Аман

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

سلطنة عُمان
Sulṭanat ʿUmān


(Сьцяг)	(Герб)

Нацыянальны дэвіз: няма

Афіцыйная мова

арабская

Сталіца

Маскат

Найбуйнейшы горад Маскат

Урад

Султан

Абсалютная Манархія
Кабус бін Саід Аль Саід

Плошча
- Агульная
- Адсотак вады 84-е месца ў сьвеце
212.460 км²
нязначна

Насельніцтва
- Агульнае (2005)
- Шчыльнасьць 140-е месца ў сьвеце
2.567.000
14/км²

СУП
- Агульны (2005)
- на душу насельніцтва 85-е месца ў сьвеце
$40.14 млрд
$13.400

Валюта Рыял (OMR)

Незалежнасьць

- Дата ад Злучанага Каралеўства
1971

Дзяржаўны гімн «Нашыд ас-Саляям ас-Сультані»

Аўтамабільны знак OM

Дамэн верхняга ўзроўню

.om

Тэлефонны код +968

Сультанат Аман альбо Аман — краіна на паўднёвым усходзе Азіі, мяжуе з Саудаўскай Арабіяй, Аб'яднанымі Арабскімі Эміратамі, Емэнам.

Зьмест

1 Гісторыя
2 Палітыка
- 2.1 Унутранная палітыка
- 2.2 Зьнешняя палітыка
3 Геаграфія
4 Адміністратыўны падзел
5 Эканоміка
6 Дэмаграфія
7 Культура
8 СМІ
9 Узброеныя сілы
10 Рознае
11 Вонкавыя спасылкі

[рэдагаваць] Гісторыя

Аман у яго сучасных межах аб'ядноўвае былы султанат Маскат і імамат Аман, над якімі ў пачатку 19 ст. усталявала свой кантроль Вялікабрытанія. У 1913 імамат Аман абвясьціў сябе незалежным ад султанату Маскат. Беспасьпяховая для Маската і брытанцаў сямігадовая вайна супраць імамата завяршылася падпісаньнем у 1920 Сібскага мірнага дагавора, які зацьвердзіў аўтаномію Амана. У 1955 пры непасрэднай дапамозе брытанцаў войска султанату Маскат акупіравалі імамат Аман. 23 ліпеня 1970 у выніку палацавага перавароту да ўлады прыйшоў султан Кабус Бэн Саід, які скінуў свайго бацьку султана Саіда Бэн Цеймура. З жніўня 1970 краіна атрымала афіцыйную назву – Султанат Аман.

[рэдагаваць] Палітыка

[рэдагаваць] Унутранная палітыка

Аман – абсалютная манархія. Першая канстытуцыя (Асноўны Закон) Амана прынятая 6 лістапада 1996. З 1970 главой дзяржавы зьяўляецца султан Кабус Бэн Саід Аль Саід (нар. 18 лістапада 1940), які валодае ўсёй паўнатой заканадаўчай і выканаўчай улады, сумяшчае пасты старшыні ўрада, міністра замежных спраў, абароны і фінансаў. У склад урада ўваходзяць 29 міністраў. Курыруюць яго працай віцэ-прэм'ер прынц Фахд Аль Саід, асабісты прадстаўнік султана Сувэйні Аль Саід і генэральны сакратар урада Халід Аль-Бусаідзі.

У 1997 заснаваны дарадчы орган - Савет Амана («Маджліс Аман»), які складаецца з двух палат: ніжняй – Кансультатыўнага савета («Маджліс аш-Шура»), і верхняй - Дзяржсавета («Маджліс ад-Дауля»).

Савет Амана мае кансультатыўна-дарадчы статус і ня можа выступаць самастойна з заканадаўчымі ініцыяты, у т.л. у азначэньні стратэгіі разьвіцьця сыстэмы адукацыі, аховы здароўя і г.д. У рамках пасоўваньня курсу палітычных рэформ у краіне прадугледжваецца паэтапнае пашырэньне яго паўнамоцтваў.

