Нарвэґія

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

Kongeriket Norge Kongeriket Noreg
(Сьцяг) (Герб)
Нацыянальны дэвіз: Alt for Norge, Enig og tro til Dovre faller
Афіцыйная мова	нарвэская
Сталіца	Осла
Найбуйнейшы горад	Осла
Урад Кароль Прэм'ер-міністар	Канстытуцыйная манархія Гаральд V Енс Столтэнберг
Плошча  - Агульная  - Адсотак вады	68-е месца ў сьвеце 324.220 км² 6,0
Насельніцтва  - Агульнае (2006)  - Шчыльнасьць	114-е месца ў сьвеце 4.641.500 14/км²
СУП  - Агульны (2005)  - на душу насельніцтва	42-е месца ў сьвеце $ 194,7 млрд $ 42.400
Валюта	нарвэская крона (NOK)
Часавы пас  - улетку	CET (UTC+1) CEST (UTC+2)
Незалежнасьць  -Абвешчаная  -Прызнаная	Ад саюзу са Швэцыяй 7 чэрвеня 1905 26 кастрычніка 1905
Дзяржаўны гімн	«Ja, vi elsker dette landet»
Аўтамабільны знак	N
Дамэн верхняга ўзроўню	[[..no, .sj, .bv]]
Тэлефонны код	+47

Карале́ўства Нарвэ́гія (па-нарвэску: Kongeriket Norge, па-нованарвэску: Kongeriket Noreg) — краіна ў Скандынавіі. Мяжуе з Швэцыяй, Фінляндыяй і Расіяй.

[рэдагаваць] Геаграфія

Нарвэгія займае заходнюю, горную частку Скандынаўскага паўвострава. Гэты буйны масіў складзены пераважна гранітамі й гнейсамі характарызуецца перасечаным рэльефам. Паўвостраў асіметрычна падняты да захаду, у выніку заходнія, нарвежскія, схілы вельмі стромкія і кароткія.

На поўдні ў межах Нарвэгіі разьмешчана шырокае нагор'е. Да поўначы ад мяжы Нарвэгіі й Фінляндыі вышэй 1200 м паднімаюцца ўсяго некалькі вяршыняў, але па кірунку да поўдня вышыні гор паступова павялічваюцца, дасягаючы максымальных адзнак 2469 м (гара Галхёпіген) у масіве Ютунхеймэн. Іншыя ўзнятыя ўчасткі нагор'я толькі нешмат саступаюць па вышыні. Там нярэдка сустракаюца голыя скалы, пазбаўленыя глебава-расьліннага покрыва. Вонкава паверхня шматлікіх гор больш нагадвае слабахвалістае плато, і такія ўчасткі носяць назву «віда».

Падчас вялікага ледавіковага перыяду ў гарах Нарвэгіі было разьвіта зьлядненьне, але сучасныя ледавікі невялікія. Самыя значныя зь іх – у гарах Ютунхеймэн і ў паўночнай частцы Нарвэгіі. Звычайна сньеговая лінія ў Нарвэгіі знаходзіцца на вышынях 900–1500 м. Шматлікія асаблівасьці рэльефу краіны сфармаваліся падчас ледавіковага перыяду. Верагодна, тады было некалькі мацерыковых зьлядненьняў, і кожнае зь іх спрыяла разьвіццю эрозіі, паглыбленьню і выпросвтаньню старажытных рачных далін і іх ператварэньню ў маляўнічыя, са стромкімі схіламі трогі U-падобнай формы, што глыбока праразаюць паверхню нагор'яў.

Пасьля раставаньня мацерыковага ледавіка былі затопленыя нізоўі старажытных далін, дзе ўтварыліся фіёрды. Фіёрдавыя берагі дзівяць незвычайнай маляўнічасьцю і маюць вельмі важнае гаспадарчае значэньне. Шматлікія фіёрды вельмі глыбокія. Напрыклад, Согне-фіёрд, разьмешчаны ў 72 км да поўначы ад Бэргена, у ніжняй частцы дасягае глыбіні 1308 м. Ланцуг прыбярэжных выспаў – т.з. скергор абараняе фіёрды ад моцных заходніх вятроў, якія дзьмуць з Атлянтычнага акіяна. Некаторыя выспы ўяўляюць сабой аголеныя скалы, аб якія разьбіваецца прыбой, іншыя дасягаюць значных памераў.

Большасьць нарвэжцаў жывуць на берагах фіёрдаў. Найважнейшыя – Осла-фіёрд, Хардангер-фіёрд, Согне-фіёрд, Нур-фіёрд, Стур-фіёрд і Троннхеймс-фіёрд.

На ўсходзе Нарвэгіі знаходзяцца самыя вялікія рэкі, уключаючы Глому даўжынёй 591 км. На захадзе краіны рэкі кароткія і хуткія. У паўднёвай Нарвэгіі шмат маляўнічых азёр. Найбуйнае ў краіне возера М'еса. У канцы 19 ст. было збудавана некалькі невялікіх каналаў, якія злучаюць возера з марскімі партамі на паўднёвым узьбярэжжы, але ў цяперашні час яны выкарыстоўваюцца мала. Гідраэнэргарэсурсы рэк і азёр Нарвэгіі ўносяць істотны ўклад у яе эканамічны патэнцыял.

