Спрошчаная сыстэма раманізацыі баўгарскай мовы

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку

Спрошчаная сыстэма раманізацыі баўгарскай мовы (па-ангельску: Streamlined System) зьяўляецца сыстэмай трансьлітарацыі баўгарскай азбукі, створанай ў Інстытуце матэматыкі і інфарматыкі пры Баўгарскай акадэміі навук у 1995 годзе,[1][2] які вызначаецца па наступнай табліцы:[3][4][5]

А
A
Б
B
В
V
Г
G
Д
D
Е
E
Ж
ZH
З
Z
И
I
Й
Y
К
K
Л
L
М
M
Н
N
О
O
П
P
Р
R
С
S
Т
T
У
U
Ф
F
Х
H
Ц
TS
Ч
CH
Ш
SH
Щ
SHT
Ъ
A
Ь
Y
Ю
YU
Я
YA

Паходжаньне і выкарыстаньне[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Спрошчаная сыстэма была распрацаваная для таго, каб служыць для лацінізацыі баўгарскіх геаграфічных назваў у Антарктыдзе, і была прынятая для гэтай мэты баўгарскай Камісіяй па імёнах Антарктыды 2 сакавіка 1995 года.[1] У далейшым гэтая сыстэма была выбраная баўгарскім урадам у якасьці афіцыйнай сыстэмы трансьлітэрацыі, якая будзе выкарыстоўвацца ва ўсіх дакументах, якія пазначаюць асобу, дарожныя знакі, назвы вуліц, афіцыйныя інфармацыйныя сыстэмы, базы даных, вэб-сайты мясцовых уладаў г.д. [6][4][7][8] 'У рэшце рэшт, спрошчаная сістэма стала часткай баўгарскага заканадаўства, а таксама быў уключаны ў Закон аб трансьлітэрацыі, прыняты ў 2009 годзе.[9]

Асноўныя прынцыпы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Спрошчаная сыстэма распрацоўвалася з мэтай дасягненьня аптымальнага балансу паміж наступнымі часткова дублюючымі і часткова канфліктуючымі прыярытэтамі:[4]

  • Па-першае, асноўнай мэтай гэтай сыстэмы зьяўляецца забесьпячэньне праўдападобна фанэтычнага набліжэньня баўгарскіх словаў пры вымаўленьні ангельскамоўнымі карыстальнікамі, у тым ліку тыя, якія ня ведаюць пра баўгарскую мову і якім не даступныя дадатковыя тлумачэньні;
  • Па-другое - і менш прыярытэтныя, сыстэма павінна спросьціць пошук арыгінальнага напісаньня кірыліцай, наколькі гэта магчыма;
  • Па-трэцяе, трансьлітараваныя формы баўгарскіх словаў павінны адпавядаць ангельскаму моўнаму асяродзьдзю, г. зн. не павінны ўспрымацца як занадта «неангельскія»;
  • Па-чацьвёртае, трансьлітараваныя формы словаў павінны быць упарадкаванымі ды простымі.

Выключэньні[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Аўтэнтычныя лацінскія напісаньні імёнаў небаўгарскага паходжаньня маюць прыярытэт, напрыклад, James Bourchier, Émile de Laveleye і Wellington а не Dzheyms Baucher, Emil dyo Lavele або Uelingtan.[4]
  • У канцы слоў -ИЯ трансьлітэруюцца як IA, а не IYA (выключэньне ўведзена ў 2006 годзе).[10][9]

Было прапанавана зьмяніць спрошчаную сыстэму так, каб баўгарскія літары Ъ і Ц трансьлітэраваліся як Ă і TZ адпаведна.[11][12] Аднак гэтыя прапановы не змаглі атрымаць больш шырокае прызнаньне, і не былі прынятыя для афіцыйнага выкарыстаньня.[12][13]

Ілюстрацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прыклад (Артыкул 1 Усеагульная дэкларацыя правоў чалавека|Усеагульнай дэкларацыі правоў чалавека):
Всички хора се раждат свободни и равни

по достойнство и права. Те са надарени
с разум и съвест и следва да се отнасят
помежду си в дух на братство.

Vsichki hora se razhdat svobodni i ravni

po dostoynstvo i prava. Te sa nadareni
s razum i savest i sledva da se otnasyat
pomezhdu si v duh na bratstvo.

Зваротны варыянт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сыстэма не зьяўляецца зваротнай, таму што А, Ж, Й, Ц, Ш, Щ, Ю, Я трансьлітараваны такім жа чынам, як і Ъ, ЗХ, Ь, ТС, СХ, ШТ, ЙУ, ЙА адпаведна. Дапаможны зваротны варыянт сыстэмы прапануюць Л. Іваноў, Д. Скордзеў і Д. Добраў, які будзе выкарыстоўвацца ў тых асаблівых выпадках, калі дакладны пошук баўгарскіх словаў з лацінскіх формаз зьяўляецца адным з прыярытэтных; для гэтай мэты, літары і спалучэньні літар А, Ъ, Й, Ь, ЗХ, ЙА, ЙУ, СХ, ТС, ТШ, ТЩ, ШТ, ШЦ трансьлітаруюцца як A, `A, Y, `Y, Z|H, Y|A, Y|U, S|H, T|S, T|SH, T|SHT, SH|T, SH|TS трансьлітаруюцца як A, A, Y, `Y, Z|H, Y|A, Y|U, S|H, T|S, T|SH, T|SHT, SH|T, SH|TS адпаведна.[14]