Старшыня і члены Дзяржсавета прызначаюцца ўказам султана тэрмінам на тры гады з магчымым падаўжэньнем. Склад палаты стала пашыраецца. У новым скліканьні ў яго ўвайшлі 70 дэпутатаў (прызначаныя ў лістападзе 2007). Старшыня – Ях’я Бэн Махвуз Аль-Манзеры.

У склад Кансультатыўнага савета ўваходзяць 84 дэпутаты, якія прадстаўляюць розныя раёны (вілайеты) і абіраюцца шляхам прамога галасаваньня на чатыры гады. У ключавыя функцыі палаты ўваходзіць разгляд праектаў законаў, занясеньне прапаноў па ўдасканаленьні наяўнага заканадаўства, удзел у падрыхтоўцы праекту бюджэту і пяцігадовых планаў разьвіцьця, падрыхтоўка рэкамендацый па сацыяльна-эканамічным пытаньням. Паседжаньні праходзяць чатыры разу ў год. У члены савета можа балатавацца любы падданы Султанату старэйшы за 21 год па-за залежнасьцю ад полу. Да ўдзелу ў выбарах дапускаюцца ўсё аманцы, якія дасягнулі ўзросту 21 год, акрамя вайскоўцаў і супрацоўнікаў сьпецслужбаў. У кастрычніку 2007 адбыліся выбары ў Кансультатыўны савет 6-га скліканьня (першыя ўсеагульныя выбары адбыліся ў 2003). Цяперашні старшыня - шэйх Ахмед Бэн Мухамед Аль-Ісаіі (з 1 студзеня 2008 прызначаны на гэты пост дэкрэтам султана).

Палітычныя партыі, прафсаюзы, любыя грамадскія аб'яднаньні палітычнага толку, у т.л. праваабарончыя, забароненыя.

Унутрыпалітычнае становішча ў Амане характарызуецца стабільнасьцю. У краіне адсутнічае сыстэмная апазіцыя, дзейнасьць палітычных партый і прафсаюзаў забароненая законам. Улады праводзяць гнуткую сацыяльна-эканамічную палітыку, выкарыстоўваючы прыбыткі ад экспарту энэрганосьбітаў, што дазваляе прыцягнуць падтрымку кіруючаму рэжыму з боку большасьці насельніцтва краіны і пазьбегнуць узьнікненьні сацыяльнай напружанасьці ў грамадстве. Кіраўніцтва Амана прадпрымае неабходныя меры для процідзеяньня пагрозе міжнароднага тэрарызму і рэлігійнага экстрэмізму.

[рэдагаваць] Зьнешняя палітыка

У зьнешняй палітыцы Султанат Аман імкнецца праводзіць гнуткі, збалянсаваны курс, у апошнія гады прадпрымае высілкі па пашырэньні і дывэрсыфікацыі міжнародных гандлёва-эканамічных сувязяў.

Член ААН (з 1971), ЛАД (з 1971), АІК (1972), ДН (1973). Аман зьяўляецца сузаснавальнікам ССАДПЗ (1981) і АРСІО (1997 г.). У АПЕК і ААПЕК мае статус назіральніка. Падтрымлівае дыпляматычныя адносіны з 143 дзяржавамі.

Аман нязьменна выступае за захаваньне ключавой ролі ААН у міжнародных справах, падвышэньне яе эфэктыўнасьці, чаму, па меркаваньні аманцаў, магло бы спрыяць структурнае рэфармаваньне арганізацыі пры абавязковым уліку інтарэсаў краін, якія разьвіваюцца.

Прыярытэтам у зьнешняй палітыцы ўрада султана Кабуса застаюцца адносіны с краінамі ССАДПЗ. Аман падтрымлівае далейшае пашырэньне інтэграцыйных працэсаў на прасторы Савета супрацоўніцтва, займаючы пры гэтым адмысловую пазыцыю па шэрагу пытаньняў. У траўні 2007 Аман прыняў рашэньне аб выхадзе зь перагаворнага працэсу па ўвядзеньні адзінай валюты краінамі ССАДПЗ, дыстанцырываўся ад прапановы па рэфармаваньні ўзброеных сіл Савета.

