Баўгарыя
Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.
| Република България | |||||
|
|||||
| Нацыянальны дэвіз: Съединението прави силата | |||||
 |
|||||
| Афіцыйная мова | Баўгарская | ||||
| Сталіца | Сафія | ||||
| Найбуйнейшы горад | Сафія | ||||
| Урад | Парлямэнцкая дэмакратыя Георгі Парванаў Сяргей Станішаў |
||||
| Плошча - Агульная - Адсотак вады |
102-е месца ў сьвеце 111 001,9 км² 0,3 |
||||
| Насельніцтва - Агульнае (2005) - Шчыльнасьць |
92-е месца ў сьвеце 7 761 000 67/км² |
||||
| СУП - Агульны (2005) - на душу насельніцтва |
65 месца ў сьвеце $66,113 мільярдаў $8 500 |
||||
| Валюта | Баўгарскі леў (BGN) |
||||
| Часавы пас - улетку |
EET (UTC+2) EEST (UTC+3) |
||||
| Незалежнасьць - ад Асманскай імпэрыі |
22 верасьня 1908 |
||||
| Дзяржаўны гімн | «Mila Rodino» | ||||
| Аўтамабільны знак | ? | ||||
| Дамэн верхняга ўзроўню | .bg | ||||
| Тэлефонны код | +359 | ||||
Рэспу́бліка Баўга́рыя (па-баўгарску: Република България) — краіна ў паўднёва-ўсходняй Эўропе на ўзьбярэжжы Чорнага мора, мяжуе з Грэцыяй і Турцыяй на поўдні, Сэрбіяй і Македоніяй на захадзе, з Румыніяй на поўначы ўздоўж Дунаю.
Зьмест |
[рэдагаваць] Гісторыя
Баўгарская дзяржава, так званае Першае Баўгарскае царства, паўстала ў 681 (з 1018 па 1186 — пад уладай Бізантыі).
Другое Баўгарскае царства існавала з 1187 па 1396 год.
У канцы XIV стагодзьдзя Баўгарыя была заваяваная Асманскай імпэрыяй. Вызваленая пасьля паразы Турцыі ў вайне з Расеяй 1877—1878.
З 1879 — княства на чале зь нямецкім прынцам Аляксандрам, якога зьмяніў Фэрдынанд, з 1908 — незалежнае царства.
У 1912—1913 удзельнічала ў Балканскіх войнах, у выніку якіх атрымала тэрыторыі ў Македоніі і Тракіі, што раней належалі да Асманскай імпэрыі, і выхад да Эгейскага мора.
У Першай сусьветнай вайне выступіла на баку Нямеччыны. Пацярпеўшы паразу, пазбавілася значнай часткі сваёй тэрыторыі і выхаду да Эгейскага мора.
Пасьля перавароту 1923 году да ўлады прыйшоў фашысцкі ўрад.
У сакавіку 1941 году ўлучаная ў Бэрлінскі пакт 1940, на яе тэрыторыю былі ўведзеныя нямецкія войскі.
У верасьні 1944 манархічна-аўтарытарны рэжым цара Барыса III быў зрынуты ў выніку ўварваньня Чырвонага войска, Баўгарыя абвесьціла вайну Нямеччыне.
15 верасьня 1946 абвешчаная Народная Рэспубліка Баўгарыя, якая разьвівалася па сацыялістычным шляху.
У 1989 у Баўгарыі пачаліся глыбокія эканамічныя і палітычныя рэформы.
З 15 лістапада 1990 краіна завецца Рэспубліка Баўгарыя.
З 1 студзеня 2007 году Баўгарыя ўваходзіць у Эўразьвяз.
[рэдагаваць] Палітыка
Згодна з канстытуцыяй прынятай 12 ліпеня 1991 году Баўгарыя зьяўляецца рэспублікай, кіраўніком якой зьяўляецца прэзыдэнт, які выбіраецца разам зь віцэ-прэзыдэнтам, у прамых выбарах на пяцігадовы тэрмін. Кіраўніком ураду зьяўляецца прэм’ер-міністар, які назначаецца прэзыдэнтам.
Заканадаўчая ўлада прадстаўлена Народным сходам (Народно събрание), які складаецца з 240 дэпутатаў. Дэпутаты выбіраюцца на чатырохгадовы тэрмін.
