натуральную гармонію, што склалася на працягу стагоддзяў народнага жыцця »

—Беларусы: У 8 т. Т.2. Дойлідства / А. І. Лакотка; Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэдкал.: В. К. Бандарчык, М. Ф. Піліпенка, А. І. Лакотка. — Мн.: Тэхналогія, 1997. С. 193

Беларускі мастак і этнакультуроляг Тодар Кашкурэвіч праводзіць паралель паміж масавым узьвядзеньнем цэркваў-«мураўёвак» і сучасным царкоўным будаўніцтвам БЭМП на Беларусі:

« <…> гэта, я б сказаў, усьвядомлены культурны аспэкт. Мы маем справу з тэндэнцыяй: прасоўваньнем пэўнага стылістычнага моманту як вельмі істотнага ідэалягічнага. Карані цягнуцца з Масквы. Уся Беларусь — цэнтральныя гарады, цэнтральныя дарогі — застаўленыя рускай праваслаўнай царквой у псэўдарускім стылі. Амаль у тым жа кшталце, як у ХІХ ст. рабіліся «мураўёўкі». Яны вельмі добра разумеюць палітычны патэнцыял гэтага стылістычнага моманту: «грыбы» паставяць — пазначаць сваю тэрыторыю ўплыву. Як сабака меціць дрэвы. Гэта агромністы палітычны капітал, які вымяраецца нават грашовым эквівалентам. »

Тодар КашкурэвічДрама Гародні: нацыянальны праект як гульні ўлады // «Наше мнение», 12 чэрвеня 2007

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Сяргей Пульша (7 студзеня 2012) Праваслаўныя сьвяткуюць Раство Грамадзтва. БелаПАНПраверана 7 студзеня 2012 г.
  2. ^ а б Інтэлектуалы: Не дапусціце варварства з царквой у Навагрудку! // Наша Ніва, 10 лістапада 2008
  3. ^ Прыватны дзёньнік: Сяргей Харэўскі // Радыё Свабода, 20 жніўня 2004
  4. ^ Сяргей Абламейка. Архітэктурныя страты Менску за апошнія 2 гады // Радыё Свабода, 2 ліпеня 2008
  5. ^ Заведзена справа супраць будаўнікоў храма на Магілёўскім замчышчы // Наша Ніва, 14 ліпеня 2007
  6. ^ Клецкі бацюшка не паслухаў Мінкульту // Наша Ніва, 10 лістапада 2008
  7. ^ Фотафакт: На былым клецкім касцёле з’явіліся яшчэ дзве «цыбуліны» // Наша Ніва, 2 верасьня 2010
  8. ^ а б Сямён Печанко. Шок у Івацэвіцкім раёне // Наша Ніва, 28 ліпеня 2009
  9. ^ Марат Гаравы. Гошчаўская царква не помнік культуры? // «Газета для вас», 7 лютага 2010
  10. ^ Царква Сьв. Пр. Ільлі ў Велямічах на Radzima.org
  11. ^ Міхал Карневіч. На гатычны храм у Наваградку ставяць цыбуліны // «Радыё Свабода», 28 чэрвеня 2010.
  12. ^ На навагрудскай царкве Барыса і Глеба ўсталёўваюць «цыбуліны» // «Наша Ніва», 14 лістапада 2010.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]