Гістарычна цесныя сувязі склаліся ў Амана з ЗША і Вялікабрытаніяй. Найболей важным іх складнікам зьяўляецца ваенна-палітычнае супрацоўніцтва. Аманское кіраўніцтва падпісала дамовы аб супрацоўніцтве ў вобласьці бясьпекі з ЗША (дагавор 1981) і Вялікабрытаніяй (дагавор 1970). У адпаведнасьці з двухбаковым дагаворам Вашынгтон мае права на разьмяшчэньне ў Амане абмежаванага кантынгенту ваенна-паветраных і ваенна-марскіх сіл: выспа Масіра (база ВМС і ВПС), г. Тумрэйт (база ВПС), г. Сіб (база ВПС), г. Салала (база сухапутных сіл), г. Хасаб (РЛС сачэньня за суднаходствам у Армузскім праліве).

Важным вектарам зьнешняй палітыкі Амана застаецца эўрапейскі напрамак.

Стратэгічным напрамкам дзейнасьці аманской дыпляматыі зьяўляецца ўмацаваньне і пашырэньне палітычных і гандлёва-эканамічных адносін зь Іранам. Аман ацэньвае разьвіцьцё Іранам мірнай ядзернай праграмы як суверэннае і неад'емнае права Тэгерана. Тут не падтрымліваюць пазіцыю Захаду аб ваеннай скіраванасьці іранскага імкненьня па разьвіцьці мірнага атама. У Амане лічаць, што ключом да дазволу дадзенай праблемы зьяўляецца палітыка-дыпляматычнае рашэньне дадзенай праблемы.

У сфэры адмысловай увагі Султанату находзіцца ўзаемадзеяньне с краінамі арабскага сьвету. Традыцыйна цесныя шматпланавыя адносіны Аман падтрымлівае зь Індыяй і Пакістанам. У апошні час актыўна разьвіваюцца адносіны са краінамі АТР — пераважна з Кітаем, Паўднёвай Карэяй і Японіяй.

Султан Кабус - адзін зь нешматлікіх арабскіх лідэраў, якія падтрымалі Кэмп-Дэвідскія дамовы 1978. Аман выступае за аднаўленьне перагаворнага працэсу і ўсёабдымнае і справядлівае ўрэгуляваньне на Блізкім Усходзе на аснове палажэньняў «дарожнай карты», адпаведных рэзалюцый СБ ААН і арабскай мірнай ініцыятывы. У Амане добра рэагуюць на ідэю правядзеньня міжнароднай канфэрэнцыі па блізкаўсходнім урэгуляваньні.

Аман выказваецца ў карысць захаваньня тэрытарыяльнай цэласнасьці і аднаўленьне ўсёй паўнаты нацыянальнага сувэрэнітэту ў Іраку. Тут заклікаюць да рэалізацыі ідэі нацыянальнага прымірэньня і стабілізацыі сытуацыі ў сфэры бясьпекі ў краіне.

Аманскае кіраўніцтва спадзяецца на скарэйшае дасягненьне міжэтнічнай і міжканфэсійнай згоды ў Ліване.

Аман - удзельнік большасьці ўнівэрсальных міжнародных канвэнцый па барацьбе з тэрарызмам, прыхільнік рэжыму нераспаўсюджаньня ЗМЗ.

[рэдагаваць] Геаграфія

[рэдагаваць] Адміністратыўны падзел

Адміністрацыйна Султанат падзелены на 5 акруг: Дахілійя, Батына, Вуста, Шаркійя, Захіра і 4 губернатарствы: Маскат, Мусандам, Дофар і Бурэймі (заснаванае ў кастрычніку 2006), якія складаюцца з раёнаў (вілайетаў), агульны лік якіх 61. Адміністрацыйныя адзінкі узначальваюць прызначаныя султанам губернатары і валі (кіраўнікі вілайетаў).

[рэдагаваць] Эканоміка

З 1975 эканоміка краіны разьвіваецца на аснове пяцігадовых плянаў. За 2007 рэальны прырост СУП склаў 8,3%, аб'ём СУП дасягнуў 39,8 млрд. дал. ЗША. Прыбыткі на душу насельніцтва за 2007 склалі 15,6 тыс. дал.

