Штутгарт

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Штутгарт
ням. Stuttgart
Уверсе зьлева: Дзяржаўны тэатар (Staatstheater); уверсе справа: фэст у раёне Бад Канштат; пасярэдзіне зьлева: Стары замак; пасярэдзіне справа: фантан на Замкавым пляцы; унізе зьлева: выгляд на Новы замак і Замкавы пляц; унізе справа: пляц Шылера з помнікам Фрыдрыху Шылеру.
Уверсе зьлева: Дзяржаўны тэатар (Staatstheater); уверсе справа: фэст у раёне Бад Канштат; пасярэдзіне зьлева: Стары замак; пасярэдзіне справа: фантан на Замкавым пляцы; унізе зьлева: выгляд на Новы замак і Замкавы пляц; унізе справа: пляц Шылера з помнікам Фрыдрыху Шылеру.
Coat of arms of Stuttgart.svg
Герб Штутгарту
Першыя згадкі: X стагодзьдзе
Краіна: Нямеччына
Фэдэральная Зямля: Бадэн-Вюртэмбэрг
Акруга: Штутгарт
Плошча: 207 36 км²
Насельніцтва
колькасьць: 597 939 чал. (2012)
шчыльнасьць:
Часавы пас: UTC+1
летні час: UTC+2
Тэлефонны код: +49(0)711
Паштовы індэкс: 70173, 70174, 70176, 70178, 70180, 70182, 70184, 70186, 70188, 70190, 70191, 70192, 70193, 70195, 70197, 70199, 70327, 70329, 70372, 70374, 70378, 70435, 70437, 70439, 70376, 70469, 70499, 70563, 70565, 70567, 70569, 70597, 70599, 70619
Паштовыя індэксы: 70173–70619
Нумарны знак: S
Геаграфічныя каардынаты: 48°47′ пн. ш. 9°11′ у. д. / 48.783° пн. ш. 9.183° у. д. / 48.783; 9.183Каардынаты: 48°47′ пн. ш. 9°11′ у. д. / 48.783° пн. ш. 9.183° у. д. / 48.783; 9.183
Штутгарт на мапе Нямеччыны
Штутгарт
Штутгарт
Штутгарт
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
http://www.stuttgart.de

Шту́тгарт (па-нямецку: Stuttgart) — горад у Нямеччыне, сталіца зямлі Бадэн-Вюртэмбэрг, адзін з найважнейшых прамысловых цэнтраў Нямеччыны, важны культурны цэнтар. Шосты паводле колькасьці насельніцтва горад Нямеччыны (597 939 чалавек па стане на 31.12.2012), цэнтар аглямэрацыі з насельніцтвам 2,7 млн. чал., а таксама цэнтар Мэтрапольнага рэгіёну Штутгарт, у якім пражывае каля 5,3 млн.чал.

Геаграфія і клімат[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Геаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Штутгарт знаходзіцца ў цэнтральнай частцы зямлі Бадэн-Вюртэмбэрг на паўднёвым захадзе Нямеччыны, на рацэ Нэкар і яе прытоках. Горад разьмешчаны на лясістых і вінаградных узгорках (у т.л., у самым цэнтры) і ў далінах, на вышыні ад 207 м да 549 м над узроўням мора. Адміністрацыйна падзяляецца на 23 раёны, якія складаюцца з 152 гарадзкіх частак (больш дробных раёнаў).

Клімат[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Клімат Штутгарту — кантынентальны. У летнія месяцы, горныя масівы Шварцвальд і Швабскі Альб абараняюць горад ад сур'ёзнай непагадзі, аднак у гэты час года ў горадзе здараюцца і навальніцы. Узімку выпадае сьнег, які ляжыць толькі некалькі дзён. У цэнтры горада, названым мясцовымі жыхарамі як «Kessel» (ням. Кацёл), улетку заўсёды гарачэй і ўзімку снегу менш, чым у прадмесьцях.