[рэдагаваць] Адміністрайыйны падзел
З 1999 году Баўгарыя дзеліцца на 28 абласьцей (па-баўгарску: област), якія, сваімі межамі супадаюць з 28 акругамі, што існавалі да 1987 году. З 1987 да 1999 году краіна была падзеленая на дзесяць вялікіх абласьцей.
Назва кожнай вобласьці супадае з назвай яго сталіцы. Сафія зьяўляецца адначасова і сталіцай вобласьці і асобным горадам.
Вобласьці дзеляцца на драбнейшыя адміністрацыйныя адзінкі — раёны (община).
Сьпіс баўгарскіх абласьцей прадстаўлены ніжэй:
| Вобласьць | Баўгарская назва | Колькасьць насельніцтва (2005) | Прырост насельніцтва (тыс. чал.) (2004/2005) | Плошча (км²) | Шчыльнасьць насельніцтва (/км²) |
|---|---|---|---|---|---|
| Благоеўградзкая вобласьць | Благоевградска област | 335 000 | -0,8% | 6 478 | 52 |
| Бургаская вобласьць | Бургаска област | 419 000 | -0,2% | 7 618 | 55 |
| Хаскаўская вобласьць | Хасковска област | 268 000 | -0,7% | 4 033 | 67 |
| Дабрыцкая вобласьць | Добричка област | 207 000 | -0,8% | 4 700 | 44 |
| Габраўская вобласьць | Габровска област | 136 000 | -1,2% | 2 053 | 67 |
| Ямбальская вобласьць | Ямболска област | 148 000 | -1,1% | 4 209 | 35 |
| Кюстэндыльская вобласьць | Кюстендилска област | 154 000 | -1,2% | 3 027 | 51 |
| Кырджалійская вобласьць | Кърджалийска област | 160 000 | -0,7% | 4 032 | 40 |
| Ловецкая вобласьць | Ловешка област | 159 000 | -1,3% | 4 134 | 39 |
| Мантанская вобласьць | Монтанска област | 167 000 | -2,0% | 3 595 | 47 |
| Пазарджыкская вобласьць | Пазарджишка област | 300 000 | -1,0% | 4 393 | 68 |
| Пернікская вобласьць | Пернишка област | 142 000 | -1,3% | 2 377 | 60 |
| Плевенская вобласьць | Плевенска област | 305 000 | -1,5% | 4 216 | 74 |
| Плоўдзіўская вобласьць | Пловдивска област | 708 000 | -0,2% | 5 973 | 118 |
| Разгацкая вобласьць | Разградска област | 141 000 | -1,0% | 2 648 | 53 |
| Русенская вобласьць | Русенска област | 257 000 | -0,7% | 2 616 | 99 |
| Сілістрынская вобласьць | Силистренска област | 136 000 | -1,3% | 2 862 | 47 |
| Сьлівенская вобласьць | Сливенска област | 211 000 | -1,0% | 3 646 | 47 |
| Смалянская вобласьць | Смолянска област | 133 000 | -1,5% | 3 532 | 38 |
| Сафія | София−град | 1 232 000 | +1,0% | 1 349 | 913 |
| Сафійская вобласьць | Софийска област | 262 000 | -1,1% | 7 277 | 36 |
| Старазагорская вобласьць | Старозагорска област | 362 000 | -0,5% | 4 959 | 73 |
| Шуменская вобласьць | Шуменска област | 200 000 | -0,6% | 3 365 | 59 |
| Тыргавішцкая вобласьць | Търговищка област | 137 000 | -1,0% | 2 735 | 50 |
| Варнаўская вобласьць | Варненска област | 458 000 | -0,1% | 3 819 | 120 |
| Вялікатырнаўская вобласьць | Великотърновска област | 283 599 | -0,5% | 4 684 | 61 |
| Відзінская вобласьць | Видинска област | 118 000 | -2,0% | 3 071 | 39 |
| Врачанская вобласьць | Врачанска област | 209 000 | -1,7% | 4 098 | 52 |
[рэдагаваць] Геаграфія
Баўгарыя знаходзіцца ў Паўднёвай Эўропе на ўзьбярэжжы Чорнага мора, ва ўсходняй частцы Балканскай паўвыспы. З поўначы мяжуе з Румыніяй, на захадзе з Сэрбіяй і Македоніяй, а на поўдні з Грэцыяй і Турцыяй. Сталіцай краіны зьяўляецца Сафія (1,1 млн. чалавек), іншымі буйнымі гарадамі зьяўляюцца Плоўдзіў, Варна, Бургас, Русе, Старая Загора, Плевен і Ўраца.
