Кіляграм

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

Кілягра́м — адзінка масы, адна з асноўных адзінак сыстэмы СІ, скарачаецца як кг. Гэта маса міжнароднага ўзору (валік вышынёй 39 мм, выкананы са сплаву 90% плаціны і 10% ірыдыю), які захоўваецца ў Міжнародным бюро мераў у Сеўры, каля Парыжа. Узор кіляграма быў усталяваны Першай генэральнай канфэрэнцыяй Мер у 1889 годзе. Першапачаткова ўзор быў прыроўнены да аднаго літру вады тэмпэратурай 4 градусы Цэльсія, пры нармальным ціску.

Іншыя адзінкі масы: цэнтнэр, драхма, фунт, гран, квінтал, тона, унцыя.

[рэдагаваць] Кратныя і дзельныя адзінкі

Найменні кратных і дзельных адзінак масы ад К. ўтвараюць, дадаючы прыстаўкі да слова “грам”:

Кратныя				Дзельныя
велічыня	назоў	пазначэньне		велічыня	назоў	пазначэньне
101 г	дэкаграм	такг	dag	10-1 г	дэцыграм	дг	dg
102 г	гэктаграм	гг	hg	10-2 г	сантыграм	зг	cg
103 г	кілограм	кг	kg	10-3 г	міліграм	мг	mg
106 г	мегаграм	Мг	Mg	10-6 г	мікраграм	мкг	µg
109 г	гігаграм	Гг	Gg	10-9 г	нанаграм	нг	ng
1012 г	тэраграм	Тг	Tg	10-12 г	дзідаграм	пг	pg
1015 г	пэтаграм	Пг	Pg	10-15 г	фэмтаграм	фг	fg
1018 г	экзаграм	Эг	Eg	10-18 г	аттаграм	аг	ag
1021 г	зэтаграм	Зг	Zg	10-21 г	зэптаграм	зг	zg
1024 г	ётаграм	Іг	Yg	10-24 г	ёктаграм	іг	yg

Заўвагі: замест гектаграма (100 кг) звычайна выкарыстоўваюць адзінку вымярэння «цэнтнэр», замест мегаграма (1000 кг) - «тона».

[рэдагаваць] Гісторыя

У метрычнай сістэме мераў (18 ст.) К. быў вызначаны як маса 1 дм3 вады пры тэмпэратуры яе найбольшай шчыльнасьці (4 °С). Эталон К. быў выраблены ў выглядзе цыліндрычнай гіры з плаціны (1799). У 1889 вызначэньне К. было зменена на дзейнае пасёння і ў якасці эталона зацверджаная гіра з плацінаірыдыевага сплаву. Адрозныя адзінкі вымярэння для масы і вагі вызначаныя ў 1901 годзе.

[рэдагаваць] Узор кіляграма

Зараз кіляграм — адзіная адзінка СІ, якая вызначана пры дапамозе прадмета, які быў выраблены людзьмі. Усе астатнія адзінкі зараз вызначаюцца з дапамогай фізычных уласьцівасьцей і законаў.

Узор быў выраблены ў 1889 годзе, і цяпер існуюць дакладныя афіцыйныя копіі ўзору, якія выкарыстоўваюцца як нацыянальныя ўзоры кіляграма. Прыкладна раз у 10 гадоў нацыянальныя ўзоры параўноўваюцца з міжнародным. Гэтыя параўнаньні паказваюць, што дакладнасьць нацыянальных узораў складае прыкладна 2 мкг. З-за таго што яны захоўваюцца ў тых жа самых умовах, няма падстаў лічыць, што міжнародны ўзор больш дакладны. Аднак, па вызначэньню лічыцца, што маса міжнароднага ўзору дакладна роўная кіляграму. З-за гэтага любыя зьмены існуючай масы ўзору вядуць да зьмяненьняў велічыні кіляграма. Для выдаленьня гэтых памылак у наш час разглядаюцца розныя варыянты вызначэньня кіляграма на аснове фізычных законаў.

Адзінкі СІ
Асноўныя: мэтар | кіляграм | сэкунда | ампэр | кэльвін | кандзэла | моль
Вытворныя: радыян | сцэрадыян | гэрц | градус Цэльсія | катаў | ньютан | джоўль | ват | паскаль | кулон | вольт | ом | сымэнс | фарад | вэбэр | цэслы | гэнры | люмэн | люкс | бэкэрэль | грэй | зывэрт