Ірак

Ірак جمهورية العراق
(Сьцяг) (Герб)
Нацыянальны дэвіз: الله أكبر
Дзяржаўны гімн «Mawtini»
Афіцыйная мова	арабская, курдзкая
Сталіца	Багдад
Найбуйнейшы горад	Багдад
Форма кіраваньня прэзыдэнт прэм'ер-міністар	дэмакратыя Джалал Талабані Науры аль-Малікі
Плошча  • агульная  • адсотак вады	58-е месца ў сьвеце 438 317 км² 1,1%
Насельніцтва  • агульнае (2009)  • шчыльнасьць	39-е месца ў сьвеце 31 234 000 71,2/км²
СУП  • агульны (2009)  • на душу насельніцтва	40 месца ў сьвеце $114,151 млрд $3652
Валюта	Ірацкі дынар (IQD)
Часавы пас  • улетку	AST (UTC+3) +3
Незалежнасьць ад Вялікабрытаніі	3 кастрычніка 1932
Аўтамабільны знак	IRQ
Дамэн верхняга ўзроўню	.iq
Тэлефонны код	+964

Ірак, Рэспубліка Ірак (па-арабску: العراق, Al-Irak; Рэспубліка Ірак, الجمهورية العراقية, Al-Dżumhurijjat ul-Irakijja) — арабская краіна на Блізкім Усходзе, мяжуе з Турцыяй, Іранам, Кувэйтам, Саудаўскай Арабіяй, Ярданіяй і Сырыяй. Мае выхад да Пэрсыдзкай затокі. Сталіцай і самым вялікім горадам краіны зьяўляецца Багдад.

Мае вялікія радовішчы нафты і прыроднага газу, зьяўляецца ўдзельнікам ОПЭК.

У выніку вайсковай агрэсіі Злучаных Штатаў у сакавіку 2003 году былы прэзыдэнт Садам Хусэйн быў зьвергнуты і пакараны на шыбеніцы. Нестабільная сытуацыя са штодзённымі тэрарыстычнымі актамі застаецца і да нашых дзён.

Гісторыя

У 2003—2011 гадох у краіне вялася вайна праз уварваньне міжнародных вайсковых сілаў на чале з ЗША, што зрынулі ўрад Садама Хусэйна.

Дзяржаўны лад

У сакавіку — красавіку 2003 году ЗША пры падтрымцы Вялікабрытаніі распачалі ваенную акцыю, у выніку якой Ірак быў акупаваны войскамі кааліцыі. Фармальнае аднаўленьне сувэрэнітэту краіны адбылося 28 чэрвеня 2004, калі адбылася афіцыйная цырымонія перадачы ўладных паўнамоцтваў ад Часовых кааліцыйных уладаў Часоваму ўраду Ірака.

8 чэрвеня 2004 СБ ААН прыняў рэзалюцыю № 1546, у якой зафіксаваны графік палітычнага працэсу на пераходны пэрыяд, які завяршаецца ў сьнежні 2005. У студзені 2005 прайшлі выбары ў Пераходную нацыянальную асамблею (ПНА), у красавіку быў сфармаваны Пераходны ўрад Ірака (ПУІ). Праект сталай Канстытуцыі Ірака быў зацьверджаны на рэфэрэндуме ў кастрычніку. У сьнежні 2005 прайшлі новыя агульнаіракскія выбары, па выніках якіх на аснове канстытуцыі былі сфармаваныя сталыя органы ўлады.

22 красавіка 2006 былі ажыцьцёўленыя прызначэньні на галоўныя дзяржаўныя пасады. Дж. Талабані (курд) перавыбралі на пост прэзыдэнта. Віцэ-прэзыдэнтамі сталі А. Абдельмахдзі (шыіцкая Аб'яднаная іракская кааліцыя) і Т. Хашэмі (суніцкі Фронт іракскай згоды). Старшынёй парлямэнта быў абраны суніт М. Машхадані, яго намесьнікамі зацьверджаныя курд А. Тэйфур і шыіт Х.Атыя. Урад было даручана сфармаваць прэм'ер-міністру Н. Малікі, чальу кіраўніцтва шыіцкай партыі «Даава».

Зьяўленьне канстытуцыйных органаў улады фармальна азначае завяршэньне палітычнага працэсу ў Іраку. Праблематыка іракскага ўрэгуляваньня, аднак, застаецца на павестцы дня.

На тэрыторыі краіны находзяцца Шматнацыянальныя сілы (ШНС), створаныя для выкананьня задач падтрыманьня і забесьпячэньні бясьпекі «у мэтах пасьпяховага завяршэньня палітычнага працэсу». ШНС дзейнічаюць пад адзіным амэрыканскім камандаваньнем, яго касьцяк складаюць падразьдзяленьні войскаў ЗША.

У лістападзе 2007 Дж. Буш і Н. Малікі зацьвердзілі «Дэклярацыю аб прынцыпах», якая прадугледжвае падрыхтоўку двухбаковай дамовы, якая юрыдычна замацоўвае доўгатэрміновае базіраваньне амэрыканскіх войскаў у Іраку. 18 сьнежня 2007 СБ ААН прыняў рэзалюцыю № 1790 аб чарговым падаўжэньні мандата ШНС на адзін год, якое павінна стаць апошнім.

