Аўстрыя

Аўстрыя Republik Österreich
(Сьцяг) (Герб)
Дзяржаўны гімн «Land der Berge, Land am Strome»
Афіцыйная мова	Нямецкая
Сталіца	Вена
Найбуйнейшы горад	Вена
Форма кіраваньня Прэзыдэнт Канцлер	Парлямэнцкая рэспубліка Гайнц Фішэр Вэрнэр Файман
Плошча  • агульная  • адсотак вады	115-е месца ў сьвеце 83 855 км² 1,7%
Насельніцтва  • агульнае (2011)  • шчыльнасьць	92-е месца ў сьвеце 8 414 638 99/км²
СУП  • агульны (2010)  • на душу насельніцтва	35-е месца ў сьвеце $332,005 млрд $39 634
Валюта	Эўра (EUR)
Часавы пас  • улетку	CET (UTC+1) СEST (UTC+2)
Незалежнасьць	27 ліпеня 1955
Аўтамабільны знак	A
Дамэн верхняга ўзроўню	.at
Тэлефонны код	+43

Рэспу́бліка А́ўстрыя, А́ўстрыя (па-нямецку: Republik Österreich, Österreich  De-Österreich.ogg ) — краіна ў Цэнтральнай Эўропе. Мяжуе зь Нямеччынай і Чэхіяй на поўначы, Славаччынай і Вугоршчынай на ўсходзе, Славеніяй і Італіяй на поўдні, Швайцарыяй і Ліхтэнштайнам на захадзе.

Гісторыя

Асноўны артыкул: Гісторыя Аўстрыі

• Ι стагодзьдзе да н. э. — заваяваньне рымлянамі кельтаў, якія насялялі тэрыторыю сёньняшняй Аўстрыі
• VI—VIII стагодзьдзі — міграцыя ў гэты рэгіён баварскiх і славянскіх плямёнаў
• 803 — стварэньне Карлам Вялікім Аварскай маркі
• 976 — зьмяненьне назвы на Ўсходнюю марку
• 1156 — Аўстрыя выдзеленая са складу Баварыі ў самастойнае герцагства нямецкага рэйха, падпарадкаванае імпэратару
• 1276 — пачатак праўленьня Габсбургаў, якія ў 1438—1806 гадах былі каралямі, а затым і імпэратарамі Сьвяшчэннай Рымскай імпэрыі
• 1359 — пры Рудольфе IV (правіў у 1358—1365 гадах) кіраўнікі Аўстрыі атрымліваюць тытул эрцгерцагаў
• 1526 — далучэньне Харватыі да Аўстрыі
• 1529 — беспасьпяховая аблога Вены туркамі
• 1683 — другая аблога Вены туркамі і поўны разгром турэцкай арміі войскамі Сьвяшчэннай Лігі
• 1687 — далучэньне Вугоршчыны і Трансыльваніі
• 1713 — аднаўленьне кантролю над Італіяй і гішпанскімі Нідэрляндамі
• 1740—1748 — вайна за Аўстрыйскую спадчыну; Марыя Тэрэзія саступае Прусіі Сылезію
• 1772 — далучэньне Галіцыі
• 1792—1795 — войны з Францыяй
• 1804 — атрыманьне Францам Ι спадчыннага тытула імпэратара Аўстрыі
• 1804—1867 — Аўстрыйская імпэрыя
• 1805 — бітва пры Аўстэрліц
• 1806 — імпэратар Сьвяшчэннай Рымскай імпэрыі ператвараецца ў аўстрыйскага імпэратара
• 1866 — Аўстра-пруская вайна
• 1867—1918 — Аўстра-Вугоршчына
• 1934 — Грамадзянская вайна ў Аўстрыі
• 1938 — Далучэньне да Трэцяга райху
• 1955 — адноўлены сувэрэнітэт і абвешчаны пастаянны нэйтралітэт краіны
• 1995 — чалецтва ў Эўрапейскім Зьвязе
• 2000 — пост канцлера займае Вольфганг Шусэль
• 2004 — прэзыдэнтам становіцца Гайнц Фішэр

Землі сучаснай Аўстрыі былі адваяваныя рымлянамі у кельтаў ў 15 годзе да н. э. У 788 годзе тэрыторыя была ўключана ў імпэрыю Карла Вялікага. Назву «Аўстрыя» ўпершыню згадваецца ў дакумэнце ад 1 лістапада 996 году.

