Іван Луцкевіч

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Іван Луцкевіч
Ян Герман Луцкевіч
Ivan Lutskevich.jpg
Дата нараджэньня 9 чэрвеня 1881
Месца нараджэньня Romanov Flag.svg Шаўлі, Расейская імпэрыя
Дата сьмерці 20 жніўня 1919
Месца сьмерці Сьцяг Польшчы Закапанэ, Польшча
Ян Герман Луцкевіч
Herb Nowina.PNG
герб «Навіна»
Асабістыя зьвесткі
Род: Луцкевічы
Бацькі: Ян Баляслаў
Зоф’я Эмерыкава з Лычкоўскіх
Рэлігія: рыма-каталік

Іва́н Луцке́віч, Ян Герман Луцкевіч гербу «Навіна» (9 чэрвеня 1881, Шаўлі Ковенскай губэрні, Расейская імпэрыя20 жніўня 1919, Закапанэ, Польшча; псэўданімы: Ян Міхальчык; Нашанівец; Шчасны; Palissander Нев.) — беларускі палітычны і грамадзкі дзяяч, публіцыст, археоляг. Пачынальнік беларускага нацыянальнага руху. Брат Антона Луцкевіча.

Жыцьцяпіс[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Нарадзіўся 9 чэрвеня [ст. ст. 28 траўня] 1881 ў сям’і ўдзельніка паўстаньня Кастуся Каліноўскага, змагара за Рэч Паспалітую Абодвух Народаў.

У 1890 пачаў вучобу ў Лібаўскай гімназіі, у 1897—1902 — у Менскай гімназіі. У 1905 скончыў юрыдычны факультэт Пецярбурскага ўнівэрсытэта, адначасова ў 1902 — маскоўскі Археалягічны інстытут.

У 1903 быў адным з заснавальнікаў Беларускай рэвалюцыйнай грамады (пазьней Беларуская сацыялістычная грамада). За палітычную дзейнасьць у 1903 трапіў у астрог. У 1904-1905 працягваў вучобу ў Венскім універсітэце.

Актыўна ўдзельнічаў у рэвалюцыйных падзеях 1905 року ў Менску. Пад пагрозай арышту выехаў у пачатку 1906 у Вільню, дзе да 1908 знаходзіўся на нелегальным становішчы.

Паводле яго ініцыятывы былі выдадзеныя беларускія газэты «Наша доля» і «Наша Ніва», створаныя кнігавыдавецкія суполкі «Наша хата» (1908) і Беларускае выдавецкае таварыства (1913), а ў 19161918 выходзіла газэта «Гоман». У 19161920 гг. зь яго ініцыятывы ў Вільні адкрываецца Беларускі клюб, вакол якога гуртуецца аматарская драматычная дружына пад кіраўніцтвам Францішка Аляхновіча. У 1919 паводле ініцыятывы Івана Луцкевіча ў Вільні адбылося адкрыцьцё першай беларускай гімназіі, дзе ён выкладаў краязнаўства і беларусазнаўства.

Цяжка хварэў на сухоты. Каханая Юліяна Мэнке ў 1919 змагла завезьці яго на курорт у польскае Закапанэ, але было ўжо позна. Памёр у Закапаным (Польшча). Магілу Івана Луцкевіча выкрасьлілі з рэестраў прыблізна ў 1963. Прах Івана Луцкевіча, прывезены з Польшчы ў 1991, быў перазахаваны на віленскіх могілках Росы.

Палітычная дзейнасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Іван Луцкевіч — змагар за незалежную Беларусь. Быў адным зь першых, хто зразумеў неабходнасьць дзяржаўнай незалежнасьці Бацькаўшчыны і разам з братам Антонам стаў ініцыятарам абвяшчэньня Беларускай Народнай Рэспублікі.

Выступаў за аднаўленьне на Беларусі царкоўнай уніі дзеля паяднаньня рэлігійнага і грамадзка-палітычнага рухаў у адзіным нацыянальна-адраджэнскім працэсе.

Навуковая дзейнасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Аўтар навукова-публіцыстычных прац па гісторыі, мастацтве, кніжнай культуры Беларусі. Аўтар аповесьці «Дым і попел» — апісаньня знойдзенай ім рукапіснай кнігі беларускіх татараў «Аль-Кітаб» — помніку старабеларускай літаратуры XVI ст., пісаны арабскай графікай.

У калекцыях Івана Луцкевіча былі рэдкія экспанаты, якія пазьней сталі асновай створанага ў 1921 року першага Беларускага нацыянальнага музэю ў Вільні.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]