Сылезцы

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

Сылезцы

Нацыянальны сьцяг
Колькасьць	некалькі мільёнаў (200 тысячаў паводле афіцыйных зьвестак)
Рэгіёны пражываньня	Польшча 173,200 па выніках перапісу (2002), дэ-факта каля 2 мільёнаў Чэхія 10,878 па выніках перапісу (2001), дэ-факта некалькі сотняў тысячаў Нямеччына невядома
Мова	сылеская, польская, нямецкая, чэская
Рэлігія	каталіцтва, пратэстантызм
Блізкія этнасы	заходнія славяне, немцы

Сылезцы (па-сылеску: Ślůnzoki, па-польску: Ślązacy, па-чэску: Slezané, па-нямецку: Schlesier) — заходнеславянскі народ, які пражывае ў Сылезіі, якая падзелена між Польшчай, Нямеччынай і Чэхіяй.

Трываюць дыскусіі адносна таго ці сылезцы зьяўляюцца самастойным народам або этнічнай групай. Тым не менш, 170 тысяч жыхароў Польшчы за перапісам 2002 года назвалі сябе сылезцамі па нацыянальнасьці, што зрабіла іх найбольшай меншасьцю Польшчы. Звыш 10 тысяч сылезцаў 2001 года жывуць у Чэхіі.

Тэрмін сылезец можа таксама тычыцца агулам кожнага жыхара Сылезіі, не зважаючы на нацыянальнасьць.

[рэдагаваць] Гісторыя

Дзяўчына ў верхнесылескай нацыянальнай адзежы з Мысловіца, 2006 год

Жанчына ў сылескім строі з Чэскага Цішына, 1914 год

З незапамятных часоў Сылезію заваёўвала нямала народаў, дзяржаваў і княстваў. Рэзкія зьмены ў Сылезіі пад уладаю Чэхіі/Аўстрыі, Польшчы, Нямеччыны прывялі да шматмоўнасьці сылезцаў, што мелі сваю культуру, якая ўзбагачалася суседзкай.

У Сярэднявечча Сылезія была часткай Пясцкага гэрцагства, якое з часам стала ўладарствам Багемскай кароны ў Сьвяшчэннай Рымскай Імпэрыі працягам 14 стагодзьдзя, а ў 1526 годзе Багемія перайшла пад улад Габзбургаў Аўстрыйскай імпэрыі. У вайне за аўстрыйскую спадчыну 1742 году большая частка Сылезіі перайшла да Прусіі. Гэтая частка Сылезіі складала Правінцыю Сылезія (пазьней прускія правінцыі Верхняй і Ніжняй Сылезіі) да 1945 году.

Па выніках 2 Сусьветнай вайны, большасьць сылескіх земляў былі ўключаныя да Польшчы, толькі маленькія шматочкі засталіся ў Нямеччыне й Чэхаславаччыне. Мільёны этнічных немцаў былі выселеныя, а этнічныя сылезцы расцэньваліся польскай уладай як „мясцовыя палякі”, якія проста „недастаткова дасьведчаныя аб сваёй польскасьці”, їм было дазволена застацца пасьля адзьдзяленьня ад немцаў шляхам „засьведчаньня сваёй нацыянальнасьці”. Для гэтага было дастаткова троху размаўляць верхнесылескім дыялектам польскай мовы (сылескай мовай) або мець славянскай прозьвішча. Шматлікім такім сылезцам дазволілі застацца ў Аполе. На працягу ўсеўладзьдзя камунізма ў Польшчы каля 600 тысяч сылезцаў выехала да Заходняй Нямеччыны.

Ад часу, як камуністычная эра скончылася, пачалося сылескае нацыянальнае адраджэньне. У 1997 годзе ў Катовіцах быў зарэгістраваны Зьвяз Сылезцаў (ZLNS), які павінен быў палітычна прадстаўляць правы сылескай меншасьці, аднак ужо праз 2 месяцы мясцовы суд рэгістрацыю скасаваў.