Емэн

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі.

الجمهورية اليمنية
Al-Ǧumhūriyyah al-Yamaniyyah


(Сьцяг)	(Герб)

Нацыянальны дэвіз: няма

Афіцыйная мова

арабская

Сталіца

Сана'а

Найбуйнейшы горад Сана'а

Урад

- Прэзыдэнт
- Прэм'ер-міністар

Парлямэнцкая рэспубліка
Алі Абдуля Салег
Абдуль Кадзір Бажамаль

Плошча
- Агульная
- Адсотак вады 49-е месца ў сьвеце
527.970 км²
нязначна

Насельніцтва
- Агульнае (2005)
- Шчыльнасьць 51-е месца ў сьвеце
20.975.000
39/км²

СУП
- Агульны (2005)
- на душу насельніцтва 110-е месца ў сьвеце
$17.2 млрд
$751

Валюта Емэнскі рыял (YER)

Незалежнасьць
-Аб'яднаньне 22 траўня 1990

Дзяржаўны гімн «Аб'яднаная рэспубліка»

Аўтамабільны знак YAR

Дамэн верхняга ўзроўню

.ye

Тэлефонны код +967

Рэспубліка Емэн альбо Емэн — краіна на паўднёвым усходзе Азіі, мяжуе з Саудаўскай Арабіяй і Аманам.

На захадзе выходзіць да Чырвонага мора, на поўдні – да Адэнскай затокі Індыйскага акіяну. Працягласьць берагавой лініі – 1500 км. З тэрыторыі Емэна можна кантраляваць стратэгічна важную ў міжнародным суднаходзтве Баб эль-Мандэбскую пратоку. Емэну належыць выспа Сакотра, шэраг іншых выспаў у Адэнскай затоцы і Чырвоным моры. Сталіца – г. Сана (больш за 1,5 млн. чал.). Іншыя буйныя месты – Адэн (каля. 500 тыс.) і Хадэйда (каля 350 тыс.) – зьяўляюцца марскімі партамі. Афіцыйная мова – арабская. Нацыянальнае сьвята – 22 траўня – Дзень абвяшчэньня Емэнскай Рэспублікі, якая ўтварылася ў 1990 шляхам добраахвотнага аб'яднання Емэнскай Арабскай Рэспублікі і Народнай Дэмакратычнай Рэспублікі Емэн. Нацыянальная валюта – емэнскі рыял (199 ем. р. – 1 дал. ЗША).

Адміністрацыйна Емэн падзяляецца на 19 правінцыяў. Дваццатай самастойнай адміністрацыйнай адзінкай зьяўляецца сталіца м. Сана.

[рэдагаваць] Гісторыя

У 1918 пасьля распаду Асманскай Імпэрыі Паўночны Емэн атрымаў незалежнасьць. Улада перайшла да духоўнага і сьвецкага лідэра Поўначы імама Ях’і, якому ў выніку ўзброенай барацьбы супраць унутраных і вонкавых праціўнікаў удалося да сярэдзіны 1920-х гадоў аб'яднаць плямёны Паўночнага Емэна ў дзяржаву з сталіцай у м. Сана.

26 верасьня 1962 у Сане адбылася антыманархічная рэвалюцыя, якая скінула дынастыю імамаў, і была абвешчаная Емэнская Арабская Рэспубліка.

Паўднёвы Емен здабыў незалежнасьць у 1967 пасьля лютай барацьбы супраць брытанскага каляніялізму. З 1970 ён называецца Народна-Дэмакратычнай Рэспублікай Емэн (сталіца – м. Адэн) і абвясьціў аб сваім развіцьці па шляху сацыялістычнай арыентацыі. У 1990 кіраўніцтва НДРЕ прызнала агульнанацыянальнае лідэрства прэзыдэнта ЕАР А. А. Салеха і пайшло на аб'яднаньне НДРЕ і ЕАР 22 траўня 1990.

Непаразуменьні, якія захоўваліся паміж кіраўнікамі былых частак Емэна прывялі ў траўні 1994 да грамадзянскай вайны, у якой Сана ў пачатку ліпеня атрымала пераканаўчую перамогу, а лідэрам паўднёваемэнскіх сэпаратыстаў давялося зьбегчы за мяжу. У 2002 яны былі амніставаныя.

[рэдагаваць] Палітыка

Емэнская Рэспубліка – прэзыдэнцкая рэспубліка. Асноўны закон – Канстытуцыя, зацьверджаная 21 траўня 1990 на паасобных паседжаннях Заканадаўчага савета ЕАР і Вярхоўнай народнай рады НДРЕ, уступіла ў сілу ў траўні 1991. У лютым 2001 адбыўся ўсенародны рэфэрэндум, на якім былі ўхваленыя папраўкі да Канстытуцыі, накіраваныя на ўмацаваньне асабістай улады прэзыдэнта Емэна. Тэрмін яго паўнамоцтваў павялічыўся да 7 гадоў (раней - пяць).

Па Канстытуцыі, дзяржаўнай рэлігіяй зьяўляецца іслам, а шарыят – крыніцай заканадаўства.

Прэзыдэнт – Алі Абдала Салех (з 1978). У верасьні 2007 пры падтрымцы 77,17 % выбарнікаў перавыбраны на новы тэрмін падчас прамых выбараў на альтэрнатыўнай аснове. Адзіны кандыдат ад апазіцыйнага блока «Аблічча Муштарак» Ф. Бэн Шамлан атрымаў 21,82 % галасоў.

