Чэхія

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

Česká republika
(Сьцяг) (Герб)
Нацыянальны дэвіз: няма
Афіцыйная мова	чэская
Сталіца	Прага
Найбуйнейшы горад	Прага
Урад Прэзыдэнт Прэм'ер-міністар	Прэзыдэнцкая рэспубліка Вацлаў Клаўс Jan Fischer
Плошча  - Агульная  - Адсотак вады	114-е месца ў сьвеце 78 886 км² 2%
Насельніцтва  - Агульнае (2009)  - Шчыльнасьць	78-е месца ў сьвеце 10 230 060 132/км²
СУП  - Агульны (2008)  - на душу насельніцтва	36-е месца ў сьвеце 261,777 млрд $28 118
Валюта	Чэская крона (CZK)
Часавы пас  - улетку	CET (UTC+1) СEST (UTC+2)
Незалежнасьць Падзел Чэхаславаччыны	1 студзеня 1993
Дзяржаўны гімн	«Kde domov můj»
Аўтамабільны знак	CZ
Дамэн верхняга ўзроўню	.cz
Тэлефонны код	+420

Чэ́хія, Чэ́ская Рэспу́бліка, ЧР (па-чэску: Česko, Česká republika, ČR) — краіна якая знаходзіцца пасярод Цэнтральнай Эўропы.

Чэхія мае мяжу зь Нямеччынай (810,7 км) на захадзе, з Аўстрыяй (466,1 км) на поўдні, са Славаччынай (251,8 км на ўсходзе й з Польшчаю (761,8 км) на поўначы. Чэхія складаецца з трох гістарычных рэгіёнаў — Багемія (Čechy), Маравія (Morava) й чэская Сілэзія (České Slezsko).

[рэдагаваць] Гicторыя

Першыя паселiшчы з’явiлiся ў Чэхіi ў перыяд неаліту.У 3 стагодзьдзi да нашай эры сюды прыйшлi кельцкiя плямёны. Пазьней iх зьмянiлi германскiя плямёны. Славяне з рэгiёнаў Чорнага мора й Карпацкiх гор прыйшлi на тэрыторыю сучаснай Чэхіi ў 5 стагодзьдзi. У 7 стагодзьдзi была створана першая славянская дзяржава — Вялікая Маравія. У 874 годзе тут было прынята хрысьціянсва . Пасьля непрацяглага вугорскага нашэсьця ў 10 стагодзьдзi на месцы Вялiкай Маравii ўтварылася новая дзяржава — Багемія. У 14 стагодзьдзi Багемія стала часткай Сьвяшчэннай Рымскай Iмперыi. З таго часу й да 1918 года чэскія землi знаходзiлiся пад уладай немцаў цi аўстрыйцаў. Чэхі неаднаразова ўздымалi паўстаньнi. Самымi буйнымi былi паўстаньнi 15 й 17 стагодзьдзяў. Яны ўвайшлi ў гiсторыю пад назвамi Гусіцкія войны й Багемскае паустанне (якое паклала пачатак Трыццацiгадовай Вайне) адпаведна. У вынiку распаду Аўстра-Венгрыi ў 1918 годзе чэхі разам са славакамi стварылi незалежную рэспублiку Чэхаславаччыну. Але праicнавала яна нядоўга. У 1938 годзе Нямеччына далучыла да сваёй тэрыторыi Судзецкую вобласьць, асноўную частку насельнiцтва якой складалi немцы, а ў 1939 — усю астатнюю тэрыторыю Чэхаславаччыны. Пасьля паражэньня нацысцкай Нямеччыны ў траунi 1945 года Чэхаславаччына ўвайшла ў сьферу ўплыву СССР. У 1968 годзе ўваход у Чэхаславаччыну войска краiн Варшаўскай Дамовы прыпынiў спробы кiраунiцтва краiны лiбералiзаваць жыцьцё падчас Праскай Вясны. У 1989 годзе Чэхаславаччына аднавiла сваю свабоду.1 студзеня 1993 года дзяржава мiрна падзялiлася на дзьве незалежныя краiны: Чэхію i Славаччыну. У 1999 Чэхія сталася чальцом NATO, а ў 2004 — Эўрапейскага Зьвязу.

[рэдагаваць] Палiтычны лад

Згодна з канстытуцыяй, Чэхія — парлямэнцкая рэспубліка. Кiраўнiк дзяржавы — прэзыдэнт, якi абiраецца парлямэнтам тэрмiнам на 5 гадоў. Прэзыдэнт таксама мае асаблiвыя паўнамоцтвы прызначаць судзьдзяў Канстытуцыйнага Суда, распускаць парлямэнт пры пэўных умовах, блакаваць рашэньнi парлямэнта. Ён таксама прызначае прэм’ер-міністра, якi вызначае ўнутраную i зьнешнюю палiтыку, а таксама iншых чальцоў кабiнету па прапанове прым’ер-міністра. Чэскі парлямэнт складаецца зь дзьвюх палат: Палаты прадстаўнiкоў i Сэната. 200 чальцоў Палаты прадстаунiкоў абiраюцца тэрмiнам на 4 гады па сыстэме прапарцыянальнага прадстаўнiцтва. 81 чалец Сената абiраецца на 6 гадоў. Трэцяя частка Сената зьмяняецца кожныя 2 гады. Чальцы Канстытуцыйнага Суда прызначаюцца прэзыдэнтам тэрмiнам на 10 гадоў.