Параўнаньне з іншымі сыстэмамі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Спрошчаная сыстэма заснаваная на ангельска-арыентаванай трансьлітэрацыі, выкарыстоўваючы глябальную ролю лінгва франка ангельскай мовы. Аналягічны зрух у бок англійска-арыентаванай трансьлітэрацыі назіраецца і ў выпадку іншых кірылічных альфабэтаў, у прыватнасьці, расейскі[15] і ўкраінскі[16][17], і ў некаторай ступені македонскі.[18][19]

Спрошчаная сыстэма падобная на сыстэмы BGN/PCGN 1952 года для раманізацыі баўгарскай мовы, які па-ранейшаму афіцыйны у Злучаных Штатах Амэрыкі і Вялікабрытаніі. Аднак апошняя ўяўляе сабой кірылічныя літары Х, Ь і Ъ як KH, (апостраф) і Ŭ, у той час як спрошчаная сыстэма выкарыстоўвае H, Y і A замест.[4][20]

Другая падобная сыстэма, не прынятыя для службовага карыстаньня ў Баўгарыі, зьяўляецца сыстэма А. Данчава, М. Холмана, Я. Дзімовай і М. Савовай, якая ўяўляе сабой кірылічныя літары У і Ъ як OU і U адпаведна, у той час як спрошчаная сыстэма выкарыстоўвае U і A для гэтай мэты.[4][21]

Гл. таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Заўвагі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б L.L. Ivanov, Toponymic Guidelines for Antarctica, Antarctic Place-names Commission of Bulgaria, Sofia, 1995. (анг.)
  2. ^ Inventaire des outils de romanisation. Bibliothèque et Archives Canada. Ottawa 2006. (фр.)
  3. ^ M. Gaidarska, The Current State of the Transliteration of Bulgarian Names into English in Popular Practice, Contrastive Linguistics, XXII, 1998, 112, pp. 69-84. ISSN: 0204-8701 (анг.)
  4. ^ а б в г д е L.L. Ivanov, On the Romanization of Bulgarian and English, Contrastive Linguistics, XXVIII, 2003, 2, pp. 109-118. ISSN: 0204-8701; Errata, id., XXIX, 2004, 1, p. 157. (анг.)
  5. ^ Andreev A., I. Derzhanski eds. Bulgarian Academy of Sciences: Institute of Mathematics and Informatics, founded 1947. Sofia: Multiprint Ltd., 2007. 64 pp. ISBN 978-954-8986-27-4 (анг.)(баўг.)
  6. ^ Regulations for the issuing of Bulgarian identity documents, State Gazette #14 of 2000. ISSN: 0205-0900 (баўг.)
  7. ^ Ministry of Regional Development and Public Works, Ordinance #3 of 26 October 2006 on the Transliteration of the Bulgarian Geographical Names in Latin Alphabet, State Gazette # 94, 21 November 2006. ISSN: 0205-0900 (баўг.)
  8. ^ United Nations Document E/CONF.98/CRP.71. 17 August 2007.
  9. ^ а б State Gazette # 19, 13 March 2009. ISSN: 0205-0900 (баўг.)
  10. ^ Regulations for the issuing of Bulgarian identity documents (Amendment), State Gazette #83 of 2006. ISSN: 0205-0900 (баўг.)
  11. ^ V. Stankov, ed. New Orthographic Dictionary of Bulgarian Language. Bulgarian Academy of Sciences and Hazel Publishers, 2002. p.51. ISBN 9789548283611 (баўг.)
  12. ^ а б V. Murdarov, P. Kostadinova. National standard for the transliteration of Bulgarian Cyrillic personal names with Latin characters (Problems and proposed solutions). Bulgarian Language Journal, No. 4, 2005. ISSN 0005-4283 (баўг.)
  13. ^ M. Dimitrova. Comprehensible Bulgaria. Culture Weekly, 23 March 2006. (баўг.))
  14. ^ L. Ivanov, D. Skordev and D. Dobrev. The New National Standard for the Romanization of Bulgarian. Mathematica Balkanica. New Series Vol. 24, 2010, Fasc. 1-2. pp.121-130. ISSN 0205-3217 (анг.)
  15. ^ Ordinance N 1047 of 31.12.2003, Ministry of Interior of the Russian Federation. (рас.)
  16. ^ Resolution of the Ukrainian Commission on the Issue of Legal Terminology. Record No. 2 of 19.04.1996. (укр.)
  17. ^ Ordinance N 55 of the Cabinet of Ministers of Ukraine “Regulation of the Latin transliteration of the Ukrainian alphabet” of 27 January 2010. (укр.)
  18. ^ D. Georgievski, How to Romaniza the Cyrillic alphabet, Globus Weekly, issue 70, 19 August 2008. (макед.)
  19. ^ Omniglot: Macedonian language, alphabet and pronunciation (анг.)
  20. ^ USBGN, Romanization Systems and Roman-Script Spelling Conventions, 1994, pp.15-16. (анг.)
  21. ^ A. Danchev, M. Holman, E. Dimova, M. Savova. An English Dictionary of Bulgarian Names: Spelling and Pronunciation. Sofia, Nauka i Izkustvo Publishers, 1989. 288 pp. (анг.)