Зіма ў Штутгарце доўжыцца са сьнежня па сакавік. Самы халодны месяц — студзень, зь сярэдняй тэмпературай 0°C. Сьнег не выпадае больш чым на некалькі дзён, аднак, згодна з мэтэаралагічных дадзеных 2004 года ў гэты самы пэрыяд, сьнег праляжаў некалькі тыдняў. Лета цёплае, зь сярэдняй тэмпэратурай 20°C у самых гарачых месяцах лета — ліпені і жніўні. Лета звычайна доўжыцца з траўня да верасьня.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Сярэднявеччы і ў Новы час Штутгарт быў невялічкім горадам, яго насельніцтва не аднойчы памяньшалася праз шматлікія войны. Хутка расьці ён пачынае ў другой палове XIX стагодзьдзя, і ўжо ў 1874 годзе налічваў 100 000 жыхароў. У XX стагодзьдзі далучэньне шэрагу прадмесьцяў у склад гораду прывяло да далейшага росту яго насельніцтва: у 1942 годзе яно ўжо складала 498 016 чалавек. Яшчэ праз 20 гадоў, у 1962, яно дасягнула 640 560 чалавек — найбольшы паказчык у гісторыі Штутгарту, пасьля чаго пачало паніжацца (551 904 чалавек у 1987 годзе), а потым зноў пачало расьці, у асноўным, за конт імігрантаў. Па стане на 31 сьнежня 2011 году насельніцтва Штутгарту складае 591 015 чалавек.

Па стане на 2007 год, 40% насельніцтва гораду мае замежнае паходжаньне (найбольшая доля замежнікаў сярод усіх буйных гарадоў Нямеччыны), а сярод наймаладзейшых яго жыхароў (ва ўзросьце да 5 гадоў) гэты паказчык дасягае 64%.

31% насельніцтва гораду належыць да лютэранства, 26% — да каталіцтва, 11,3% вызнаюць іслам, а астатнія — або належаць да іншых веравызнаньяў, або зьяўляюцца атэістамі.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першае пасяленьне на тэрыторыі сучаснага Штутгарту ўзьнікла ў 90 г. н.э. у раёне Канштату: спачатку як рымскі кастэль, а потым — вёска. Між 926 і 948 гадамі ў даліне Нэзэнбаху (імаверна, герцагам Людольфам Швабскім) быў заснаваны конны завод (па-старанямецку Stuotengarten), што і лічыцца пачаткам гісторыі Штутгарту. У 1219 маркграф Гэрман V Бадэнскі надаў мястэчку статус гораду. У 1251 годзе праз шлюб Мэхтыльды Бадэнскай Штутгарт пераходзіць да графаў Вюртэмбэрскіх. У 1495 Эбэргард І быў узьведзены ў герцагі, і Штутгарт стаў яго рэзыдэнцыяй.

У 1520-1534 горад, як і ўвесь Вюртэмбэрг, належыў Габсбургам. У 1553–1570/78 замак быў перабудаваны ў стылі рэнэсанс. У Трыццацігадовую вайну быў акупаваны Габсбургамі з 1634 па 1638 год. У 1718 герцаг Эбэргард Людвіг пераносіць рэзыдэнцую ў Людвігсбург, але яго стрыечны брат і наступнік Карл Аляксандар у 1733 годзе зноў вяртае герцагскую рэзыдэнцыю ў Штутгарт. У 1744 герцаг Карл Яўген заклаў першы камень у будаўніцтва Новага замку.

у 1803 Штутгарт становіцца сталіцай Курфюрства Вюртэмбэрг, а ў 1806Каралеўства Вюртэмбэрг, што было канчаткова пацьверджана Венскім кангрэсам у 1815 годзе. У 1818 упершыню быў зладжаны Канштацкі народны фэст, які праводзіцца й дагэтуль. У XIX стагодзьдзі Штутгарт становіцца важным літаратурным цэнтрам: тут жывуць і твораць Вільгельм Гаўф, Людвіг Улянд, Густаў Шваб. Напрыканцы стагодзьдзя ён становіцца таксама і прамысловым цэнтрам: у 1887 годзе Готліб Даймлер заснаваў тут аўтамабільны канцэрн.

