Узяцьце на праходзе

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Белы латнік бярэ на праходзе чорнага латніка.

У шахматах узяцьце на праходзе (анпасан, ад фр. en passant — на праходзе) азначае спэцыяльны ход латніка, пры якім ён бярэ латніка праціўніка, перамешчанага адразу на два палі. Але атакаваным аказваецца ня тое поле, на якім спыніўся другі латнік, а тое, якое было перасечанае ім. Першы латнік завяршае ўзяцьце менавіта на гэтым, перасечаным полі, як калі б латнік праціўніка перамясьціўся толькі на адно поле.

Падобная сытуацыя становіцца магчымай толькі ў тых выпадках, калі латнік разьмяшчаецца на пятай (для белых латнікаў) або чацьвёртай (для чорных латнікаў) гарызанталі, а поле, якое перасякае латнік праціўніка, знаходзіцца ў яго пад боем. Узяцьце латніка праціўніка можа ажыцьцяўляцца толькі адразу пасьля ягонага перамяшчэньня на два палі, а то іначай права ўзяцьця на праходзе губляецца.

Дадзенае правіла было ўведзенае ў шахматы ў XV стагодзьдзі практычна адначасова з іншым правілам, якое дазваляла рабіць першы ход латнікам адразу на два палі ўперад. Абгрунтоўваецца гэтае правіла проста: латнік ня можа перамяшчацца бяз рызыкі быць зьедзеным, калі поле праходу знаходзіцца пад боем праціўніка.

У задачах і этудах на першым ходзе разьвязаньня ўзяцьце на праходзе дазваляецца ў тым і толькі ў тым выпадку, калі з дапамогай рэтрааналізу можна абсалютна дакладна вызначыць, што менавіта той латнік праціўніка, якога мы зьбіраемся ўзяць на праходзе, толькі што хадзіў на два палі праз поле, бітае нашым латнікам. Пры гэтым не павінна быць аніводнай доказнай партыі, якая бы заканчвалася якім-небудзь іншым ходам.

Ужываньне ў дэбюце[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Chess zhor 26.svg
Chess zver 26.svg
Chess rdl45.svg Chess ndd45.svg Chess bdl45.svg Chess qdd45.svg Chess kdl45.svg Chess bdd45.svg Chess l45.svg Chess rdd45.svg
Chess pdd45.svg Chess pdl45.svg Chess pdd45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess pdl45.svg Chess pdd45.svg Chess pdl45.svg
Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg
Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess pdl45.svg Chess pld45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg
Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess qld45.svg Chess ndl45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg
Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess nll45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg
Chess pll45.svg Chess pld45.svg Chess pll45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess pld45.svg Chess pll45.svg Chess pld45.svg
Chess rld45.svg Chess nll45.svg Chess bld45.svg Chess l45.svg Chess kld45.svg Chess bll45.svg Chess d45.svg Chess rll45.svg
Chess zver 26.svg
Chess zhor 26.svg
Белы латнік атрымлівае магчымасьць узяць праціўніка на праходзе пасьля пятага ходу.

Руская партыя:

  • 1.e4 e5
  • 2.Врf3 Врf6
  • 3.d4 ed
  • 4.e5 Врe4
  • 5.В:d4 d5 (гл. дыяграму)
  • 6.ed.

Іншы прыклад зьяўляецца ў францускай абароне: 1.e4 e6 2.e5… Калі чорныя адказваюць 2…d5, то белыя могуць узяць суперніка на праходзе 3.ed, калі 2…f5, то адпаведна 3.ef.

Партыя Гундэрсэн — Фол[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Chess zhor 26.svg
Chess zver 26.svg
Chess rdl45.svg Chess d45.svg Chess bdl45.svg Chess qdd45.svg Chess l45.svg Chess rdd45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg
Chess pdd45.svg Chess pdl45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess pdd45.svg Chess l45.svg
Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess pdl45.svg Chess d45.svg Chess kdl45.svg Chess d45.svg
Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess pdl45.svg Chess pld45.svg Chess pdl45.svg Chess nld45.svg Chess l45.svg
Chess l45.svg Chess bdd45.svg Chess l45.svg Chess ndd45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess qll45.svg Chess pld45.svg
Chess d45.svg Chess l45.svg Chess nld45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg
Chess pll45.svg Chess pld45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess pld45.svg Chess pll45.svg Chess d45.svg
Chess rld45.svg Chess l45.svg Chess bld45.svg Chess l45.svg Chess kld45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess rll45.svg
Chess zver 26.svg
Chess zhor 26.svg
Разьмяшчэньне фігураў пасьля 12...f7-f5.
Chess zhor 26.svg
Chess zver 26.svg
Chess rdl45.svg Chess d45.svg Chess bdl45.svg Chess qdd45.svg Chess l45.svg Chess rdd45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg
Chess pdd45.svg Chess pdl45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg
Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess nll45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess kdd45.svg
Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess pdl45.svg Chess pld45.svg Chess pdl45.svg Chess pdd45.svg Chess pll45.svg
Chess l45.svg Chess bdd45.svg Chess l45.svg Chess ndd45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess qll45.svg Chess d45.svg
Chess d45.svg Chess l45.svg Chess nld45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg
Chess pll45.svg Chess pld45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess pld45.svg Chess pll45.svg Chess d45.svg
Chess rld45.svg Chess l45.svg Chess bld45.svg Chess l45.svg Chess kld45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess rll45.svg
Chess zver 26.svg
Chess zhor 26.svg
Пасьля 14...g7-g5 белыя бяруць на праходзе чорнага латніка й аб’яўляюць мат.


У 1928 годзе ў Аўстраліі прайшла цікавая сустрэча паміж Гунарам Гундэрсэнам(en) і Альбэртам Фолам. Майстар па шахматах Гундэрсэн арыгінальна выкарыстаў прыём узяцьця на праходзе на 15-м ходзе пасьля 14…g7-g5, аб’явіўшы мат з дапамогай нестандартнага падвойнага шаха:

  • 13.h5+ Kh6
  • 14.Вр:e6+ g5
  • 15.hg — мат.