Нягледзячы на паўночнае становішча, Нарвэгіі ўласьцівы спрыяльны клімат з прахалодным летам і адносна мяккай (для адпаведных шырот) зімой – вынікам уздзеяньня Гальфстрыму. Сярэдняя гадавая колькасьць ападкаў вар'іруе ад 3330 мм на захадзе, куды ў першую чаргу паступаюць вільготныя вятры, да 250 мм у некаторых адасобленых рачных далінах на ўсходзе краіны. Сярэдняя тэмпэратура студзеня каля 0 °С характэрная для паўднёвага і заходняга ўзбярэжжаў, тады як ва ўнутраных раёнах яна паніжаецца да –4 °С і меней. У ліпені сярэднія тэмпэратуры на ўзбярэжжа каля 14 °С, а ва ўнутраных раёнах – каля 16 °С.

Урадлівыя глебы пакрываюць усяго каля 4 % усёй тэрыторыі Нарвэгіі і сканцэнтраваны пераважна ў наваколлях Осла і Тронхэйма.

Паколькі бoльшую частку краіны займаюць горы, плато і ледавікі, магчымасьці для росту і развіцьця раслін абмежаваныя. Вылучаюць пяць геабатанічных раёнаў: бязьлесны прыбярэжны з лугамі і хмызьнякамі, на ўсход ад яго лісьцёвыя лясы, далей у глыб краіны і да поўначы – хваёвыя лясы, вышэй і яшчэ далей на поўнач пояс карлікавых бяроз, верб і шматгадовай травы; нарэшце, на самых вялікіх вышынях – пояс травы, імхаў і лішайнікаў. Хваёвыя лясы – адзін з найважных прыродных рэсурсаў Нарвэгіі, яны даюць разнастайную экспартную прадукцыю.

У арктычным раёне звычайна сустракаюцца паўночны алень, лемінг, пясец і гага. У лясах да самога поўдні краіны водзяцца гарнастай, заяц, лось, лісіца, вавёрка і, у невялікай колькасці, воўк і буры мядзьведзь. Высакародны алень распаўсюджаны ўздоўж паўднёвага ўзьбярэжжа.

[рэдагаваць] Дэмаграфія

Нарвэгія – даволі аднародная паводле складу насельніцтва краіна. Пераважную большасьць складаюць нарвэжцы, на поўначы жывуць лапляндцы, паступова павялічваецца доля мігрантаў зь іншых краін.

Традыцыйныя заняткі насельніцтва – рыбалоўства ў фіёрдах, земляробства, жывёлагадоўля і лясная гаспадарка ў асобных месцах па берагах фіёрдаў і ў горах.

	Гэта — накід артыкула па геаграфіі. Вы можаце дапамагчы Вікіпэдыі, напісаўшы яго.

[рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі

 Нарвэґія — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

• Афіцыйны партал

п • а • р Краіны Эўропы
Азэрбайджан  · Альбанія  · Андора  · Армэнія  · Аўстрыя  · Баўгарыя  · Беларусь  · Босьнія і Герцагавіна  · Бэльґія  · Ватыкан  · Вугоршчына  · Вялікабрытанія  · Гішпанія  · Грузія  · Грэцыя  · Данія  · Ірляндыя  · Ісьляндыя  · Італія  · Казахстан¹  · Кіпр  · Латвія  · Летува  · Ліхтэнштайн  · Люксэмбург  · Малдова  · Мальта  · Манака  · Нарвэґія  · Нідэрлянды  · Нямеччына  · Партуґалія  · Польшча  · Расея¹  · Рэспубліка Македонія  · Румынія  · Сан-Марына  · Славаччына  · Славенія  · Сэрбія  · Турцыя¹  · Украіна  · Фінляндыя  · Францыя  · Харватыя  · Чарнагорыя  · Чэхія  · Швайцарыя  · Швэцыя  · Эстонія
Непрызнаныя:	Абхазія  · Косава  · Нагорна Карабаская Рэспубліка  · Паўднёвая Асэтыя  · Паўночны Кіпр  · Прыднястроўе  · Сілэнд
Залежныя тэрыторыі:	Акратыры і Дэкелія  · Аляндзкія выспы  · Выспа Мэн  · Гернсі  · Гібральтар  · Ян Маен  · Джэрсі  · Шпіцбэрген  · Фарэрскія выспы
¹ Часткова знаходзіцца ў Азіі

п • а • р Арганізацыя Паўночнаатлянтычнай дамовы (NATO)
Удзельнікі	Баўгарыя • Бэльгія • Вугоршчына • Вялікабрытанія • Гішпанія • Грэцыя • Данія • Злучаныя Штаты Амэрыкі • Ісьляндыя • Італія • Канада • Латвія • Летува • Люксэмбург • Нарвэгія • Нідэрлянды • Нямеччына • Партугалія • Польшча • Румынія • Славаччына • Славенія • Турэччына • Францыя • Чэхія • Эстонія
Прынятыя ўдзельнікі	Альбанія • Харватыя
Кандыдаты	Рэспубліка Македонія • Украіна • Грузія