Дом Габсбургаў, з праўленьнем якога звязаны росквіт Аўстрыйскага дзяржавы, прыйшоў да ўлады ў XIV стагодзьдзі, а з 1438 па 1806 гады эрцгерцагі аўстрыйскія насілі тытул імпэратара Сьвяшчэннай Рымскай імпэрыі.

З 1156 году Аўстрыя — герцагства, з 1453 — эрцгерцагства, з 1804 — імпэрыя Габсбургаў, у 1867—1918 гг. — Аўстра-Вугоршчына (дуалістычная — двуадзіная манархія). Аўстрыйская Рэспубліка ўтварылася ў лістападзе 1918 году пасьля распаду Аўстра-Вугорскай манархіі. У 1938 адбылося яе гвалтоўнае, але разам з тым мірнае далучэньне да нацысцкай Нямеччыны (аншлюс). Пасьля Другой сусьветнай вайны Аўстрыя часова страціла незалежнасьць, будучы падзеленай на чатыры акупацыйныя зоны паміж Францыяй, ЗША, Вялікабрытаніяй і СССР.

Перамовы аб аднаўленьні незалежнасьці пачаліся ў 1947, але толькі ў 1955 Аўстрыя зноў стала цалкам незалежнай дзяржавай па Дзяржаўнай дамове ад 15 траўня 1955. У кастрычніку таго ж году прыняты закон аб пастаянным нэўтралітэце Аўстрыі.

Палітыка

Аўстрыя зьяўляецца фэдэральнай краінай якая аб’ядноўвае дзевяць самастойных земляў. Кіраўніком краіны зьяўляецца фэдэральны прэзыдэнт, які выбіраецца на 6 гадоў. Урад узначалены фэдэральным канцлерам, міністры назначаюцца прэзыдэнтам. Парлямэнт Аўстрыі — дзьвюхпалатны Фэдэральны сход, які складаецца з Фэдэральнай Рады і Нацыянальнай Рады. Фэдэральная Рада — складаецца з 64 дэпутатаў, якія выбіраюцца парлямэнтамі земляў. Землі прадстаўлены рознай колькасьцю дэпутатаў (ад 3 да 12) у залежнасьці ад колькасьці насельніцтва. Нацыянальная Рада складаецца з 183 дэпутатаў, якія выбіраюцца па прапарцына-сьпісачнай сыстэме.

Аўстрыя мае 10 галасоў у Радзе Эўрапейскага Зьвязу і 18 месцаў у Эўрапейскім парлямэнце. У Эўрапейскай камісіі Аўстрыя была прадстаўлена з 1995 да 2004 году Францам Фішарам (раней міністар сельскай гаспадаркі), а з 2004 году Бэніта Фэрэра-Вальднэрам (раней міністар замежных справаў Аўстрыі). Канцлерам Аўстрыі з 2007 году зьяўляецца Альфрэд Гусэнбаўэр, які кіруе кааліцыяй сацыялістаў і кансэрватараў. З 8 ліпеня 2004 году прэзыдэнтам Аўстрыі зьяўляецца Гайнц Фішэр.

Палітычная будова краіны заснавана на канстытуцыі ад 1 кастрычніка 1920 году.

Аўстрыя не ўваходзіць у вайсковыя блёкі і зьяўляецца нэўтральнай краінай. Пад час канфліктаў у краінах суседняй Югаславіі, у краіне ўздымалася пытаньне аб парушэньні нэўтральнасьці і неабходнасьці ўвайсьці ў склад НАТО. Але урад Аўстрыі не пайшоў на зьмены і краіна надалей прытрымліваецца нэўтральнасьці. Аўстрыйскія ўзброеныя сілы рыхтуюцца выключна да абароны краіны.

Землі

Асноўны артыкул: Землі Аўстрыі

У склад Аўстрыі уваходзяць дзевяць земляў: Бургенлянд, Карынтыя, Ніжняя Аўстрыя, Верхняя Аўстрыя, Зальцбург, Штырыя, Тыроль, Форарльбэрг, Вена.

Геаграфія

Аўстрыя зьяўляецца горнай краінай, большая частка краіны разьмяшчаецца ў Альпах. З агульнай плошчы краіны (84 000 км²), толькі чацьвертая частка мае раўнінны рэльеф, і толькі 32% плошчы Аўстрыі знаходзіцца ніжэй 500 мэтраў над узроўнем мора. Самая высокая частка краіны знаходзіцца ў Альпах на захадзе Аўстрыі, самая нізкая на раўнінах на ўсходзе.