Віцэ-прэзыдэнт – Абдураба Мансур Гадзі (з 03.10.1994).

Вышэйшы заканадаўчы орган – Палата дэпутатаў, абіраная на 6 гадоў складаецца з 301 чальцоў. Цяперашні склад парлямэнта абраны 27 красавіка 2003 на шматпартыйнай аснове. Месцы разьмяркоўваюцца наступным чынам: кіруючая партыя УНК – 229 месцаў (76%), "Іслах" – 46, ЕСП – 7, Насэрысцкая партыя – 3, партыя "Баас" – 2, незалежныя кандыдаты – 14. Маршалкам Парлямэнта ў лютым 2008 абраны чалец УНК Ях’я Алі Ар-Раі. Наступныя выбары – у красавіку 2009.

У адпаведнасьці з рашэньнем лютаўскага рэфэрэндуму 2001, Кансультацыйная рада (Савет Шуры) зьмяніла свой статус, атрымаўшы некаторыя паўнамоцтвы ў галіне заканадаўства. Складаецца з 111 чальцоў, прызначаных прэзыдэнцкім указам. Па сутнасьці Кансультацыйная рада зьяўляецца другой палатай парлямэнта і ўпаўнаважаная (разам з Палатай дэпутатаў) прымаць рашэньні па пытаньнях, датычных плянаў разьвіцьця краіны, зацьвярджэньня важных міжнародных дамоваў і т.п. Старшыня – Абдэль Азіз Абдэль Гані.

У красавіку 2007 сфармаваны новы склад Рады Міністраў на чале з прэм'ер-міністрам Алі Мухамадам Аль-Муджаварам.

У арт. 144 Канстытуцыі Емэнскай Рэспублікі прадугледжаны прынцып мясцовага самакіраваньня, у адпаведнасьці зь якім кожная адміністрацыйная адзінка валодае адноснай самастойнасьцю і павінна быць прадстаўленая Мясцовай радай (абіраецца прамым і роўным галасаваньнем). На выбарах у мясцовыя рады, якія адбыліся ўвосені 2006 УНК атрымаў 74 % галасоў.

У адпаведнасьці з арт. 5 Канстытуцыі ў краіне дзейнічае шматпартыйная сыстэма. Налічваецца больш за 30 палітычных партыяў і рухаў, хоць афіцыйна зарэгістравана 19. Кіруючай партыяй зьяўляецца Усеагульны народны кангрэс (УНК), створаны 24 жніўня 1982. Старшыня – прэзыдэнт А. А. Салех, намеснікі – віцэ-прэзідэнт А. Мансур Гадзі і А. Аль-Ар’яні (былы генсакратар УНК), генэральны сакратар –А. Баджамаль.

Апазыцыя – блок «Ліка муштарак», які аб'яднаў «Іслах» (партыя ісламісцкага кшталту, заснаваная 13 верасьня 1990 прадстаўнікамі "Братоў-мусульманаў"), Емэнскую сацыялістычную партыю, Насэрысцкую партыю, Партыю арабскага сацыялістычнага адраджэньня "Баас", Партыю Аль-Хак, Саюз народных сілаў, Емэнскі юніянісцкі блок, Лібэральную канстытуцыйную партыю, Лігу сыноў Емэна і інш.

Унутрыпалітычнае становішча ў Емене ў цэлым устойлівае. Урад кантралюе сытуацыю, нягледзячы на супрацьстаяньне ўрадавых войскаў з узброенымі фармаваннямі арганізацыі «Веруючая моладзь», якое працягваецца у паўночнай правінцыі Сада.

У 2007 і ў пачатку 2008 па паўднёвых правінцыях краіны пракацілася хваля масавых хваляваньняў, пры разгоне якіх загінулі дзясяткі чалавек. Узмацніліся рознагалосьсі ўладаў зь Емэнскай сацпартыяй, якую ўрад вінаваціць у распальваньні сэпаратысцкіх настрояў на поўдні.

Лінія нацэленая на ўмацаванне аўтарытарнага характару ўлады, якая праводзіцца рэжымам пры абвяшчэньні афіцыйнага курсу на дэмакратызацыю, разьвіцьцё інстытутаў грамадзянскай супольнасьці.

Пры падтрымцы ЗША у краіне праводзіцца кампанія па выяўленьні і нэўтралізацыі ніжэйшых суполак "Аль-Каіды". У ліпені 2007 у выніку тэрарыстычнага акту ў правінцыі Марыб, адказнасьць за які ўлады ўсклалі на «Аль-Каіду», загінулі 10 чалавек (у тым ліку 8 гішпанскіх турыстаў і 2 емэнцы).

[рэдагаваць] Геаграфія

[рэдагаваць] Адміністрацыйны падзел

[рэдагаваць] Эканоміка

[рэдагаваць] Дэмаграфія

Насельніцтва – 20,2 млн. чал. (ацэнка, сьнежань 2007 г.), у асноўным арабы. Да 750 тыс. емэнцаў жывуць у іншых краінах Арабійскай паўвыспы.

Дзяржаўная рэлігія – іслам. Па канфэсыйнай прыкмеце насельніцтва падзяляецца ў асноўным на дзьве прыблізна роўныя па колькасьці групы: сунітаў шафііцкага кшталту і шыітаў-зейдытаў якія не прызнаюць шыіцкіх імамаў). Існуюць таксама суполкі ісмаілітаў і юдэяў. У краіне дзейнічаюць строгія рэлігійныя законы, уключаючы забарону на ўжываньне алкагольных напояў і сьвініны.