Фашызм

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку

Фашы́зм (па-італьянску: fascismo) у вузкім сэнсе — палітычны рух у Італіі першай паловы XX стагодзьдзя, які ўзначальвалася Бэніта Мусаліні. Пазьней фашызмам сталі зваць любыя праявы таталітарызму ў спалучэньні з ідэяй нацыянальнай кансалідацыі або расавай выключнасьці.

Этымалёгія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Слова фашызм паходзіць ад італьянскага fascio (фашыа) — «зьвяз» (напрыклад, назва палітычнай радыкальнай арганізацыі Бэніта Мусаліні — Fascio di combattimento — «Зьвяз барацьбы»). Гэтае слова, у сваю чаргу, узыходзіць да лацінскага fascis — «зьвязак, пучок», якім, у прыватнасьці пазначаліся знакі магістрацкай улады — фасцыі, зьвязкі розгаў з уваткнутым у яе сякерай. Гэтая сякера насілі лікторы — ахоўнікі вышэйшых службовых асобаў Рымскай рэспублікі, якія часьцяком выконвалі ролю катаў, гэта значыць выконвалі вэрдыкты суду. З тых часоў малюнак фасцыяў прысутнічае ў знаках дзяржаўнай улады шматлікіх краінаў (напрыклад, фасцыі прысутнічаюць на эмблеме Фэдэральнай службы судовых прыставаў Расейскай Фэдэрацыі). У пачатку XX стагодзьдзя гэты знак быў выкарыстаны рухам Мусаліні, які апэляваў да імпэрскіх традыцыяў Старажытнага Рыму (у прыватнасьці, Мусаліні сьцьвярджаў, што першым фашыстам быў Гай Юліюс Цэзар).

Фашызм у сучасным разуменьні[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Фашызм у сучасным разуменьні — дзяржаўны лад, заснаваны на ідэі вяршэнства дзяржавы над нацыяй, аб'яднаньня народа вакол ідэі нацыянальнага выратаваньня, дэлегаваньне шырокіх, а часта і надзвычайных паўнамоцтваў улады. Адпаведна, гэта першым чынам моцны дзяржаўны апарат, сфармаваны па ідэаляґічнай і палітычнай прыкмеце, цьвёрдая або ваенная дысцыпліна. Фашызм можна таксама тлумачыць як форму папулісцкага ультранацыяналізму, заснаванага на звароце да мінулага, яго рамантызацыі й ідэалізацыі.

Ідэя перавагі дзяржаўнага, расавага на асабістым і індывідуальным — адна з базавых ідэяў фашызму. Для фашызму характэрна моцнае імкненьне да «аднастайнасьці» й «нацыянальнай кансалідацыі»; адгэтуль паходзіць нетрывальнасьць фашыстаў да любога іншадумства, а таксама да нацыянальных, рэлігійных і іншых меншасьцяў.

Слова «фашысты» зараз часьцей за ўсё асацыюецца зь нямецкімі нацыянал-сацыялістамі, хоць сябе яны фашыстамі ніколі ня звалі. Гэтае не зусім правільнае ўжываньне назову пачалося з «піўнога путчу» 1923 году, калі амэрыканскія газэты назвалі путчыстаў «баварскімі фашыстамі», праводзячы паралелі зь дзяржаўным пераваротам, ажыцьцяўлёным Мусаліні ў Італіі ў 1922 годзе. Гэтая назва, асабліва ў краінах былога СССР, больш за ўсё асацыюецца зь нямецка-фашысцкімі захопнікамі, распачаўшымі Другую сусьветную вайну, іх зьверствамі, цынізмам і катаваньнямі, якія на шмат вякоў застануцца ў памяці народаў як твар фашызму.

Прыкметы фашызму[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Фашызм звычайна характарызуецца наступнымі рысамі:

  1. Спрыяе моцнай нацыянальная кансалідацыі: узвышае дзяржаву над асобай, асабліва ў выглядзе перавагі самога дзяржаўнага апарата й зьліцьці народа зь ім.
  2. Грунтуе сваю ўладу на адзіным лідэру, правадыру.
  3. Выкарыстае гвалт і сучасныя палітычныя тэхналёгіі прапаганды й цэнзуры з мэтай падаўленьня палітычных апанэнтаў.
  4. Выступае за строгую эканамічную й сацыяльную рэглямэнтацыю.
  5. Гуртуе вытворчасьць у карпаратыўныя блёкі.
  6. Праводзіць палітыку татальнага кантролю над грамадзтвам.

Тым ня менш, фашысцкім рэжымам часам атрымоўваецца дабіцца сур'ёзных посьпехаў у эканоміцы й ваеннай сфэры.

Трэба адрозьніваць фашызм ад нацызму, ідэі якога вырасьлі з ідэалёґіі італьянскага фашызму. Калі фашызм абвяшчае ідэю нацыянальнай кансалідацыі, то нацызм грунтуецца на палітыцы расавай выключнасьці.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Фашызмсховішча мультымэдыйных матэрыялаў