Агульная мяжа складае 1808 км, даўжыня ўзьбярэжжа 379 км. Працягласьць межаў з суседнімі краінамі складае: Румынія – 608 км, Грэцыя – 494 км, Сэрбія – 318 км, Турцыя – 240 км, Македонія – 148 км. Каля 60 % плошчы Баўгарыі займаюць горы і ўзвышшы, сярэдняя вышыня паверхні краіны складае каля 470 м над узроўнем мора.
Уздоўж паўночнай мяжы краіны цягнецца Прыдунайская нізіна, якая займае ўсю поўнач Баўгарыі. У цэнтральнай частцы краіны знаходзіцца асноўны горны масіў Баўгарыі – Балканскія горы. У паўднёва-заходняй Баўгарыі, на мяжы з Грэцыяй знаходзяцца горы Радопы, Рыла і Пірын, тут жа знаходзіцца самы высокі пункт Балканскай паўвыспы гара Мусала (2925 м). Паўднёва-усходнюю частку Баўгарыі займае Горнатракійская нізіна, а на поўдзень ад яе, на мяжы з Турцыяй, невысокія горы Сакар і Странджа. Самымі высокімі пунктамі Баўгарыі зьяўляюцца Мусала (2825 м), Віхрэн (2915 м) і Ботэў (2376 м).
Клімат Баўгарыі умераны, цёплы, кантынэнтальны, сухі, на ўзьбярэжжы мора – субтрапічны, вільготны. У гарах існуе кліматычная пасавасьць. Сярэдняя тэмпэратура паветра ў студзені складае ад -6 °C у гарах, -3 °C у цэнтральнай частцы краіны і да 2 °C у паўднёвай частцы. У ліпені адпаведна ад 18 °C, 23 °C i 25 °C. Сярэднегадавая колькасьць ападкаў ад 450 мм на поўначы да 1200 мм у гарах.
[рэдагаваць] Эканоміка
Эканамічныя рэформы 1989 года зьнялі цэнтральнае плянаваньне баўгарскай эканомікі, дазволілі існуючым прамысловым прадпрыемствам займацца эканамічнай дзейнасьцю самастойна, шмат зь іх былі прыватызаваны.
Асноўнымі сельскагаспадарчымі культурамі краіны застаюцца пшаніца і кукуруза, а так сама сланечнік, тытунь, бавоўна, памідоры, агуркі і папрыка. Значную частку сельскай гаспадаркі Баўгарыі займае вырошчваньне вінаграду для вытворчасьці віна, а так сама садавінных дрэваў (яблыкаў, сьліваў і г.д.). Баўгарыя зьяўляецца асноўным экспарторам ружавага алею. Жывёлагадоўля заснавана на гадаваньні авечак, кароваў і сьвіньняў. Увогуле жывёлагадоўля, разам з лесанарыхтоўкамі займаюць усё большае значэньне ў сельскай гаспадарцы Баўгарыі. Акрамя гэтага разьвіцьцё атрымала і рыбалоўства. Акрамя актыўнай рыбнай лоўлі у Чорным моры, баўгарскі рыбны флёт павялічвае сваю актыўнасьць ў Атлянтычным акіяне і Міжземным моры.
Горная прамысловасьць краіны канцэнтруецца ў асноўным вакол здабычы медзі і жалезнай руды, але акрамя гэтага існуюць невялікія радовішчы каменнага вугалю, нафты і прыроднага газу. Водныя электрастанцыі забясьпечваюць каля 10% энэргетычных запатрабаваньняў Баўгарыі, 60% электрычнасьці атрымліваецца ад цеплавых электрастанцыяў, астатняя частка электрычнасьці атрымліваецца на ядзерных станцыях.