У краіне фактычна ідзе партызанская вайна, назіраецца высокі ўзровень гвалту і тэрарыстычнай актыўнасьці.

Адміністрацыйны падзел

Ірак падзелены на 18 правінцыяў (мухафазаў):

• Анбар (Ар Рамадзі)
• Арбіл (Арбіл)
• Басра (Басра)
• Бабілён (Аль Хіла)
• Багдад (Багдад)
• Васыт (Аль Кут)
• Дахук (Дахук)
• Дж’ала (Бакуба)
• Дхі Кар (Ан Насырыя)
• Кадысія (Ад Дывахія)
• Карбала (Карбала)
• Майсан (Аль Амара)
• Мусана (Ас Самава)
• Наджаф (Наджаф)
• Нынава (Масул)
• Салах ад Дзін (Тыкрыт)
• Сулейманія (Ас Сулейманія)
• Тамім (Кіркук)

З якіх тры паўночна-ўсходнія правінцыі: Сулейманія, Дахук і Арбіл утвараюць Курдзкую аўтаномію.

Геаграфія

Тэрыторыя краіны дзеліцца на чатыры галоўныя геаграфічна-кліматычныя зоны. Цэнтральная і паўднёвая частка краіны знаходзіцца ў Мэсапатамскай нізіне. Гэта самая засвоеная і заселеная частка Іраку. На паўднёвым захадзе знаходзіцца паўпустэльня і ўзвышша Аль-Джазіра. На захадзе і паўднёвым захадзе таксама пустэльны ўзвышаны абшар, які злучаны з Сырыйскай пустэльняй, а на паўднёвым усходзе з пустэльняй Ан-Нафуд. Паўночная і паўночна-ўсходняя частка Іраку складае горскую правінцыю Курдыстан, з самай высокай гарой краіны Буз-догх (3674 м).

Тэрыторыя краіны перасякаюць дзьве вялікія ракі: Эфрат і Тыгр, якія перад упадзеньнем ў Пэрсыдзкую затоку злучаюцца ў раку Шат аль-Араб. На абедзьвюх рэках здараюцца значныя павадкі (звычайна з сакавіка да траўня), калі сток вады павялічваецца ў 40 разоў.

У пустэльнях сустракаюцца невялікія вадаёмы. На поўдні існуюць мелкія азёры, і невялікія балоты. Да 1990-х гадоў у месцы злучэньня Эфрата і Тыгра існавала 20 тыс. км² азёраў, балот, якія ў выніку асушэньня зьніклі на 95%.

Эканоміка

Самым вялікім натуральным багацьцем Іраку зьяўляецца нафта і прыродны газ. У канцы 80-х г.г ХХ стагодзьдзя, па ўзроўні здабычы нафты Ірак займаў другое месца сярод блізкаўсходніх краінаў. Грошы, якія краіна атрымлівала ад продажу нафты ішлі на развіцьцё іншых галінаў эканомікі.

Акрамя нафты і газу, Ірак мае вялікія радовішчы серы, фасфатаў і каляровых мэталаў.

У сельскай гаспадарцы працуе каля 13% насельніцтва, прыносячы таксама каля 13% нацыянальнага прадукту краіны. Але з-за таго, што краіна ня можа забясьпечыць сябе прадуктамі харчаваньня, сельскагаспадарчая прадукцыя — гэта асноўны экспартны тавар для Іраку.

Асноўныя сельскагаспарадарчыя культуры Іраку гэта: фінікі, бавоўна, рыс, пшаніца, проса. У навакольлі вялікіх гарадоў разьвіваецца вырошчваньне гародніны. Ірак, разам з Эгіптам належыць на асноўных сусьветным вытворцаў фінікаў. Самыя вялікія плантацыі фінікавых пальмаў знаходзяцца ў далінах Тыгра і Эфрату.

Дэмаграфія

У ліпені 2006 агульная колькасьць насельніцтва Іраку дасягнула 26 783 383 чалавекі.

74% іракцаў — арабы; курды складаюць 22—24 %%, асырыйцы, ірацкія туркмэны і іншыя — 5%. Ад 25 000 да 60 000 Маршскіх арабаў жывуць у паўднёвым Іраку.

Арабская і курдзкая мовы зьяўляюцца дзяржаўнымі. Асырыйская і туркмэнская мовы — маюць афіцыйны статут у месцах кампактнага пражываньня асырыйцаў і іракскіх туркмэнаў. Ангельская мова самая распаўсюджаная з эўрапейскіх моваў.

Рэлігія

Рэлігійны склад насельніцтва краіны наступны:

• мусульмане — 97%;
• хрысьціяне і іншыя — 3%.

Мусульманская абшчына дзеліцца наступным чынам:

• шыіты — 60%;
• суніты — 40%.

Вонкавыя спасылкі

 Ірак — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў