Чэхія

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да: навігацыі, пошуку
Чэхія
Česká republika
Сьцяг Чэхіі Герб Чэхіі
(Сьцяг) (Герб)
Нацыянальны дэвіз: «Pravda vítězí»
Дзяржаўны гімн
«Kde domov můj»
Месцазнаходжаньне Чэхіі
Афіцыйная мова чэская
Сталіца Прага
Найбуйнейшы горад Прага
Форма кіраваньня Прэзыдэнцкая рэспубліка
Мілаш Зэман
Пётар Нечас
Плошча
 • агульная
 • адсотак вады
116-е месца ў сьвеце
78 866 км²
2%
Насельніцтва
 • агульнае (2013)
 • шчыльнасьць
81-е месца ў сьвеце
10 513 834[1]
133/км²
Этнічны склад чэхі (94%),
славакі (4%)[2]
Канфэсійны склад атэісты (40%),
каталікі (39%),
пратэстанты (3%)
Пісьменнасьць 99%[2]
СУП
 • агульны (2008)
 • на душу насельніцтва
39-е месца ў сьвеце
$261,777 млрд
$25 118
Валюта Чэская крона (CZK)
Часавы пас
 • улетку
CET (UTC+1)
СEST (UTC+2)
Незалежнасьць
— падзел Чэхаславаччыны

1 студзеня 1993
Аўтамабільны знак CZ
Дамэн верхняга ўзроўню .cz
Тэлефонны код +420

Чэ́хія, Чэ́ская Рэспу́бліка (па-чэску: Česko, Česká republika) — краіна, якая знаходзіцца пасярод Цэнтральнай Эўропы.

Чэхія мае мяжу зь Нямеччынай (810,7 км) на захадзе, з Аўстрыяй (466,1 км) на поўдні, са Славаччынай (251,8 км) на ўсходзе й з Польшчаю (761,8 км) на поўначы. Чэхія складаецца з трох гістарычных рэгіёнаў — Багемія (Čechy), Маравія (Morava) й чэская Сылезія (České Slezsko).

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першыя паселішчы зьявіліся ў Чэхіі ў пэрыяд нэаліту. У 3 стагодзьдзі да нашай эры сюды прыйшлі кельцкія плямёны. Пазьней іх зьмянілі германскія плямёны. Славяне з рэгіёнаў Чорнага мора й Карпацкіх гор прыйшлі на тэрыторыю сучаснай Чэхіі ў 5 стагодзьдзі. У 7 стагодзьдзі была створаная першая славянская дзяржава — Вялікая Маравія. У 874 годзе тут было прынята хрысьціянства. Пасьля непрацяглага вугорскага нашэсьця ў 10 стагодзьдзі на месцы Вялікай Маравіі ўтварылася новая дзяржава — Багемія. У 14 стагодзьдзі Багемія стала часткай Сьвятой Рымскай імпэрыі. З таго часу й да 1918 году чэскія землі знаходзіліся пад уладай немцаў ці аўстрыйцаў. Чэхі неаднаразова ўздымалі паўстаньні. Самымі буйнымі былі паўстаньні 15 і 17 стагодзьдзяў. Яны ўвайшлі ў гісторыю пад назвамі Гусіцкія войны й Багемскае паўстаньне (якое паклала пачатак Трыццацігадовай вайне) адпаведна. У выніку распаду Аўстра-Вугоршчыны ў 1918 годзе чэхі разам са славакамі стварылі незалежную рэспубліку Чэхаславаччыну. Але праіснавала яна нядоўга. У 1938 годзе Нямеччына далучыла да сваёй тэрыторыі Судзецкую вобласьць, асноўную частку насельніцтва якой складалі немцы, а ў 1939 — усю астатнюю тэрыторыю Чэхаславаччыны. Пасьля паражэньня нацысцкай Нямеччыны ў траўні 1945 году Чэхаславаччына ўвайшла ў сфэру ўплыву СССР. У 1968 годзе ўваход у Чэхаславаччыну войска краінаў Варшаўскай Дамовы прыпыніў спробы кіраўніцтва краіны лібэралізаваць жыцьцё падчас Праскай Вясны. У 1989 годзе Чэхаславаччына аднавіла сваю свабоду.1 студзеня 1993 году дзяржава мірна падзялілася на дзьве незалежныя краіны: Чэхію і Славаччыну. У 1999 годзе Чэхія сталася сябрам NATO, а ў 2004 — Эўрапейскага Зьвязу.