Аснову эканомікі складае нафтаздабываючая і газавая галіны. Агульныя запасы нафты складаюць каля 4 млрд. бар. На долю паліўна-энэргетычнага сэктара прыходзіцца каля 80% экспарту і 40% СУП. Захоўваецца тэндэнцыя да паніжэньня аб'ёмаў нафтаздабычы, што выклікана зьбядненьнем радовішчаў. У сярэднім за 2007 яна склала каля 700 тыс. бар. у суткі, скараціўшыся на 5,5% у параўнаньні з 2006.

Абмежаванасьць і зьбядненне запасаў нафты (4 млрд. бар. па прагнозах хопіць прыкладна на 15-20 гадоў) падштурхоўвае ўрад да разьвіцьця газавага сектара і стварэньню прамысловых прадпрыемстваў, якія выкарыстоўваюць газ. Пацьверджаныя запасы прыроднага газу ў Амане дасягаюць 650 млрд. куб. м. За 2007 адзначаўся рост здабычы прыроднага газу на 6% да 27,6 млрд. куб. м. У перыяд 2006 – 2010 урад плануе выдаткаваць 11,7 млрд. дал. ЗША для росту нафта- і газаздабычы.

Вялікая ўвага ўрадам краіны надаецца разьвіцьцю ненафтагазавых сэктараў эканомікі, першым чынам сельскай гаспадаркі і рыбалоўства, доля якіх складае меней 2% ад СУП. Аднак у цэлым пляны ўлад па дыверсыфікацыі эканомікі пакуль застаюцца далёкай перспэктывай. З 2003 дзейнічае дзяржаўная праграма па разьвіцьці турыстычнага сэктара, аднак яго доля ў СУП не перавышае 1,5%. Хоць за 2007 быў адзначаны рост ненафтавых галін прамысловасьці (17%), іх доля ў СУП усё яшчэ застаецца малаважкай (11%). У паўночных раёнах вядзецца здабыча медзі, храмітаў і вапняку. Разьвіваюцца будаўніцтва, цэментавая прамысловасьць і металюргія, у прыватнасьці вытворчасьць медзі. Дзейнічаюць прадпрыемствы харчовай прамысловасьці, наладжана вытворчасьць кармоў і ўгнаеньняў.

Праграма падрыхтоўкі нацыянальных кадраў - "аманізацыя", закліканая зьнізіць высокі ўзровень беспрацоўя (15% сярод моладзі), не дае планаванай аддачы. Таму эканоміка Амана пакуль ня можа абыйсьціся без прыцягненьня замежнай працоўнай сілы (каля 850 тыс. чал., пераважна выхадцы зь Індыі, Пакістана і Банґлядэш).

Адной з асноўных эканамічных праблем Амана застаецца высокі ўзровень інфляцыі (каля 7%), рост цэнаў на спажывецкія тавары і прадукты сілкаваньня, нерухомасьць. Інфляцыйныя працэсы стымулююцца, у прыватнасьці, прывязкай мясцовай нацыянальнай валюты да даляра ЗША.

У 2007 высокія цэны на нафту забясьпечылі прафіцыт бюджэту ў памеры 4,5 млрд. дал. Расходная частка бюджэту склала 12,8 млрд.дал. ЗША. Золатавалютныя рэзэрвы Амана ў 2007 ацэньваюцца ў 6,5 млрд. дал.

Зьнешні доўг ацэньваецца ў 3,4 млрд. дол. На яго абслугоўваньне прыходзіцца парадку 5% СУП.

З буйных прадпрыемстваў вылучаецца ўведзены ў эксплюатацыю у 1982 першы нафтаперапрацоўчы завод. З пачаткам засваеньня запасаў прыроднага газу ў г. Кальхат пабудаваныя і дзейнічаюць дзьве лініі завода па звадкаваньні газу (6 млн. т. у год). Вядзецца будаўніцтва трэцяй чаргі магутнасьцю 3,3 млн. т. У 2005 пачата будаўніцтва алюмініевага камбіната ў прамысловай зоне Сахар магутнасьцю 350 тыс. т. алюмінія ў год.