Значную ролю ў прамысловасьці Баўгарыі грае вытворчасьць сталі, медзі, цынку, волава, а так сама машынаў і абсталяваньня, хімікаліяў і прадукцыі харчовай галіны прамысловасьці. Важнае месца займае і турызм, асабліва на ўзьбярэжжы Чорнага мора.
Краіна мае добра разьвітую дарожную сетку, акрамя гэтага актыўна выкарыстоўваецца марскі і паветраны транспарт. Галоўнымі марскімі портамі зьяўляюцца Варна і Бургас.
[рэдагаваць] Дэмаграфія
У канцы 2007 года, згодна са зьвесткамі Нацыянальнага Статыстычнага Інстытута Баўгарыі колькасьць насельніцтва склала 7 640 240 чалавек, у тым ліку 3 699 690 мужчынаў (48,4%) і 3 940 550 жанчынаў (51,6%). У 2006 годзе гарадзкое насельніцтва склада 5 403,2 тыс чалавек ці 70,7% агульнай колькасьць насельніцтва, сельскае – 2 237 тыс. чалавек (29,3%). З 1990 года колькасьць насельніцтва Баўгарыі скарацілася прыкладна на 1 млн. чалавек як у выніку натуральнага скарачэньня (з 1990 г. сьмяротнасьць перавышае нараджальнасьць), так і у выніку міграцыі за межы краіны. Сярэдні узрост насельніцтва ў 2006 годзе склаў 41,4 года, павялічыўшыся ў параўнаньні з 2000 годам на 1,5 года.
На баўгарскай мове размаўляе 84,5% насельніцтва, на турэцкай – 9,6%, на цыганскай – 4,1%.
Праваслаўнымі хрысьціянамі зьяўляюцца 82,6% насельніцтва, мусульманамі – 12,2%, каталікамі – 0,6%, пратэстантамі – 0,5%.
[рэдагаваць] Транспарт
[рэдагаваць] Культура
[рэдагаваць] Спорт
[рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі
- Bulgarian Photo Album
- Essential History of Bulgaria in Seven Pages
- Antarctic Place-names Commission of Bulgaria
- Панарамная галерэя Баўгарыі
| Краіны Эўропы | ||
|---|---|---|
|
Азэрбайджан · Альбанія · Андора · Армэнія · Аўстрыя · Баўгарыя · Беларусь · Босьнія і Герцагавіна · Бэльґія · Ватыкан · Вугоршчына · Вялікабрытанія · Гішпанія · Грузія · Грэцыя · Данія · Ірляндыя · Ісьляндыя · Італія · Казахстан¹ · Кіпр · Латвія · Летува · Ліхтэнштайн · Люксэмбург · Малдова · Мальта · Манака · Нарвэґія · Нідэрлянды · Нямеччына · Партуґалія · Польшча · Расея¹ · Рэспубліка Македонія · Румынія · Сан-Марына · Славаччына · Славенія · Сэрбія · Турцыя¹ · Украіна · Фінляндыя · Францыя · Харватыя · Чарнагорыя · Чэхія · Швайцарыя · Швэцыя · Эстонія
|
 |
|
| Непрызнаныя: | ||
| Залежныя тэрыторыі: |
Акратыры і Дэкелія · Аляндзкія выспы · Выспа Мэн · Гернсі · Гібральтар · Ян Маен · Джэрсі · Шпіцбэрген · Фарэрскія выспы
|
|
|
¹ Часткова знаходзіцца ў Азіі
|
||
 Краіны Эўрапейскага Зьвязу |
|
|---|---|
| краіны-кандыдаты: | |
| Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы (NATO) | |
|---|---|
| Удзельнікі |
Баўгарыя • Бэльгія • Вугоршчына • Вялікабрытанія • Гішпанія • Грэцыя • Данія • Злучаныя Штаты Амэрыкі • Ісьляндыя • Італія • Канада • Латвія • Летува • Люксэмбург • Нарвэгія • Нідэрлянды • Нямеччына • Партугалія • Польшча • Румынія • Славаччына • Славенія • Турэччына • Францыя • Чэхія • Эстонія |
| Прынятыя ўдзельнікі | |
| Кандыдаты | |