У 1918 Штутгарт — сталіца Вольнай Народнай дзяржавы Вюртэмбэрг. Пасьля Другой Сусьветнай вайны, у 1946 годзе, ён стаў сталіцай зямлі Вюртэмбэрг-Бадэн, а ў 1952 — зямлі Бадэн-Вюртэмбэрг. 9 верасьня 1962 горад наведаў прэзыдэнт Францыі Шарль дэ Голь, 24 траўня 1965 — каралева Вялікабрытаніі Лізавета II, а 14 чэрвеня 1989 — генэральны сакратар СССР Міхаіл Гарбачоў. У 2006 (як дагэтуль і ў 1974) Штутгарт быў адным з гарадоў, што прымалі Чэмпіянат сьвету па футболе. Улетку 2010 у Штутгарце праходзілі масавыя пратэсты супраць плянаў перабудовы чыгуначнага вакзалу — г.зв. Праекту Штутгарт 21.

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Будынак Музэю Mercedes-Benz у Штутгарце

Штутгарт належыць да найважнейшых эканамічных цэнтраў Нямеччыны і Эўропы ў цэлым. У горадзе разьмешчаны штаб-кватэры такіх сусьветнавядомых канцэрнаў як Daimler (вядомага вытворчасьцю аўтамабіляў Mercedes-Benz) і Porsche, а ў яго навакольлі — Bosch. Акрамя таго, у Штутгарце маюць свае прадстаўніцтвы Siemens, Kodak, Lenovo. Тут знаходзяцца таксама вядомыя інжэнэрныя (SBP, Leonhardt Andrä und Partner, Knippers Helbig) і архітэктурныя бюро (Behnisch & Partner, Behnisch Architekten).

Штутгарцкая біржа — другая, пасьля Франкфурцкай, паводле значнасьці ў Нямеччыне.

Будаўнічыя прадпрыемствы прадстаўлены ў Штутгарце такімі буйнымі фірмамі як Wolff & Müller, Züblin і Gottlob Rommel.

З 1996 году Штутгарт мае сваё казіно — трэцяе ў Бадэн-Вюртэмбэрзе, пасьля Бадэн-Бадэнскага і Канстанцаўскага.

Штутгарт таксама належыць да найбуйнейшых вінаградарскіх камунаў Нямеччыны: 400 гэктараў на яго тэрыторыі займаюць вінаграднікі.

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Тэатры[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Штутгарт — адзін з найважнейшых культурных цэнтраў Нямеччыны. Яго Дзяржаўны тэатар, у склад якога ўваходзяць Штутгарцкая Опэра, Штутгарцкі Балет і Штутгарцкі тэатар, зьяўляецца найбуйнейшым у сьвеце трохгаліновым тэатральным аб’яднаньнем. Сярод іншых тэатраў Штутгарту варта назваць Стары тэатар (па-нямецку: Das Alte Schauspielhaus), Тэатар камэдыі ў Маркварце (па-нямецку: Komödie im Marquardt), Тэатар пантамімы (па-нямецку: Pantomimetheater Makal City Theater GmbH), лялечны тэатар на Фадэне (па-нямецку: Theater am Faden).

Музэі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Штутгарце знаходзіцца шмат музэяў: толькі дзяржаўных налічваецца пяць. Адзін зь іх — Штутгарцкая старая і новая Дзяржаўная галерэя, у якой сабраныя творы мастацтва сусьветнага значэньня, ад XIV стагодзьдзя да нашых дзён, у т.л. карціны Люкаса Кранаха Старэйшага, Рубэнса, Рэмбранта, Манэ, Рэнуара, Сэзана, Пікаса.

У Старым замку разьмешчаны Музэй зямлі Вюртэмбэрг, заснаваны ў 1862 годзе герцагам Вюртэмбэргу Вільгельмам I. З 1987 існуе таксама Музэй гісторыі зямлі Бадэн-Вюртэмбэрг. Сярод іншых музэяў варта адзначыць Дзяржаўны музэй прыродазнаўства, Музэй палеанталёгіі і геалёгіі (г.зв. «Музэй ля Львінай брамы», (па-нямецку: Museum am Löwentor), Музэй біялёгіі ў замку Розэйштайн, Этнаграфічны музэй (афіцыйная назва па-нямецку: Linden-Museum), Музэй Mercedes-Benz, Музэй Porsche, Музэй мастацтваў, дом-музэй Гэгеля.

Выдатныя мясьціны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Штутгарцкая Штыфтскірхе

Вядомыя асобы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гарады-сябры[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Акрамя таго, партнэрскія сувязі падтрымліваюцца з наступнымі гарадамі:

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Штутгартсховішча мультымэдыйных матэрыялаў