Палітыка дзяржавы накіраваная таксама на пашырэньне долі прыватнага сэктара і ўдасканаленьне інвэстыцыйнага заканадаўства з мэтай прыцягненьня замежных капіталаўкладаньняў. Аб'ём замежных інвэстыцый у эканоміку Амана расьце павольна і складае ў сярэднім 300 млн. дал. у год. У лістападзе 2000 Аман стаў членам ВТО (СГА?).

Аб'ём экспарту 2007 склаў 22,6 млрд. дал. Дадатнае сальда гандлёвага балансу склала каля 11 млрд. дал. Асноўныя зьнешнегандлёвыя партнэры Амана – ААЭ, Японія, ЗША, Вялікабрытанія. Галоўныя імпарцёры аманскай нафты – Кітай, Тайлянд, Японія, Паўднёвая Карэя, Тайвань. Асноўныя артыкулы экспарту - нафта, звадкаваны газ, мэтал, тэкстыль, марожаная рыба, трапічная садавіна і гародніна, рээкспарт розных тавараў. Аман імпартуе розную тэхніку, транспартныя сродкі, гаруча-змазачныя матэрыялы, тавары шырокага спажываньня, рыс, харчаваньне, дамашняе быдла.

[рэдагаваць] Дэмаграфія

У Султанаце Аман пражывае 2,65 млн. чал. (ацэнка, 2007), зь якіх аманскія падданыя складаюць ледзь больш 1,8 млн. чал. Пераважаюць нашчадкі еменских і недждыйскіх арабскіх плямёнаў, астатняя частка насельніцтва – белуджы і персы, якія перабраліся ў Султанат шмат дзесяцігоддзяў таму. У складзе насельніцтва ўзьбярэжных гарадоў прыкметную частку складаюць нашчадкі жыхароў Усходняй Афрыкі, першым чынам, Занзібара. Большасьць аманцаў (каля 75%) - адэпты ібадыцскай секты ў ісламе; прыкладна чвэрць насельніцтва – суніты. Невялікую, але досыць уплывовую суполку складаюць шыіты, якія пражываюць у асноўным на раўніне Аль-Батына.

[рэдагаваць] Культура

[рэдагаваць] СМІ

Перыядычны друк выходзіць на арабскай і ангельскай мовах. Найболей масавыя тыражы маюць штодзённыя газэты «Аль-Ватан» (арабскай - 40 тыс. асобн.), «Абсэрвэр» (ангельскай - 30 тыс. асобн.), «Аман» (арабскай - 20 тыс. асобн.) і «Таймс оф Аман» (ангельскай - 30 тыс. асобн.), «Аман Трыбьюн» (на ангельскай мове, - 25 тыс. асобн.). Прынятыя султанам і ўрадам дэкрэты і ўказы публікуюцца ў афіцыйнай газэце «Аль-Джарыда Ар-Расмійя» на арабскай мове. У Маскаце находзяцца дзяржаўныя Інфармацыйнае агенцтва Амана, Радыё Султанату Аман (вяшчае з 1970) і Тэлебачаньне Амана (працуе з 1975).

[рэдагаваць] Узброеныя сілы

Узброеныя сілы карыстаюцца рэпутацыяй досыць баяздольных сіл у Савет супрацоўніцтва арабскіх дзяржаў Персыдскай затокі ССАГПЗ, другіх пасьля Саудаўскай Арабіі. Колькасьць узброеных сіл, якія камплектуюцца на кантрактнай аснове, па дадзеных на 2006 складае парадку 50 тыс. чал. У склад рэгулярнага султанскага войска ўваходзяць тры віды войскаў: сухапутныя войскі, ВПС і ВМС, а таксама султанская гвардыя. Да іншых ваенізаваных фарміраваньняў адносяцца султанская паліцыя, служба бясьпекі, берагавая ахова ў відзе корпусу марской паліцыі.

У 1996 створаны Савет абароны на чале з султанам. У яго ўваходзяць: міністр па справах султанскага двара (курыруе працу сьпецслужб), генэральны інспэктар паліцыі і мытні, галоўнакамандуючыя відаў войскаў і султанскай гвардыі, а таксама глава Службы ўнутранай бясьпекі.

[рэдагаваць] Рознае

[рэдагаваць] Вонкавыя спасылкі

Аман — сховішча мультымэдыйных матэрыялаў

Краіны Азіі