[рэдагаваць] Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел

Найбуйнейшай адміністрацынай адзінкай Чэскай Рэспублікі зьяўляецца край. У 2000 годзе Чэская Рэспубліка была падзеленая на 14 краеў:

[рэдагаваць] Геаграфiя

Рэльеф краiны складаецца з раўнiн i схiлаў, вакол якiх знаходзяцца горы: Рудныя горы, Чэскі лес, Шумава, Крконошэ, Бэскіды. Самая высокая кропка краiны — гара Сьнежка ў Крконошах, на мяжы з Польшчай. Усходняя частка краiны ў асноўным складаецца са схiлаў. Лес займае 35% плошчы Чэхіi. Найбуйнейшыя рэкі — Лабэ, Влтава, Марава, Дыя, Одра. Асноўныя карысныя выкапні — вугаль, каалін, уран.

[рэдагаваць] Эканомiка

Чэская эканомiка адна з самых пасьпяховых сярод посткамунiстычных эканомiк. Галоўная праблема — высокi ўзровень карупцыi. Вялікая дзяржаўная запазычанасьць можа стаць сур’ёзнай праблемай у будучынi. Завяршэньне прыватызацыi ў галiне тэлекамунiкацыяў, а таксама ў банкаўскай i энэргетычнай сфэрах павiнна даць новы iмпульс разьвiцьцю эканомiкi. Чэскі ўрад мае намер увесьцi эўра ў 2010 годзе.

[рэдагаваць] Насельніцтва

Большасьць насельнiцтва Чэхіi (95%) cкладаюць этнiчныя чэхі й размауляюць па-чэску, а таксама славакi (2%), немцы, цыганы, вугорцы, украінцы, палякі. Нягледзячы на вялiкую колькасьць рэлiгiйных будынкаў большасьць жыхароў Чэхіi cкладаюць атэісты (59%), каталікі cкладаюць 27%, пратэстанты — 1,2%, гусіты — 1%.

[рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі

У ВікіСховішчы можна знайсьці мультымэдыйныя матэрыялы па тэме:

«Чэхія»

• Афіцыйны чэскі партал
• Ўлада Чэскай Рэспублікі
• Парлямэнт Чэскай Рэспублікі
• Сэнат Чэскай Рэспублкі
• Рэзыдэнцыя Прэзыдэнта Чэскай Рэспублікі
• Партал Дзяржаўнай адміністрацыі

п • а • р Краіны Эўропы
Азэрбайджан  · Альбанія  · Андора  · Армэнія  · Аўстрыя  · Баўгарыя  · Беларусь  · Босьнія і Герцагавіна  · Бэльґія  · Ватыкан  · Вугоршчына  · Вялікабрытанія  · Гішпанія  · Грузія  · Грэцыя  · Данія  · Ірляндыя  · Ісьляндыя  · Італія  · Казахстан¹  · Кіпр  · Латвія  · Летува  · Ліхтэнштайн  · Люксэмбург  · Малдова  · Мальта  · Манака  · Нарвэґія  · Нідэрлянды  · Нямеччына  · Партуґалія  · Польшча  · Расея¹  · Рэспубліка Македонія  · Румынія  · Сан-Марына  · Славаччына  · Славенія  · Сэрбія  · Турцыя¹  · Украіна  · Фінляндыя  · Францыя  · Харватыя  · Чарнагорыя  · Чэхія  · Швайцарыя  · Швэцыя  · Эстонія
Непрызнаныя:	Абхазія  · Косава  · Нагорна Карабаская Рэспубліка  · Паўднёвая Асэтыя  · Паўночны Кіпр  · Прыднястроўе  · Сілэнд
Залежныя тэрыторыі:	Акратыры і Дэкелія  · Аляндзкія выспы  · Выспа Мэн  · Гернсі  · Гібральтар  · Ян Маен  · Джэрсі  · Шпіцбэрген  · Фарэрскія выспы
¹ Часткова знаходзіцца ў Азіі

п • а • р Краіны Эўрапейскага Зьвязу
Аўстрыя  · Баўгарыя  · Бэльгія  · Вугоршчына  · Вялікабрытанія  · Гішпанія  · Грэцыя  · Данія  · Ірляндыя  · Італія  · Кіпр  · Латвія  · Летува  · Люксэмбург  · Мальта  · Нідэрлянды  · Нямеччына  · Польшча  · Партугалія  · Румынія  · Славакія  · Славенія  · Фінляндыя  · Францыя  · Чэхія  · Швэцыя  · Эстонія
краіны-кандыдаты:	Македонія  · Турцыя  · Харватыя