Палітычны лад[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Згодна з канстытуцыяй, Чэхія — парлямэнцкая рэспубліка. Кіраўнік дзяржавы — прэзыдэнт, які абіраецца парлямэнтам тэрмінам на 5 гадоў. Прэзыдэнт таксама мае асаблівыя паўнамоцтвы прызначаць судзьдзяў Канстытуцыйнага Суду, распускаць парлямэнт пры пэўных умовах, блякаваць рашэньні парлямэнту. Ён таксама прызначае прэм’ер-міністра, які вызначае ўнутраную і зьнешнюю палітыку, а таксама іншых сяброў кабінэту па прапанове прэм’ер-міністра. Чэскі парлямэнт складаецца зь дзьвюх палат: Палаты прадстаўнікоў і Сэнату. 200 сяброў Палаты прадстаўнікоў абіраюцца тэрмінам на 4 гады па сыстэме прапарцыянальнага прадстаўніцтва. 81 чалец Сэнату абіраецца на 6 гадоў. Трэцяя частка Сэнату зьмяняецца кожныя 2 гады. Сябры Канстытуцыйнага Суду прызначаюцца прэзыдэнтам тэрмінам на 10 гадоў.

Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Чэскай Рэспублікі

Найбуйнейшай адміністрацынай адзінкай Чэскай Рэспублікі зьяўляецца край. У 2000 годзе Чэская Рэспубліка была падзеленая на 14 краеў:

    Край Сталіца Насельніцтва (2003)
  Галоўнае места Прага Прага 1 160 118
  Сярэднячэскі Прага 1 125 735
  Паўднёвачэскі Чэскэ Будэёвіцэ 624 778
  Пльзенскі Пльзень 549 369
  Карлаварскі Карлавы Вары 303 761
  Усьцецкі Усьці-над-Лабэм 819 442
  Лібэрэцкі Лібэрэц 427 418
  Кралёваградэцкі Градэц Кралавэ 548 698
  Пардубіцкі Пардубіцэ 506 849
  Высачына Іглава 517 959
  Паўднёвамараўскі Брно 1 122 759
  Оламаўцкі Оламаўц 637 401
  Зьлінскі Зьлін 593 458
  Мараўскасылескі Острава 1 264 347

Геаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Рэльеф краіны складаецца з раўнін і схілаў, вакол якіх знаходзяцца горы: Рудныя горы, Чэскі лес, Шумава, Крконошэ, Бэскіды. Самая высокая кропка краіны — гара Сьнежка ў Крконошах, на мяжы з Польшчай. Усходняя частка краіны ў асноўным складаецца са схілаў. Лес займае 35% плошчы Чэхіі. Найбуйнейшыя рэкі — Лабэ, Вэлтава, Марава, Дыя, Одра. Асноўныя карысныя выкапні — вугаль, каалін, уран.

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Чэская эканоміка адна з самых пасьпяховых сярод посткамуністычных эканомік. Галоўная праблема — высокі ўзровень карупцыі. Вялікая дзяржаўная запазычанасьць можа стаць сур’ёзнай праблемай у будучыні. Завяршэньне прыватызацыі ў галіне тэлекамунікацыяў, а таксама ў банкаўскай і энэргетычнай сфэрах павінна даць новы імпульс разьвіцьцю эканомікі. Чэскі ўрад мае намер увесьці эўра ў 2010 годзе.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Большасьць насельніцтва Чэхіі (95%) складаюць этнічныя чэхі й размаўляюць па-чэску, а таксама славакі (2%), немцы, цыганы, вугорцы, украінцы, палякі. Нягледзячы на вялікую колькасьць рэлігійных будынкаў большасьць жыхароў Чэхіі складаюць атэісты (59%), каталікі складаюць 27%, пратэстанты — 1,2%, гусіты — 1%.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Obyvatelstvo(чэс.). Český statistický úřad. Праверана 22 лютага 2014 г. Архіўная копія ад 15 траўня 2013 г.
  2. ^ а б Die Welt. Atlas & Almanach. Freitag & Berndt, 1999.(ням.)

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg  Чэхіясховішча мультымэдыйных матэрыялаў