Аўстрыю можна падзяліць на пяць частак. Большай зь якіх будуць Аўстрыйскія Альпы (62% ад агульнай плошчы краіны), Аўстрыйскія ўзгор’і Альпаў і Карпатаў (12% тэрыторыі), Усходняя частка, якая прылягае да раўніны Панон (12% тэрыторыі), другая горная частка (ніжэйшая за Альпы), знаходзіцца на поўначы краіны, вядомая як аўстрыйскае плято, знаходзіцца ў цэнтральнай Багеміі і займае каля 10% краіны, астатняя раўнінная частка вакол Вены займае 4% плошчы.

На тэрыторыі Аўстрыі разьмяшчаюцца чатыры экарэгіёны: цэнтральна-эўрапейскія зьмешаныя лясы, панонскія зьмешаныя лясы, аўстрыйскія хваёвыя і зьмешаныя лясы і шырокаліставыя лясы.

Эканоміка

Эканоміка Аўстрыі заснаваная па прынцыпах рынкавай гаспадаркі. Гэта адна з самых разьвітых краінаў Эўропы, а таксама ўваходзіць у дзясятку самых багатых краінаў сьвету (калі лічыць адносіцы СУП на душу насельніцтва). Падаткі складаюць 43% нацыянальнага прыбытку, што крыху ніжэй, чым у скандынаўскіх краінах. Узровень беспрацоўя вагаецца ад 4,4% да 6,8%. Каэфіцыент Джыні, які адлюстроўвае рознасьць прыбыткаў паміж багатымі і беднымі складае 29 і зьяўляецца адным з самых нізкіх у сьвеце. Сукупны ўнутраны прадукт у 2002 годзе склаў 200,7 млрд эўра, вытворчасьць СУП на 1 занятага (вытворчасьць працы) — 58,3 тыс. эўра.

Інфляцыя ў Аўстрыі адна з самых нізкіх (каля 1,8%), індэкс спажывецкіх цэнаў 2002 году да 1996 году склаў 108,8, а агулам па Эўрапейскім Зьвязе — 110,8.

Прыкладна 2,2% СУП прыходзіцца на сельскую гаспадарку, 32,3% на прамысловасьць, 65,5% — сфэра паслугаў, транспарт, банкаўскі і страхавы сэктар. Трэцяя частка аб’ёма прамысловай вытворчасьці прыходзіцца на дзяржаўны сэктар эканомікі.

Тым ня менш у Аўстрыі існуюць праблемы ў сельскай гаспадарцы зьвязаныя з эўрапейскай інтэграцыяй. Коштавая палітыка, якая праводзіцца Эўрапейскім Зьвязам у галіне сельскагаспадарчай вытворчасьці прывяла да таго, што 69% усіх сельскагаспадарчых земляў аказаліся нерэнтабэльнымі.

Дэмаграфія

У гарадах жыве 77% насельніцтва Аўстрыі, чвэрць зь іх жыве ў сталіцы краіны — Вене. 88,6% насельніцтва — нямецкамоўныя аўстрыйцы, зь якіх 4% карыстаецца алеманскай мовай, астатнія — баварскай. 14,5% насельніцтва Аўстрыі складаюць эмігранты гэта адзін з самых вялікіх паказчыкаў у Эўропе, большы ён толькі ў Люксэмбургу і Швайцарыі. Большасьць эмігрантаў прыехала з Сэрбіі, Чарнагорыі, Турэччыны і Нямеччыны.

Сучасныя межы Аўстрыі былі вызначаны Сэн-Жэрмэнскай дамовай у 1919 годзе, у некаторых жыхароў Аўстрыі да нашых дзён засталіся сваякі ў суседняй Чэхіі, Славаччыне і Вугоршчыне.

Афіцыйнай мовай Аўстрыі зьяўляецца нямецкая мова, ёй карыстаюцца ўсе жыхары краіны, нягледзячы на нацыянальнасьць. Аднак вызначаецца ўласны, аўстрыйскі дыялект.

Культура

Асноўны артыкул: Культура Аўстрыі

Вонкавыя спасылкі

 Аўстрыя — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў